قاسيەتى مەن مارتەبەسى زور ۇلىقتى كۇنگى جيىنعا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى جانە قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ نۇر-سۇلتان قالالىق فيليالىنىڭ توراعاسى, كورنەكتى اقىن داۋلەتكەرەي كاپ ۇلى مەن باق وكىلدەرى قاتىستى.
مودەراتور – «اباي اكادەمياسى» جوباسىنىڭ عىلىمي جەتەكشىسى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, ۇعا اكادەميگى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەرلان سىدىقوۆ ءوز سوزىندە وقۋ ورداسىندا وسىنداي شارانىڭ ءوتۋى كەزدەيسوق ەمەس ەكەنىن, سەبەبى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ ۇيعارىمىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىنا سايكەس 10 تامىز – اباي كۇنى بولىپ بەلگىلەنگەنى ەلىمىز ءۇشىن تاريحي ماڭىزى زور وقيعا ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«اباي – ۇلتتى ءسۇيۋدىڭ ەتالونى, الەمدىك دانالىققا بوي تۇزەۋدىڭ ولشەمى. شىنىندا دا ء«بىرىڭدى قازاق, ءبىرىڭ دوس, كورمەسەڭ ءىستىڭ ءبارى بوس» دەگەن اقىن قاعيداسىمەن ءومىر سۇرسەك, حالقىمىز پاراساتتى, مەملەكەتىمىز تۇعىرلى, كەلەشەگىمىز جارقىن بولماق!», دەدى ە.سىدىقوۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ۋنيۆەرسيتەت جانىنان «اباي اكادەمياسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى قۇرىلعانى بارشامىزعا بەلگىلى. بۇل عىلىمي قۇرىلىم «اباي قۇنانباي ۇلى مۇراسى جانە قازىرگى قازاقستان: جاڭاشا اسپەكتىدە جۇيەلەۋ, تالداۋ جانە باسىلىمعا دايارلاۋ» اتتى كەشەندى عىلىمي جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الدى.
باستى ماقسات – ابايتانۋعا قاتىستى جاڭا سيپاتتاعى سان قىرلى اسپەكتىدەگى عىلىمي-زەرتتەۋلەر ارقىلى بۇكىل قوعامعا, اسىرەسە جاستارعا اباي مۇراسىن جان-جاقتى ناسيحاتتاۋ مەن تانىمالداندىرۋ, بولاشاق جارقىن ىستەرگە جول سالۋ.
«بۇگىنگى تۇساۋكەسەردىڭ ماڭىزدى تۇسى – «اباي اكادەمياسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا ورىندالعان ارنايى جوبالاردىڭ اياسىندا ازىرلەنىپ, باسپادان جارىق كورگەن اكادەميالىق باسىلىمداردى وقىرمان قاۋىمعا ۇسىنۋ. بۇل باسىلىمدار بۇعان دەيىن كوپشىلىككە بەلگىلى «اباي اكادەمياسى» سەرياسىنىڭ جالعاسى.
سودان كەيىن مودەراتور وسى ۋاقىتقا دەيىن «اباي اكادەمياسى» سەرياسىمەن شىققان العاشقى ءۇش زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى تانىستىرىلعانىن دا ءبىر ەسكە سالىپ ءوتتى. ولار:
بەلگىلى ابايتانۋشى عالىم, ف.ع.د., پروفەسسور تۇرسىن جۇرتبايدىڭ «بىلمەي مۇنى جازعان جوق... (اباي ولەڭدەرىنىڭ جاڭادان تابىلعان قولجازبا نۇسقالارى)» اتتى ەكى كىتاپتان تۇراتىن ەڭبەگى; وسى اۆتوردىڭ جاڭاشا مازمۇنداعى «كەشەگى وتكەن بي قۇنانباي» (...قانداي ەدى: تاريحي جانە ادەبي تۇلعا) اتتى كىتابى جانە قر ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, ز.ع.د., پروفەسسور نۇرلان دۋلاتبەكوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇزەگە اسىرىلعان «قۇنانباي وسكەنباەۆ ءىسى» اتتى دەرەكنامالىق زەرتتەۋ كىتابى.
اباي كۇنى مەرەكەسىندە ۇيىمداستىرىلعان شارا بارىسىندا ءدال وسى سەريامەن شىققان كەزەكتى 12 زەرتتەۋ ەڭبەك جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلدى. ولار: 2 كىتاپتان تۇراتىن «ابايدىڭ عۇمىرناماسى» (عىلىمي تانىمدىق دەرەكناما جيناعى), جوبا جەتەكشىسى – ە.سىدىقوۆ, اكادەميك; 4 تومدىق «اباي جانە قازاق سوتسيۋمى» (ۇجىمدىق ماقالالار جيناعى), جوبا ۇيلەستىرۋشىلەرى – اكادەميك د.قامزابەك ۇلى, دوتسەنتتەر – د.ايتماعامبەتوۆ, ە.سايلاۋباي; «ابايدىڭ ءپالساپاسى» (اۆتورلىق وي-تولعاۋلار), قالام يەلەرى – اكادەميك ع.ەسىم, رھD ر.كەمەرباي; «ابايدىڭ كوركەمدىك جانە عىلىمي دۇنيەتانىمى» (عىلىمي ىزدەنىستى مونوگرافيا), اۆتورى پروفەسسور س.نەگيموۆ; اباي جانە ونىڭ الەۋمەتتىك ورتاسى تۋرالى «سوقتىقپالى, سوقپاقسىز زاماندا ءوستى» (عىلىمي ىزدەنىستى مونوگرافيا), اۆتورى پروفەسسور ت.جۇرتباي; «اباي جانە الاش ساباقتاستىعى: تاريحي-فيلوسوفيالىق, ادەبي-لينگۆيستيكالىق اسپەكت ابايدىڭ كوركەمدىك جانە عىلىمي دۇنيەتانىمى» (ۇجىمدىق مونوگرافيا), جوبا جەتەكشىلەرى – اكادەميك د.قامزابەك ۇلى, الاشتانۋشى عالىم س.اققۇل ۇلى; «ابايدىڭ پەداگوگيكالىق دۇنيەتانىمى» (ۇجىمدىق مونوگرافيا), جوبا جەتەكشىسى – پروفەسسور ر.تولەۋبەكوۆا; بالالارعا ارنالعان «بەس اسىل ءىس» تانىمدىق جيناعى. جاڭا تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن جوبا جەتەكشىسى – پروفەسسور ج.اسكەربەكقىزى.
ءبىر ايتا كەتەرلىگى, بۇل كىتاپتاردىڭ بارلىعى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قارجىلىق قولداۋىمەن ەۇۋ باسپاحاناسىنان جارىق كورىپ وتىر.
تانىستىرىلىم بارىسىندا «اباي اكادەمياسى» سەرياسى بويىنشا جارىق كورگەن كىتاپتاردىڭ لەنتاسى قيىلىپ, ەلىمىزدەگى جەتەكشى ابايتانۋشى عالىم, اكادەميك, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور عاريفوللا ەسىم, ءتورت تومدىق «اباي جانە قازاق سوتسيۋمى» كىتابى اۆتورلارى اتىنان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمى – «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى, «ابايدىڭ كوركەمدىك جانە عىلىمي دۇنيەتانىمى» ەڭبەگىنىڭ اۆتورى, پروفەسسور سەرىك نەگيموۆ, سونىمەن قاتار اباي جانە ونىڭ الەۋمەتتىك ورتاسى تۋرالى جۇرتشىلىققا ۇسىنىلعان «سوقتىقپالى, سوقپاقسىز زاماندا ءوستى» ەڭبەگىنىڭ اۆتورى, ف.ع.د., پروفەسسور, بەلگىلى ابايتانۋشى عالىم تۇرسىن جۇرتباي, ۇجىمدىق مونوگرافيانىڭ اۆتورلارى, ەلىمىزدەگى جەتەكشى الاشتانۋشى عالىم, قر ۇعا اكادەميگى, پروفەسسور ديحان قامزابەك ۇلى مەن عالىم سۇلتان-حان اققۇل ۇلى جانە فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جانات اسكەربەكقىزىنا ءسوز بەرىلدى. ءسوز العان كورنەكتى عالىمدار ىرگەلى زەرتتەۋلەردىڭ قۇندىلىعى تۋرالى ءتۇيىندى ويلارىن ايتتى.
«اباي اكادەمياسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى قوعام وزگەرىپ, زامان جاڭعىرىپ جاتقان تۇستا بۇرىن قالىپتاسقان پىكىرلەر مەن ورنىققان كوزقاراستاردى قايتا زەردەلەپ, ونى ساراپتاپ, سونىڭ نەگىزىندە جاڭاشا پايىمدا ەكشەلەپ الەۋمەتكە ۇسىنۋدى پارىز سانايدى.
«اباي اكادەمياسى» جوباسىنىڭ عىلىمي جەتەكشىسى, اكادەميك ەرلان سىدىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, اباي زامانى مەن وسكەن ورتاسى, ۇشقان ۇياسى, قۇنانباي اۋلەتىنىڭ تاريحى, تۋعان جىلى مەن كۇنى تۋرالى تاريحي دەرەك پەن دايەك, اباي مۇراسىنىڭ تاعدىرى (ولەڭدەرىنىڭ جازىلعان جىلدارى, جازىلۋ تاريحى, ءار الۋان شىعارمالارىنىڭ جانە اۋدارمالارىنىڭ حاتقا ءتۇسۋ تاريحى, حاتقا تۇسىرۋشىلەر تۋرالى دەرەكتەر, قولجازبالارىنىڭ نۇسقالارى مەن ولاردىڭ ساقتالۋى, عىلىمي اينالىمعا ەنۋى, شىعارمالارىنىڭ جاريالانۋى, كىتاپتارىنىڭ جارىققا شىعۋىنا قاتىستى دەرەكتەر, اباي پوەزياسىنىڭ لينگۆيستيكالىق كورپۋسى دا ءالى دە تولىقتىرىلىپ قاراستىراتىن, انىقتاي تۇسەتىن ماسەلە.
– بۇگىن «اباي اكادەمياسى» سەرياسىمەن جارىق كورىپ وتىرعان «ابايدىڭ عۇمىرناماسى» اتتى 1-كىتابىمىزدا ارحيۆ قورلارىندا ساقتالعان اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ عۇمىرناماسىنا قاتىستى اقىن زامانداستارىنىڭ, ۇرپاقتارىنىڭ عىلىمي-تانىمدىق ەستەلىكتەرى ەنگىزىلىپ وتىر, – دەيدى ەرلان ءباتتاش ۇلى. – اباي ءومىربايانى زامانا تىنىسى, وسكەن ورتاسى, قوعامدىق ءومىر اسپەكتىسىندە قاراستىرىلعان. ەستەلىكتەردە ا.قۇنانباي ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق ءومىر جولى مەن اتقارعان قوعامدىق قىزمەتتەرى, مىنەز-ق ۇلىق ەرەكشەلىكتەرى, ءوز ورتاسىمەن قارىم-قاتىناسى جان-جاقتى باياندالادى.
ەكىنشى كىتاپتا اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ عۇمىربايانىنا قاتىستى زەرتتەۋشى عالىمداردىڭ, ابايتانۋشىلاردىڭ عىلىمي-تانىمدىق ەڭبەكتەرى مەن ماقالالارى جيناقتالعان. اباي ءومىربايانى زامانا تىنىسىمەن, وسكەن ورتاسى, ءومىر سۇرگەن ۋاقىتى اياسىندا جان-جاقتى قاراستىرىلادى.
كىتاپ ۇلت رۋحانياتىنا ىنتىزار جالپى قاۋىمعا, عىلىم, ءبىلىم, مادەنيەت سالاسىنىڭ ماماندارى مەن ءبىلىم الۋشىلارعا ارنالادى.
بۇگىنگى شارانىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى تۇسى – «اباي اكادەمياسى» سەرياسىمەن جارىق كورىپ وتىرعان ءتورت تومدىق «اباي جانە قازاق سوتسيۋمى» ۇجىمدىق مونوگرافياسىنا ەلىمىزدەگى جەتەكشى ابايتانۋشىلار مەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى اباي مۇراسىن زامانا كەڭىستىگى مەن مادەني-رۋحاني ءداستۇر جالعاستىعى اياسىندا زەردەلەگەن ەڭبەكتەرى ەنگىزىلگەن. كەمەڭگەر ويشىل, فيلوسوف اقىن بولمىسى جاڭا قىرىنان تانىلادى جانە ۇلتتىق ادەبي دامۋداعى ساباقتاستىق, تۇلعالىق قالىپتاسۋ ماسەلەلەرى عىلىمي تانىمدىق تۇرعىدا پايىمدالادى.
تاريحي-مادەني, ساياسي-الەۋمەتتىك احۋال, قورشاعان ورتا اباي دۇنيەتانىمىندا ساۋلەلەنىپ, شىعارماشىلىعىنا ارقاۋ بولعانى جۇيەلى, سالماقتى تالداۋلار ارقىلى تۇجىرىمدالادى.
«اباي اكادەمياسى» سەرياسىمەن ەلىمىزدەگى جەتەكشى الاشتانۋشى عالىمداردىڭ اۆتورلىعىمەن جارىق كورگەن «اباي جانە الاش ساباقتاستىعى: تاريحي-فيلوسوفيالىق, ادەبي-لينگۆيستيكالىق اسپەكت» اتتى ۇجىمدىق مونوگرافيادا ابايتانۋدىڭ تاريحي باستاۋىندا تۇرعان الاش تۇلعالارىنىڭ مۇراسى جاڭاشا پايىمدالىپ, تاريحي-فيلوسوفيالىق, ادەبي-لينگۆيستيكالىق اسپەكتىدە زەرتتەلىنگەن.
سودان كەيىن ەلىمىزدەگى جەتەكشى پەداگوگ-عالىمداردىڭ بىرلەسۋىمەن جارىق كورگەن «ابايدىڭ پەداگوگيكالىق دۇنيەتانىمى» اتتى باسىلىمدا اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ شىعارمالارىنداعى پەداگوگيكالىق, پسيحولوگيالىق, ءتالىم-تاربيەلىك ماسەلەلەر بارىنشا تەرەڭ تالدانعان.
