كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباەۆ, EQ
ورالحان بوكەي دەسە جان سارايىمىزعا ساۋلەلى, ءمولدىر سەزىمدەردى سىڭىرگەن جازۋشى ەلەستەيدى. ول تۋعان جەرىن – التايدى اسقان قۇشتارلىقپەن, اڭسارلى ساعىنىشپەن توگىلتە سۋرەتتەدى. ونىڭ نەگىزگى كەيىپكەرلەرى دە ءوز تۋعان جەرىنىڭ ادامدارى. ءوزى انىق بىلەتىن, جان دۇنيەسىمەن تۇسىنەتىن, ءار ارەدىكتە تۇندە تۇسىندە كورىپ, كۇندىز ويىندا الديلەيتىن, شىن ومىردەگى ارتىقشىلىعى مەن كەم-كەتىگى توقايلاسقان كادىمگى ءوز جەرلەستەرى. شىن ءومىر مەن شىعارماشىلىقتىڭ ارا-جىگىن اسقان شەبەرلىكپەن ادىپتەپ, شىعارماشىلىق اتتى جۇمباق, رۋحاني الەمدى تازا, اسقاق كۇيىندە ساقتاۋعا ۇمتىلعان جازۋشى ءوز كەيىپكەرلەرى ارقىلى وقىرماننىڭ جۇرەگىندە اياۋشىلىق, مەيىرىم, ماحاببات سەزىمدەرىن وياتۋدى ماقسات ەتكەندەي.
«نەگە ءبىز وسى؟» دەپ باستالاتىن لەكتسياسىن وقي بەرەتىن تاعاندى بىلەتىن وقىرمان ونى ءالى ۇمىتقان جوق. ويتكەنى ول تەك تاعاننىڭ كوڭىلىندەگى سۇراق ەمەس. ول سۇراقتى اقىل-ەسى ءبۇتىن, بۇگىنى مەن ەرتەڭىنە ەلەڭدەيتىن, قوعامداسىپ ءومىر ءسۇرۋدىڭ بارلىق ماقسات-مىندەتىن, ودان تۋىندايتىن تالاپتار مەن شارتتاردى, جەتىستىكتەر مەن كەمشىلىكتەردى جاقسى بىلەتىن كەز كەلگەن جۇمىر باستى پەندە وزىنە قويا الادى. «نەگە مەن وسى؟» دەمەيدى. «نەگە ءبىز وسى؟» دەگەننەن باستايدى... «مەننەن» گورى ء«بىز» ماڭىزدىراق. ء«بىزدىڭ» ينەرتسياسى جوعارى. شىنداسا, ء«بىزدىڭ» قولىنان كەلمەيتىن دۇنيە جوق. بىراق سول ء«بىزدىڭ» ناداندىقتىڭ, قاراڭعىلىقتىڭ قۇرساۋىنان شىعا الماۋى, اشكوزدىكپەن ولەرمەندەنۋى, ءبىر-بىرىنە دەگەن قاتىگەزدىگى, قىزعانىشپەن, كەكپەن قارۋلانۋى جارىقتى, بيىكتى, تازالىق پەن ادالدىقتى تۋ ەتكەن جانداردى ومىردەن تۇڭىلدىرەتىنى دە وتىرىك ەمەس.
«اتاۋ كەرەدەگى» باستى كەيىپكەر «نەگە ءبىز وسىنىڭ» اۆتورى. «نەگە ءبىز وسى؟» دەپ قامىرىقتى كۇيگە تۇسكەن, ويلاي بەرىپ وي تۇبىنە باتقان, قيالي تاعان وسى شىعارماداعى بارلىق كەيىپكەردى بىرىكتىرىپ تۇرعان نەگىزگى ۇستىن. شىن مانىندە ءوز باسىنىڭ قامىن ويلاپ, بايلىققا جەتۋ ءۇشىن سوناۋ امەريكادان بۋدان ارالاردى الدىرتىپ, باعىپ جۇرگەن ءوزىمشىل, ساراڭ, قاتىگەز ەرىك تە, ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇندەرى تۋعان جەرگە تابان تىرەۋدى ارمانداپ قانا جاتقان نۇركە كەمپىر دە, كۇيەۋى بار بولسا دا جالعىزدىقتان جاپا شەگىپ, ونىڭ قامقورلىعى مەن مەيىرىمىنە بولەنە الماعان اينا دا قانداي بولسىن, ايتەۋىر ءبىر وزگەرىستى ىشتەن كۇتىپ جۇرگەندەرى انىق ەدى. ءبىر كەزدەگى ەلدى اۋزىنا قاراتقان شەشەن دە ءبىلىمدى اسپيرانتتىڭ قاڭعىپ قالعانى, ءبىر جۇتىم اراق ءۇشىن كىسى ەسىگىندە جۇرۋگە ارلانباي, ەرىكپەن بىرگە ونىڭ ۇيىنە بارۋعا كەلىسىم بەرۋى سوقتالى سيۋجەت. وسى ارقىلى شىعارما شىمىرلانادى, وقيعا قويۋلانادى.
«نەگە ءبىز وسى؟» قوعامدىق ءومىردىڭ نەگىزگى سۇراعى. تاعان بۇل ارقىلى ءوزى ءومىر سۇرگەن قوعامنىڭ بارلىق كەمشىلىكتەرىن قولمەن قويعانداي عىپ ءتىزىپ بەرەدى. «شالا-جانسار جاسالعان وقۋلىققا سەندىك, شالا ساۋاتتىلارعا سەندىك, شابىنا وت تۇسسە دە ايتايىق: وكىمەت باسىندا وتىرعانداردىڭ بار-بارلىعىنا سەندىك, ال ولاردىڭ اق دەگەنى – العىس, قارا دەگەنى قارعىس بولدى. مىنە, سوندىقتان دا حالىق اداستى, قايسىسىنىڭ قاي سوزىنە سەنەرىن بىلمەي سەندەلدى, ولاردىڭ بىرىنە-ءبىرى جالا جاۋا قۋىپ, ءبىرىن-ءبىرى جوققا شىعاراتىن تەڭىز تولقىنى سەكىلدى ايبىنىنان سەسكەندى, نە ايتسا دا قۇلدىق دەدى, كىم ايداسا دا جۇردىك دەدى, قىتىقتاسا – كۇلدى, شىمشىسا – جىلادى, وندا دا كوز جاسىن جاسىرىپ تۇنشىعا جىلادى, ماڭدايىنان سيپاسا قۋاندى, جات دەسە – جاتتى, تۇر دەسە – تۇردى, وسىلايشا تسيركتەگى ۇيرەتىندى اڭدارداي ادامدار دا تاياقتىڭ كۇشى, ءتاتتىنىڭ دامىنە ۇيرەندى, ۇيرەتتى...» دەيدى تاعان. سول جويقىن مەملەكەتتىك قۇرىلىم شىندىق ىزدەگەن, اسىرەسە, 1930-1940 جىلداردىڭ شىندىعىن ىزدەگەن تاعاندى ادام قالپىنان شىعارىپ جىبەرە جازدادى. ديسسەرتاتسياسىن قورعاتپادى, جۇمىستان قۋدى, كگب-نى سوڭىنا سالىپ قويدى. اقىرىندا بارار جەر, باسار تاۋى قالماعان تاعان ون شاقتى جىلدىڭ ىشىندە ماسكۇنەم اتاندى. بوزالا تاڭنان «نەگە ءبىز وسى؟» دەپ سۇڭقىلدايتىن ادەت تاپتى. تاعان – كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا شىندىققا ۇمتىلعان, سول ءۇشىن جازالانعان, قۋعىنعا ۇشىراعان, تاعدىرىنىڭ تاس-تالقانى شىققان ادامداردىڭ جيىنتىق بەينەسى. ونىڭ ىزدەگەنى تەك قانا شىندىق ەمەس. ول ادامعا ءتان اسىل قاسيەتتەردىڭ ءبارىنىڭ جوقتاۋشىسى. بىراق ء«بىزدىڭ» رۋحى قالعىپ كەتكەن. ء«بىز» ۇيقىلى-وياۋ, تەك بۇگىنمەن ءومىر سۇرەدى, قوعامداسىپ ءومىر ءسۇرۋدىڭ نەگىزگى ماقساتىن تۇسىنبەيدى. ء«بىز» جۇيەنىڭ دە ق ۇلى, قۇلقىننىڭ دا ق ۇلى... بۇل شىندىق تاعان سياقتى جانى نازىك, ءبىلىم مەن پاراسات تەڭ بىتكەن ادامداردىڭ جانىن جاسىتاتىنى انىق.
«اتاۋ كەرەدەگى» جاعىمسىز وبراز – ەرىك. ويتكەنى ول ءوزى وسىرگەن بۋدان ارالاردان اينىمايدى. ونىڭ ءوزى دە بۋدان تۇقىم... اكەسى قازاق, اناسى ورىس ەرىكتىڭ ۇلتى جوق. ول ءۇشىن سالت-ءداستۇر, ءتىل مەن ءدىن دەگەن تۇك تە ەمەس. ول ەشكىمنەن ءجابىر كورمەسە دە ادامدار اراسىنان قاشادى. اۋىلداستارىن ۇنەمى جازعىرىپ جۇرەدى. بارلىق ماقساتى – كوپ دۇنيە جيناۋ. اۋرۋ شەشەسى مەن جارىنان باسقا ەشكىمى جوق جالعىز جىگىتتىڭ دۇنيە جيناۋداعى ماقساتى دا ايقىن ەمەس. شىعارما سوڭىندا سوناعا اينالىپ, ۇشىپ كەتەتىن ەرىك – ۇلتسىزدانۋدىڭ, ماڭگۇرتتىكتىڭ سيمۆولى. وعان ءبارىبىر. ول «نەگە ءبىز وسى؟» دەپ جانى كۇيمەيدى. ومىرلىك سۇراقتار قويىپ, وعان جاۋاپ تا ىزدەمەيدى. بىراق تاعان سياقتى ادامداردىڭ ەنەرگەتيكاسى ونىڭ ءالسىز جان دۇنيەسىن كۇيرەتىپ جىبەرگەنىنە تاڭعالۋعا دا بولمايدى.
«اتاۋ كەرە» رومانى قوعامدىق ءومىردىڭ قىم-قۋىت ساۋالدارىنا ءتۇرلى ادىستەرمەن جاۋاپ بەرە وتىرىپ, بارلىعىنان ايرىلساڭ دا, ادامي قاسيەتتەردى جوعالتپاۋ تۋرالى وي تاستايتىن كۇردەلى رومان. مۇندا نەگىزگى كەيىپكەرلەر كوپ تە ەمەس. بار-جوعى جيىرما شاقتى كەيىپكەر بولۋى مۇمكىن. بىراق ەشقايسىسى ءبىر-ءبىرىن قايتالامايدى. ءتۇرلى مىنەز, ءتۇرلى تاعدىر. سونىڭ ىشىندە باستى كەيىپكەرلەر «نەگە ءبىز وسى؟» دەپ الەۋمەتتىك ساۋال قويىپ, وعان ءوزى جاۋاپ بەرەتىن تاعان مەن قاتىگەز, دۇنيەقوڭىز ەرىك بەينەلەرىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن عانا ءسوز ەتتىك.
