وقيعا • 11 تامىز، 2020

«اباي اكادەمياسىنىڭ» اۋقىمدى جوباسى

111 رەت كورسەتىلدى

كەشە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇلى اقىن ا.قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي «اباي اكادەمياسى» سەرياسى بويىنشا جارىق كورگەن كىتاپتاردىڭ تانىستىرىلىمى بولىپ ءوتتى.

قاسيەتى مەن مارتەبەسى زور ۇلىقتى كۇنگى جيىنعا حالىق­ارالىق تۇركى اكادەميا­سىنىڭ پرەزيدەنتى، «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اك­تسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقا­ر­ما توراعاسى دارحان قىدىرالى جانە قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ نۇر-سۇلتان قالالىق فيليالىنىڭ توراعاسى، كورنەكتى اقىن داۋلەتكەرەي كاپ ۇلى مەن باق وكىلدەرى قاتىستى.

مودەراتور – «اباي اكادەميا­سى» جوباسىنىڭ عىلىمي جەتەك­شىسى، ل.ن.گۋميلەۆ اتىن­داعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى، ۇعا اكادەميگى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور ەرلان سىدىقوۆ ءوز سوزىندە وقۋ ورداسىندا وسىنداي شارانىڭ ءوتۋى كەزدەيسوق ەمەس ەكەنىن، سەبەبى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ ۇيعارىمىمەن قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىنا سايكەس 10 تامىز – اباي كۇنى بولىپ بەلگىلەنگەنى ەلىمىز ءۇشىن تاريحي ماڭىزى زور وقيعا ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«اباي – ۇلتتى ءسۇيۋدىڭ ەتالونى، الەمدىك دانالىققا بوي تۇزەۋدىڭ ولشەمى. شىنىندا دا ء«بىرىڭدى قازاق، ءبىرىڭ دوس، كورمەسەڭ ءىستىڭ ءبارى بوس» دەگەن اقىن قاعيداسىمەن ءومىر سۇرسەك، حالقىمىز پاراساتتى، مەم­لەكەتىمىز تۇعىرلى، كەلە­شەگىمىز جارقىن بولماق!»، دەدى ە.سىدىقوۆ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ۋنيۆەرسيتەت جانىنان «اباي اكادەمياسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى قۇرىلعانى بارشامىزعا بەلگىلى. بۇل عىلىمي قۇرىلىم «اباي قۇنانباي ۇلى مۇراسى جانە قازىرگى قازاقستان: جاڭاشا اسپەكتىدە جۇيەلەۋ، تالداۋ جانە باسىلىمعا دايارلاۋ» اتتى كەشەندى عىلىمي جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الدى.

باستى ماقسات – ابايتانۋعا قاتىستى جاڭا سيپاتتاعى سان قىرلى اسپەكتىدەگى عىلىمي-زەرتتەۋلەر ارقىلى بۇكىل قوعامعا، اسىرەسە جاستارعا اباي مۇراسىن جان-جاقتى ناسيحاتتاۋ مەن تانىمالداندىرۋ، بولاشاق جارقىن ىستەرگە جول سالۋ.

«بۇگىنگى تۇساۋكەسەردىڭ ماڭىز­دى تۇسى – «اباي اكادەميا­سى» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستي­تۋتىندا ورىندالعان ارنايى جوبالاردىڭ اياسىندا ازىرلەنىپ، باسپادان جارىق كورگەن اكادەميالىق باسىلىمداردى وقىرمان قاۋىمعا ۇسىنۋ. بۇل باسىلىمدار بۇعان دەيىن كوپشىلىككە بەلگىلى «اباي اكادەمياسى» سەرياسىنىڭ جال­عاسى.

سودان كەيىن مودەراتور وسى ۋاقىتقا دەيىن «اباي اكادەمياسى» سەرياسىمەن شىققان العاشقى ءۇش زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى تانىستى­رىلعانىن دا ءبىر ەسكە سالىپ ءوتتى. ولار:

 بەلگىلى ابايتانۋشى عالىم، ف.ع.د.، پروفەسسور تۇرسىن جۇرت­بايدىڭ «بىلمەي مۇنى جازعان جوق... (اباي ولەڭدەرىنىڭ جاڭادان تابىلعان قولجازبا نۇسقالارى)» اتتى ەكى كىتاپتان تۇراتىن ەڭبەگى; وسى اۆتوردىڭ جاڭاشا ماز­مۇنداعى «كەشەگى وتكەن بي قۇنانباي» (...قانداي ەدى: تاريحي جانە ادەبي تۇلعا) اتتى كىتابى جانە قر ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى، ز.ع.د.، پروفەسسور نۇرلان دۋلاتبەكوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇزەگە اسىرىلعان «قۇنانباي وسكەنباەۆ ءىسى» اتتى دەرەكنا­مالىق زەرتتەۋ كىتابى.

اباي كۇنى مەرەكەسىندە ۇيىم­داستى­رىلعان شارا بارىسىندا ءدال وسى سەريامەن شىققان كەزەكتى 12 زەرتتەۋ ەڭبەك جۇرت­شىلىق نازارىنا ۇسىنىلدى. ولار: 2 كى­تاپتان تۇراتىن «ابايدىڭ عۇ­مىرناماسى» (عىلىمي تانىم­دىق دەرەكناما جيناعى)، جوبا جەتەكشىسى – ە.سىدىقوۆ، اكادەميك; 4 تومدىق «اباي جانە قازاق سوتسيۋمى» (ۇجىمدىق ماقالالار جيناعى)، جوبا ۇيلەستىرۋشىلەرى – اكادەميك د.قامزابەك ۇلى، دوتسەنتتەر – د.ايتماعامبەتوۆ، ە.سايلاۋباي; «ابايدىڭ ءپال­ساپاسى» (اۆتورلىق وي-تول­عاۋلار)، قالام يەلەرى – اكادەميك ع.ەسىم، رھD ر.كەمەرباي; «ابايدىڭ كوركەمدىك جانە عىلىمي دۇ­نيەتانىمى» (عىلىمي ىزدەنىستى مونوگرافيا)، اۆتورى پروفەسسور س.نەگيموۆ; اباي جانە ونىڭ الەۋمەتتىك ورتاسى تۋرالى «سوقتىقپالى، سوقپاقسىز زاماندا ءوستى» (عىلىمي ىزدەنىستى مونوگرافيا)، اۆتورى پروفەسسور ت.جۇرتباي; «اباي جانە الاش ساباقتاستىعى: تاريحي-في­لوسو­فيالىق، ادەبي-لينگ­ۆيس­تيكالىق اسپەكت اباي­دىڭ كوركەمدىك جانە عىلىمي دۇنيە­تانى­مى» (ۇجىمدىق مونوگرافيا)، جوبا جەتەك­شىلەرى – اكادەميك د.قامزابەك ۇلى، الاشتانۋ­شى عالىم س.اققۇل ۇلى; «ابايدىڭ پەداگوگي­كالىق دۇنيە­تانىمى» (ۇجىمدىق مونوگرا­فيا)، جوبا جەتەكشىسى – پروفەسسور ر.تولەۋبەكوۆا; بالالارعا ارنالعان «بەس اسىل ءىس» تانىمدىق جيناعى. جاڭا تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن جوبا جەتەكشىسى – پروفەسسور ج.اسكەربەكقىزى.

ءبىر ايتا كەتەرلىگى، بۇل كىتاپ­تاردىڭ بارلى­عى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ قارجىلىق قول­داۋىمەن ەۇۋ باسپاحاناسىنان جارىق كورىپ وتىر.

تانىستىرىلىم بارىسىندا «اباي اكادەمياسى» سەريا­سى بويىنشا جارىق كورگەن كىتاپتاردىڭ لەنتاسى قيىلىپ، ەلىمىزدەگى جەتەكشى ابايتانۋشى عالىم، اكادەميك، فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور عاريفوللا ەسىم، ءتورت تومدىق «اباي جانە قازاق سوتسيۋمى» كىتابى اۆتورلارى اتىنان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى، ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمى – «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى، «ابايدىڭ كوركەمدىك جانە عىلىمي دۇنيەتانىمى» ەڭبەگىنىڭ اۆتورى، پروفەسسور سەرىك نەگيموۆ، سونىمەن قاتار اباي جانە ونىڭ الەۋمەتتىك ورتاسى تۋرالى جۇرتشىلىققا ۇسىنىلعان «سوقتىقپالى، سوق­پاقسىز زاماندا ءوستى» ەڭبەگىنىڭ اۆتورى، ف.ع.د.، پروفەسسور، بەل­گىلى ابايتانۋشى عالىم تۇر­سىن جۇرتباي، ۇجىمدىق مونو­گرا­فيانىڭ اۆتورلارى، ەلىمىزدەگى جەتەكشى الاشتانۋشى عالىم، قر ۇعا اكادەميگى، پروفەسسور ديحان قامزابەك ۇلى مەن عالىم سۇلتان-حان اققۇل ۇلى جانە فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور جانات اسكەربەكقىزىنا ءسوز بەرىلدى. ءسوز العان كورنەكتى عالىمدار ىرگەلى زەرتتەۋلەردىڭ قۇندىلىعى تۋرالى ءتۇيىندى ويلارىن ايتتى.

«اباي اكادەمياسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى قوعام وزگەرىپ، زامان جاڭعىرىپ جاتقان تۇستا بۇرىن قالىپتاسقان پىكىرلەر مەن ورنىققان كوزقاراستاردى قايتا زەردەلەپ، ونى ساراپتاپ، سونىڭ نەگىزىندە جاڭاشا پايىمدا ەكشەلەپ الەۋمەتكە ۇسىنۋدى پارىز سانايدى.

«اباي اكادەمياسى» جوباسى­نىڭ عىلىمي جەتەكشىسى، اكادەميك ەرلان سىدىقوۆتىڭ ايتۋىنشا، اباي زامانى مەن وسكەن ورتاسى، ۇشقان ۇياسى، قۇنانباي اۋلەتىنىڭ تاريحى، تۋعان جىلى مەن كۇنى تۋرالى تاريحي دەرەك پەن دايەك، اباي مۇراسىنىڭ تاعدىرى (ولەڭدەرىنىڭ جازىلعان جىلدارى، جازىلۋ تاريحى، ءار الۋان شىعارمالارىنىڭ جانە اۋدارمالارىنىڭ حاتقا ءتۇسۋ تاريحى، حاتقا تۇسىرۋشىلەر تۋرالى دەرەكتەر، قولجازبالارىنىڭ نۇس­قالارى مەن ولاردىڭ ساق­تالۋى، عىلىمي اينالىمعا ەنۋى، شىعارمالارىنىڭ جاريا­لانۋى، كىتاپتارىنىڭ جارىق­قا شىعۋىنا قاتىستى دەرەكتەر، اباي پوەزيا­سىنىڭ لينگۆيستيكالىق كورپۋسى دا ءالى دە تولىقتىرىلىپ قاراستىراتىن، انىقتاي تۇسەتىن ماسەلە.

– بۇگىن «اباي اكادەمياسى» سەرياسىمەن جارىق كورىپ وتىرعان «ابايدىڭ عۇمىرناماسى» اتتى 1-كىتابىمىزدا ارحيۆ قورلارىندا ساقتالعان اباي قۇنانباي­ ۇلىنىڭ عۇمىرناماسىنا قاتىستى اقىن زامانداستارىنىڭ، ۇرپاق­تارى­نىڭ عىلىمي-تانىمدىق ەستەلىك­تەرى ەنگىزىلىپ وتىر، – دەيدى ەرلان ءباتتاش ۇلى. – اباي ءومىربايانى زامانا تىنىسى، وسكەن ورتاسى، قوعامدىق ءومىر اسپەكتىسىندە قاراستىرىلعان. ەستەلىكتەردە ا.قۇنان­ب­اي ۇلىنىڭ شىعارما­شىلىق ءومىر جولى مەن اتقارعان قوعامدىق قىزمەتتەرى، مىنەز-ق ۇلىق ەرەكشەلىكتەرى، ءوز ورتاسىمەن قارىم-قاتىناسى جان-جاقتى باياندالادى.

ەكىنشى كىتاپتا اباي قۇنان­باي­ ۇلى­نىڭ عۇمىربايانىنا قاتىس­تى زەرتتەۋشى عالىم­داردىڭ، ابايتانۋشىلاردىڭ عىلىمي-تا­نىم­دىق ەڭبەكتەرى مەن ماقالا­لارى جيناقتالعان. اباي ءومىر­بايانى زامانا تىنىسىمەن، وس­كەن ورتاسى، ءومىر سۇرگەن ۋاقى­تى اياسىندا جان-جاقتى قاراس­تىرىلادى.

كىتاپ ۇلت رۋحانياتىنا ىنتىزار جالپى قاۋىمعا، عىلىم، ءبىلىم، مادەنيەت سالاسىنىڭ ماماندارى مەن ءبىلىم الۋشىلارعا ارنالادى.

بۇگىنگى شارانىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى تۇسى – «اباي اكادەمياسى» سەرياسىمەن جارىق كورىپ وتىرعان ءتورت تومدىق «اباي جانە قازاق سوتسيۋمى» ۇجىمدىق مونوگرافياسىنا ەلىمىزدەگى جەتەك­شى ابايتانۋشىلار مەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋ­را­زيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىم­دارى اباي مۇراسىن زامانا كەڭىستىگى مەن مادەني-رۋحاني ءداس­تۇر جالعاستىعى اياسىن­دا زەر­دەلەگەن ەڭبەكتەرى ەنگىزىلگەن. كەمەڭ­گەر ويشىل، فيلوسوف اقىن بولمىسى جاڭا قىرىنان تانى­لادى جانە ۇلتتىق ادەبي دامۋ­داعى ساباقتاستىق، تۇلعالىق قالىپ­تاسۋ ماسەلەلەرى عىلىمي تا­نىم­دىق تۇرعىدا پايىمدالادى.

تاريحي-مادەني، ساياسي-الەۋ­مەتتىك احۋال، قورشاعان ورتا اباي دۇنيەتانىمىندا ساۋلە­لەنىپ، شىعارماشىلىعىنا ارقاۋ بولعانى جۇيەلى، سالماق­تى تالداۋلار ارقىلى تۇجىرىمدالادى.

«اباي اكادەمياسى» سەرياسىمەن ەلىمىز­دەگى جەتەكشى الاشتانۋشى عالىمدار­دىڭ اۆتورلىعىمەن جارىق كورگەن «اباي جانە الاش ساباقتاستىعى: تاريحي-فيلوسوفيالىق، ادەبي-لينگۆيستيكالىق اسپەكت» اتتى ۇجىم­دىق مونوگرافيادا اباي­تانۋدىڭ تاريحي باستاۋىندا تۇرعان الاش تۇلعالارىنىڭ مۇراسى جاڭاشا پايىمدالىپ، تاريحي-في­لوسوفيالىق، ادەبي-لينگۆيستيكالىق اسپەك­­تىدە زەرتتەلىنگەن.

سودان كەيىن ەلىمىزدەگى جەتەك­شى پەداگوگ-عالىمداردىڭ بىرلە­سۋىمەن جارىق كورگەن «اباي­دىڭ پەداگوگيكالىق دۇنيە­تانىمى» اتتى باسىلىمدا اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ شىعار­مال­ارىن­داعى پەداگوگيكالىق، پسيحو­لو­گيالىق، ءتالىم-تاربيە­لىك ماسەلەلەر بارىنشا تەرەڭ تالدانعان.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەل گازەتىنىڭ جاڭا جوباسى

وقيعا • بۇگىن، 08:05

ءبىلىم – باستى قۇندىلىق

ايماقتار • بۇگىن، 07:40

ءاسانالى جانە «اي مەن ايشا»

تانىم • بۇگىن، 07:26

حاتتار، حاتتار...

تانىم • بۇگىن، 07:08

«قاراقشىلىق» قارەكەتى

تانىم • بۇگىن، 06:56

قۇمىرسقالار قالاشىعى

وقيعا • بۇگىن، 06:45

كاسىپورىنداردىڭ تيىمدىلىگى ارتادى

تەحنولوگيا • بۇگىن، 06:33

جۇمىسپەن قامتۋ – باستى مىندەت

ساياسات • بۇگىن، 06:28

ابدىراماي العا ۇمتىلعاندار

ايماقتار • بۇگىن، 06:16

ەل دامۋىنا سەرپىن بەرەدى

پىكىر • بۇگىن، 06:06

كوسوبۋتسكيدىڭ قارسىلاسى كىم؟

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 06:00

شىعىسقا قار ءتۇستى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار