س. وماروۆ اتاپ وتكەندەي, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى اكۆامادەنيەتتى دامىتۋدى مەملەكەتتىك قولداۋ ماقساتىندا 2018 جىلدان باستاپ تاۋارلىق بالىق ءوسىرۋ كەزىندە جەمشوپتى سۋبسيديالاۋ بويىنشا بيۋدجەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدا.
«بالىقتىڭ تۇقى, بەكىرە, البىرت سياقتى باسىم تۇرلەرى سۋبسيديالانادى. باعدارلاما جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. بيىل ءبىز قولداۋ ماقساتىندا 430 ملن تەڭگە قاراستىردىق. قازىرگى ۋاقىتتا 30-عا جۋىق بالىق وسىرەتىن كاسىپورىن سۋبسيديامەن قامتىلۋدا», — دەدى مينيستر.
بۇدان وزگە بيزنەس پەن «اتامەكەن» ۇكپ ۇسىنىستارى نەگىزىندە 2020 جىلعى 4 تامىزدا قر اشم ينۆەستيتسيالىق سالىمداردى سۋبسيديالاۋ قاعيدالارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى بۇيرىقتى بەكىتتى. تولىقتىرۋلارعا سايكەس, قۋاتى 20 توننادان باستاپ تۇيىقتالعان سۋمەن جابدىقتاۋ (تسج) ارقىلى بالىق وسىرەتىن كاسىپورىن جانە قۋاتى 40 توننادان باستاپ تاۋارلىق بالىق وسىرەتىن ورنىقتى شارۋاشىلىقتارى قۇرىلىسىنىڭ قۇنىن 25% دەيىن سۋبسيديالاۋ كوزدەلگەن.
سونىمەن قاتار قولدانىستاعى قاعيدالار اياسىندا كول-تاۋار شارۋاشىلىقتارىنا ارنالعان جابدىقتار مەن تەحنيكانىڭ قۇنىن 25%-عا دەيىن سۋبسيديالاۋ قاراستىرىلعان. 2019 جىلى 450,1 ملن تەڭگە سوماسىنا 6 شارۋاشىلىق سۋبسيديالاندى. قازاگرو جەلىسى بويىنشا تاۋارلى بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا باعىتتالعان, ونىڭ ىشىندە ەكسپورتتىق الەۋەتى بار ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا نەسيە بەرۋ كوزدەلگەن. سوڭعى 10 جىلدا بالىق شارۋاشىلىعى بويىنشا جالپى وندىرىستىك قۋاتى 3,26 مىڭ توننا بالىق ءونىمىن قۇرايتىن 13,9 ملرد تەڭگە سوماسىنا 13 جوبا قارجىلاندىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, بيىل «AGCO Corporation» امەريكالىق كومپانياسىن تارتا وتىرىپ, اقمولا وبلىسىندا قۋاتتىلىعى جىلىنا 500 توننا فورەل ءوسىرۋ بويىنشا جابىق ۇلگىدەگى بالىق ءوسىرۋ كەشەنىن سالۋ جوباسى ماقۇلداندى. قارجىلاندىرۋ ءۇشىن ءبىرىنشى ترانش ءبولىندى. اقتوبە وبلىسىندا قۋاتى جىلىنا 1500 توننا بولاتىن «مۇراگەر-2» جشس بالىق ءوسىرۋ جوباسىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. قۇرىلىس جۇمىستارى 75% اياقتالدى. جوبانى قارجىلاندىرۋ «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلادى.
«ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ اكۆاوسىرۋدى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن كەڭەيتۋ بولىگىندەگى ۇسىنىستارىن قولدايمىز. سۋبسيديالاۋ شارالارى كول-تاۋار شارۋاشىلىقتارىنا كولەڭكەدەن شىعۋعا جانە سالانىڭ وندىرىستىك مۇمكىندىكتەرىن ناقتى باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», — دەدى مينيستر.
مينيسترلىك قازىرگى ۋاقىتتا سۋبسيديالاناتىن بالىق تۇرلەرىنىڭ تىزبەسىن كەڭەيتۋ, جەمشوپتى سۋبسيديالاۋ ءۇشىن سوم جانە سيگا بالىق تۇرلەرىنىڭ تىزبەسىنە ەنگىزۋ ماسەلەلەرىن قاراستىرۋدا. س. وماروۆ اكۆاوسىرۋ سەكتورىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن سۋبسيديالاۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن اعىمداعى نىسانالى ترانسفەرتتەردى كوزدەۋ ورىندى دەپ سانايتىنىن, ويتكەنى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر دەڭگەيىندە قاراجات شەكتەۋلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سونداي-اق وتىرىس بارىسىندا «Caspian Riviera» جشس ديرەكتورى راۋشان حاميتوۆا ءسوز سويلەدى.
ء«بىز بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردى وسىرۋمەن 5 جىلدان بەرى اينالىسىپ كەلەمىز, تسج ءادىسىن (تۇيىقتالعان سۋمەن جابدىقتاۋ) بەلسەندى پايدالانامىز, اعىندى جۇيەلەر مەن باۋ-باقشا شارۋاشىلىقتارىن تاجىريبە جۇزىندە سىناپ كوردىك. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز ۋىلدىرىقتان شاباق الۋدان باستاپ, وسى شاباقتان وسىرىلگەن بالىقتان ۋىلدىرىق الۋعا دەيىن ءوسىرۋدىڭ تولىق تسيكلىن, سونداي-اق ءىس جۇزىندە قالدىقسىز تاماق ءوندىرىسىنىڭ تولىق تسيكلىن قامتيتىن زاۋىت سالۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», — دەدى ر. حاميتوۆا.
ءونىم شىعارۋ كەزىندە جارتىلاي فابريكاتتار تۇرىندە دە, پايدالانۋعا دايىن تاۋارلار تۇرىندە دە كوپتەگەن ءونىم تۇرلەرى جوسپارلانعان. قايتا وڭدەۋدەن قالعان بارلىق قالدىقتار قايتالاما تسيكلدەردە, جەم دايىنداۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن بولادى. بۇگىنگى تاڭدا شارۋاشىلىق ءىس جۇزىندە ءوسىرۋدىڭ تولىق تسيكلىنان ءوتتى — ۋىلدىرىقتى ينكۋباتسيالاۋدان باستاپ ونى الۋعا دەيىن, ونىڭ ىشىندە ءتىرى كەزىندە.
ر. حاميتوۆا بالىق ءوسىرۋ مەن بەكىرە ءوسىرۋدى دامىتۋ جولىنداعى كەلەسى پروبلەمالاردى اتاپ ءوتتى. بالىق ءوسىرۋ ءۇشىن وتىرعىزۋ ماتەريالى قاجەت (شاباق, دەرناسىل, ۇرىقتاندىرىلعان ۋىلدىرىق). قازىرگى ۋاقىتتا ساپالى وتىرعىزۋ ماتەريالىن تەك شەتەلدەن جانە نەگىزىنەن الىس شەتەلدەن ساتىپ الۋعا بولادى. وتىرعىزۋ ماتەريالى دەگەنىمىز — ءتىرى ورگانيزمدەر, وتە نازىك, وتە سەزىمتال. ولاردى ۇستاۋ جاعدايىنداعى ەڭ از دەگەن بۇزۋشىلىقتار — بۇل ءولىم نەمەسە ساپانىڭ ءبىرجولا جوعالۋى. تيىسىنشە, بۇل بيوماتەريالدى تاسىمالداۋ مۇمكىندىگىنشە كەدەرگىسىز, جول ءجۇرۋ ۋاقىتى مينيمالدى بولۋى كەرەك.
«گەرمانيادان ۇرىقتاندىرىلعان ۋىلدىرىقتى جەتكىزۋ كەزىندە ءبىز قۇجاتتاردى قانشالىقتى مۇقيات دايىنداعانىمىزعا قاراماستان, شەكارادا ءاردايىم ۇلكەن قيىندىقتارمەن ەڭسەرىلەتىن كەدەرگىلەرگە تاپ بولدىق. شەكاراداعى كىدىرىستەر ءبىزدىڭ جاعدايدا سىن-تەگەۋرىندى بولدى. سەبەبى – ءتۇرلى شەكارا قىزمەتتەرىنە (نەگىزىنەن ۆەتەرينارلىق باقىلاۋعا) ەركىن تۇسىنىك بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن زاڭنامانىڭ انىق ەمەستىگى», — دەدى ر. حاميتوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, شەكارادان ءوتۋ جىلدامدىعى كونتروللەردىڭ ادالدىعىنا تاۋەلدى بولماۋى ءۇشىن بيوماتەريالدىڭ ءار ءتۇرىن جوبالاۋ ءۇشىن ناقتى مەكەن-جايى بار, جەتكىزىلىمدى رەسىمدەۋ جانە باقىلاۋدىڭ بارلىق تۇرلەرىنەن ءوتۋ ءتارتىبىن ناقتى انىقتايتىن نورماتيۆتىك اكت قاجەت. جوعارىدا ايتىلعاندار تەك كىرىس قانا ەمەس, سونىمەن قاتار شىعىس ترافيگىنە دە قاتىستى. مال شارۋاشىلىعىنىڭ وسىنداي بەيىندى سالاسىنداعى ىسكەرلىك بايلانىستار بيوماتەريالدار مەن ەرەسەك داراقتارمەن الماسۋدى تالاپ ەتەدى. زاڭناما ايقىن, اشىق جانە ناقتىلانعان راسىمدەردى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك, ارتىق بيۋروكراتيا مەن كىدىرىستەردى بولدىرماۋى ءتيىس.
سونداي-اق انالىق تابىندى قالىپتاستىرۋ جانە ينبريدينگتى ازايتۋ ءۇشىن جابايى داراقتاردى اۋلاۋدى زاڭدى تۇردە رەتتەۋ قاجەت. رۇقسات الۋدى جانە باقىلاۋ راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋ كەرەك.
ء«بىز بۇگىندە ەۋروپاداعى ەڭ ساپالى وتىرعىزۋ ماتەريالىن ساتىپ الاتىن گەرمانياداعى سەرىكتەستەرىمىز ولاردىڭ انالىق تابىنىنىڭ نەگىزى – ولار كاسپي تەڭىزىنەن العان جالعىز ءبىر اقسەركە ەكەنىن, ال ونىڭ تەڭىزدەن گەرمانياعا دەيىنگى جولى وتكىر سيۋجەتتىك ءفيلمنىڭ نەگىزىنە اينالۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. ءبىز بىرنەشە جىل بۇرىن عىلىمي بالىق اۋلاۋمەن اينالىستىق, ءبىز ونى راسىمدەۋ مەن باقىلاۋ جاعىنان قانشالىقتى قيىن ەكەنىن تۇسىنەمىز, بىراق كاسپي تەڭىزى جاقىن جەردە بولعاندىقتان, گەرمانيادان ۇرىقتاندىرىلعان ۋىلدىرىقتى (گەرمانياعا كاسپي تەڭىزىنەن كەلگەن بالىقتان الىنعان) اكەلۋ دۇرىس ەمەس دەپ سانايمىز», — دەپ اتاپ ءوتتى ر. حاميتوۆ.
سونداي-اق ول كاسپي تەڭىزىنىڭ اكۆاتورياسىندا بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىعىن ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرىن پىسىقتاپ, ولارعا كەدەرگى كەلتىرگەن زاڭنامانىڭ جەتىلمەگەندىگىن اتاپ ءوتتى. بۇگىنگى تاڭدا جاعالاۋعا جاقىن جانە بىرنەشە شاقىرىم الشاق جەردە تور سالۋ جانە بارلىق زاڭداردى ساقتاۋ مۇمكىن ەمەس. ەكولوگيادان ناۆيگاتسياعا دەيىنگى بارلىق اسپەكتىلەردى بىرىكتىرەتىن بىرىڭعاي, تۇسىنىكتى نورماتيۆتىك قۇجات قاجەت.
سونداي-اق بۇل ماسەلە ارنايى سۋ پايدالانۋعا, ياعني بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىقتارى ءۇشىن تەڭىز سۋىن پايدالانۋعا دا قاتىستى. بالىق ءوسىرۋ سالاسىنداعى كەز-كەلگەن ءىستى باستاي وتىرىپ, بۇل ءىستى دۇرىس زاڭداستىرۋعا بولمايتىندىعىن كورەسىز, ويتكەنى نورمالار تىپتەن جوق نەمەسە ولار تىم كوپ, ويتكەنى ولار حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ باسقا سالالارىنا دا قاتىستى. بالىق ءوسىرۋ قىزمەتىنىڭ بارلىق اسپەكتىلەرىن بىرىكتىرەتىن جەكە, جان-جاقتى قازاقستاندىق نورماتيۆتىك قۇجات — «اكۆامادەنيەت» تۋرالى زاڭ قاجەت. ايقىن, تۇسىنىكتى, اشىق زاڭناما سىبايلاس جەمقورلىققا ورىن قالدىرمايدى جانە بيزنەستىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى. مۇنداي زاڭدى بىردەن جازۋ جانە ونداعى بارلىق ساتتەردى بىردەن ەسكەرۋ, ارينە, وڭاي ەمەس, ويتكەنى بيزنەستىڭ بۇل باعىتى دامىپ كەلەدى, سودان كەيىن ونى جەتىلدىرۋ تەتىگىن قۇرۋ قاجەت. مۇمكىن, بۇل زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ ءبىر كىشى كوميتەتى بولار, ول بالىق سالاسىنىڭ وكىلدەرىمەن جۇمىس جاساۋعا اشىق بولۋى ءتيىس, «ورىستەردەن» تۇسەتىن اقپاراتتى جيناقتايدى, ونى وڭدەيدى جانە بەلگىلى ءبىر كەزەڭدىلىكپەن (مىسالى, جىلىنا ءبىر رەت) قاجەتتى وزگەرىستەردى قامتيتىن زاڭنىڭ جاڭا رەداكتسياسىن شىعارادى (شامامەن ايتقاندا, بالىق وسىرۋشىلەردىڭ پارلامەنتتە ءوز ادامى بولادى). مۇمكىن بۇل ۇكىمەتتەگى جۇمىس توبى بولار.
سونىمەن قاتار ر. حاميتوۆا سالادا كادر تاپشىلىعى بار ەكەنىن, قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى دايىندايتىن ماماندار ء«السىز» جانە جەتكىلىكسىز ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بالىق ءوسىرۋدى دامىتۋ ءۇشىن وقۋ ورىندارىندا دايارلىقتان وتكەن, جاقسى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جانە عىلىمي بازاسى بار, ءبىلىم عانا ەمەس, پراكتيكالىق تاجىريبە دە العان بىلىكتى كادرلار قاجەت.
«مۇنداي كادرلار بىزگە تەك استراحان گتۋ-نان كەلدى. ارينە, وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن كوتەرۋ قاجەت, بىراق بۇل كەزەڭدە بۇرىنعى كسرو-نىڭ ەسكى جوعارى وقۋ ورنىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋ ءبىز ءۇشىن باسەكەلەستىكتەن گورى تيىمدىرەك بولىپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا الەۋەتى بويىنشا استراحان گتۋ-مەن سالىستىرۋعا كەلەتىن وقۋ ورنى جوق, سوندىقتان ءبىزدىڭ ويىمىزشا, وسى جوو-دا وقۋعا قازاقستاندىق گرانتتاردى بولگەن دۇرىس بولار («بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا وقىتۋعا بولادى)», — دەپ اتاپ ءوتتى ر. حاميتوۆا.
«Caspian Riviera» جشس ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, جەم قۇنى ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىندا ۇلكەن ۇلەستى الادى. قازاقستاندىق بالىق شارۋاشىلىقتارى ءماجبۇرلى تۇردە ساتىپ الاتىن شەتەلدىك جەمنىڭ باعاسىن بالىقتىڭ (ەتتىڭ) نارىقتىق قۇنىمەن سالىستىرۋعا بولادى, بۇل ەت ءۇشىن بالىق ءوسىرۋدى ءتيىمسىز ەتەدى. قازاقستاندا جەم وندىرەتىن بىرنەشە كاسىپورىن بار.
ء«بىز وتاندىق جەمگە كوشۋگە تىرىستىق, بىراق بۇل جەمنىڭ ساپاسى وتە تومەن, بالىق اۋىرادى, سونىڭ ناتيجەسىندە قىمبات جەم العان ارزانىراق شىعادى. مەملەكەت جەم ساتىپ الۋدى سۋبسيديالايدى جانە سۋبسيديالار ءونىمدى ساتۋعا ەمەس, ساتىپ الۋعا بايلانىستى, بۇل وتە دۇرىس, ويتكەنى ءونىم الۋ ءۇشىن بالىقتى بىرنەشە جىل تاماقتاندىرۋ كەرەك. بىراق وتە جاقسى سۋبسيديالاردى ەسكەرگەننىڭ وزىندە, جەم قىمباتقا تۇسەدى جانە وتاندىق جەمدى ساپالى ءوندىرۋدى ىنتالاندىرۋ قاجەت», — دەدى ر. حاميتوۆا.
ر. حاميتوۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلەنى شەشۋ تەحنولوگيالاردى ستاندارتتاۋ جانە تۇپكىلىكتى ءونىمدى ستاندارتتاۋ, سونداي-اق ستاندارتقا سايكەس كەلەتىن جەم ءوندىرىسى ءۇشىن جابدىقتاردى ساتىپ الۋعا, تەحنولوگيالاردى ساتىپ الۋعا, وسى سالاعا شەتەلدىك مامانداردى تارتۋعا نەمەسە قازاقستانعا شەتەلدىك وندىرۋشىلەردى تارتۋعا جەڭىلدىكتەر مەن پرەفەرەنتسيالار بولىپ تابىلادى. شەتەلدىك جەم وندىرۋشىگە قازاقستاندا ءوندىرىستى اشۋ ءتيىمدى بولاتىن جاعداي جاساۋ قاجەت. جوعارىدا ايتىلعانداردى تۇيىندەي كەلە, ر. حاميتوۆا, بىرىنشىدەن, زاڭ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەكىنشىدەن, سالالىق دامۋ باعدارلاماسى قاجەت.
ء«بىز ءوز كەزەگىمىزدە بالىق شارۋاشىلىعىن جوعارى قارقىنمەن دامىتۋعا دايىنبىز جانە قۇنى شامامەن 20 ملرد تەڭگە بولاتىن ءىرى تولىق تسيكلدى زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىن ينۆەستيتسيالاۋعا جانە قازاقستاندى ساپالى, پايدالى جانە ەكولوگيالىق تازا ونىممەن, ونىڭ ىشىندە قارا ۋىلدىرىقپەن قامتاماسىز ەتۋگە ءازىرمىز», — دەدى ر. حاميتوۆا.
قازاقستانداعى جانە الەمدەگى سوڭعى جاڭالىقتاردى ءبىرىنشى بولىپ وقۋ ءۇشىن Telegram جەلىسىندە بىزگە جازىلىڭىز.
