قوعام • 08 قىركۇيەك، 2020

40 مىڭ قۇرتقا «سالىنعان» ءۇي

1842 رەت كورسەتىلدى

اۋىل دەسە كوز الدىمىزعا قازانى قايناعان، ماي-شەلپەگى، قۇرت-مايى ۇزىلمەگەن كورىنىس كەلۋشى ەدى. وكىنىشكە قاراي، اتا-اجەلەردىڭ ءىزىن جالعايتىن بۇگىنگى ۇرپاق دايىن ونىمگە قۇمارتىپ كەتتى. اقساۋساق جانداردى كورگەندە ەرىكسىز وي قامالايدى. سونداي تاماشا كورىنىس پەن تابيعي ءونىمنىڭ اراسى اجىراپ بارا جاتقانداي.

البەتتە سار دالانى بويلاي سارىقۇدىققا جول تارتساڭ، مۇر­نىڭا كەلگەن كوك ءشوپ پەن مال قيىنىڭ كوڭىرسىگەن ءيىسى دە قا­زاقى ەلدەن حابار بەرەدى. ءبىز­دىڭ بارلىق ويىمىزدى وسى اۋىل­دىڭ تىندىرىمدى تىرلىگى سەيىلتكەندەي بولدى. اۋىلدىڭ بەرەكەسىن كىرگىزىپ وتىرعان دا قوراداعى وسى كوڭىرسىگەن قي ءيىسى. اۋىل حالقى ءتورت ت ۇلىكتىڭ تۇياعىن تەڭ ۇستاپ، پايداسىن كورۋدە. مال ءونىمىن ىسىراپ قىلماي، پايداعا اسىرۋ بۇگىنگى باستى مىندەتى بولىپ وتىر.

دۋلات پەن ءاليا نيەتقا­بىلوۆتار 5 جىلدان بەرى قۇرت بيزنەسىن دوڭگەلەتۋدە. تاعامدىق قۇندىلىعى وتە جوعارى اۋىلدىڭ «رافاەللوسى» دەپ وسىنى ايت. بۇل جاس وتباسى ايتارلىقتاي ۇلكەن تسەح اشپاسا دا قوراسىنداعى جيىرما شاقتى سيىرىن ساۋىپ، ايران ۇيىتىپ، سۇزبە ءسۇزىپ، سارى مايىن جيناپ، ناپاقالارىن تاۋىپ ءجۇر. نەبارى 20 جاستارىندا وتاۋ قۇرعان دۋلات پەن ءاليا 14 جىل اتا-انالارىمەن بىرگە تۇردى. جاڭاجولدىق ءاليا جاس بولسا دا ءۇي شارۋاسىن شيراتىپ، «ەنە ينستيتۋتىنان» ءتالىم العان. ال ءۇيدىڭ كەنجەسى دۋلات اكەسى ساعىنگەرەيدىڭ شارۋاشىلىعىن جالعاستىرىپ، اعالارىمەن بىرگە ەرىنبەي ەڭبەك ەتتى. ءسويتىپ ەكى جاس ساعىنگەرەي اكەسى مەن نۇرجامال انانىڭ اق باتاسىمەن ءوز الدىنا وتاۋ تىگىپ، بولەك شىعادى. الاقانداي اۋىلدىڭ ورتالىعىنان قالاداعىداي اۋلا­­سى اتشاپتىرىم ءزاۋلىم ءۇي تۇر­عىزدى. ءزاۋلىم ءۇي وڭاي اقشا­­مەن ەمەس، ماڭداي تەرمەن، ادال ەڭبەكپەن سالىندى. ياعني، ماقا­لامىزدى «40 مىڭ قۇرتقا «سالىنعان» باسپانا» دەپ اتاۋى­مىزدىڭ دا سەبەبى وسىندا جاتىر.

قورا-قورا مال بولماسا دا قولداعى باردى باعالاپ، ماڭ­داي تەرىمەن باقىتتىڭ كىلتىن تاپ­قان ەڭبەكقور جاندار، كۇنىنە 300-400 قۇرت جاسايتىن نيەت­قا­بىلوۆتاردى قازاقى ءونىمنىڭ ناعىز «قوجايىنى» دەرسىز! مۇنىڭ سىرتىندا ءسۇت ونىمدەرىنەن ماي، قايماق، ىرىمشىك جاسالادى.

– جولداسىم ەكەۋمىز تاڭعى ساعات 5-تە تۇرامىز. 20 سيىردى ساۋىپ بىتكەنشە ءبىراز ۋاقىت بولادى. سودان مالدى ورىسكە جىبەرىپ، ءسۇت ءپىسىرىپ، قۇرتتىڭ قامىنا كىرىسەمىن. قۇرت جاساۋ وڭاي شارۋا ەمەس، تىنبايتىن ەڭبەكتى تالاپ ەتەدى. قۇرت جاساپ شىعارۋ ءۇشىن الدىمەن سۇزبە دايىندالادى. ونى دايىنداۋ ءۇشىن ءسۇتتى ءپىسىرىپ الامىن. ودان كەيىن ايران ەتىپ ۇيىتىپ، كۇبىدە پىسەمىن. بەتىنە قالقىپ شىققان مايدى الىپ، كەيىن ونى قازانعا قاتتى ىسىتامىز دا قالتاعا قۇيىپ قويامىز. قۇرت جاساۋ پروتسەسى كۇنبە-كۇن دəل سولاي قايتالانادى، – دەدى قايناعان تىرلىكتىڭ ورتاسىندا جۇرگەن ءاليا.

ءاليانىڭ دۋلاتتاي ازاماتى، 6 پەرزەنتى بار. سوندىقتان دا بولار، وزدەرى ارمانداعان ۇيگە 6 ايدىڭ ىشىندە قول جەتكىزدى. كۇندىز-ءتۇنى تىنباي ەڭبەك ەتكەننىڭ ارقاسىندا مول تابىسقا كەنەلدى. ءتورت ت ۇلىكتىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن دۋلات ۋاقىتىنىڭ كوبىن قوراسىندا وتكىزەدى. اتا-كاسىبىمىزدى جالعاپ، قوراسىن مالعا، ءۇيىن اققا تولتىرعان ونى اڭگىمەگە تارتتىق.

1

– اتالارىمىز قاسيەتتى ءتورت ت ۇلىك مال باعىپ، وزدەرىنىڭ ادال استارىن تاپقان ادامدار. اقشا تابامىن دەگەن جانعا جۇمىس كوپ. ماڭىزدىسى – نيەت پەن ىنتا. ءوزىم اكەمنىڭ شارۋا قوجالىعىندا جۇمىس ىستەيمىن. بۇگىندە شارۋاشىلىق العا جىلجىپ كەلەدى. ءبىراز جىل اتا-اناممەن بىرگە تۇردىم. سول ساتتە قوسىمشا تابىس كوزى قاجەت بولدى. باستى ماقسات ۇلتتىق ءونىمىمىزدى دامىتۋ ەدى. قۇرتتان تابىس تا­ۋىپ كەلە جاتقانىمىزعا بەس جىلدان استى. قازىر قولدان ارنايى قوندىرعى جاسادىم. بالالارىمىز دا بىزگە قولعابىس ەتۋگە تىرىسادى. ءومىر بويعى ەڭبەكتەن جيناقتاعان تاجىريبەمدى بالالارىمنىڭ قابىل العانى قۋانتادى. قازىرگى تاڭدا باستاعان ءىسىمىز ۇلكەن كاسىپكە اينالىپ كەلە جاتىر. بولاشاقتا قىتايعا اپپاراتقا تاپسىرىس بەرىپ، كاسىبىمىزدى ودان ءارى دامىتۋ ويىمىزدا بار. جۇمىس كوكتەم ۋاقىتىندا قاينايدى. ءسۇت كوبىرەك شىققان سايىن قۇرت تا كوبەيەدى. سول ۋاقىتتا قىپ-قىزىل جۇمىس بولسا، ودان كەيىن سايابىرلايدى. ايىنا تەك قۇرتتىڭ وزىنەن 200 مىڭ تەڭگە تابىس تا­ۋىپ، تۇسكەن قارجىنى قۇرىلىس ماتەريالدارىنا جۇمساپ وتىر­دىق. ءبىر ايدا 5 مىڭ قۇرت ورال قالا­سىنا جىبەرىلەدى. باسقا قالا­لارعا دا تاراتۋ ويىمىزدا بار، – دەپ جوسپارىمەن ءبولىستى دۋلات.

تەرلەپ تاپقان تابىسقا ەش نارسە جەتپەيتىنى انىق. نيەتقا­بى­لوۆ­تاردىڭ بۇل ءىسى – اۋىردىڭ ۇستى­مەن، جەڭىلدىڭ استىمەن جۇرگى­سى كەلەتىندەرگە ۇلگى. قازاقتىڭ سول باياعى جومارت مىنەزى مەن قو­ناقجاي قالپى دۋلات پەن ءاليا­نىڭ بويىنان جوعالا قويماعان.

 

جۇلدىز اسقار

 

باتىس قازاقستان وبلىسى،

قازتالوۆ اۋدانى 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۆيرۋس مۋتاتسياعا ۇشىرادى

كوروناۆيرۋس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار