سىزدەردىڭ بۇگىنگى ومىرلەرىڭىز تاماشا. سىزدەردىڭ ەرتەڭگى ومىرلەرىڭىز كەرەمەت بولادى. مىناۋ سۇلۋلىق, مىناۋ ءسان-سالتانات ەلدىڭ رۋحىنىڭ اسقاقتاۋىنا قىزمەت ەتسىن. مەملەكەتتىڭ مادەني ورلەۋى, رۋحاني ورلەۋى ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىمەن باسەكەگە ءتۇسسىن. قازىردىڭ وزىندە سولاي بولىپ تا جاتىر.
ۆالەري گەرگيەۆ.
(ايگىلى ديريجەردىڭ «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ
الەمدىك تانىستىرىلىمىندا سويلەگەن سوزىنەن)
«استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ الەمدىك تانىستىرىلىمى دج. ۆەرديدىڭ «اتتيلا» وپەراسىنىڭ پرەمەراسىمەن اشىلدى. قويىلىمدى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەلىپ تاماشالادى.
سىزدەردىڭ بۇگىنگى ومىرلەرىڭىز تاماشا. سىزدەردىڭ ەرتەڭگى ومىرلەرىڭىز كەرەمەت بولادى. مىناۋ سۇلۋلىق, مىناۋ ءسان-سالتانات ەلدىڭ رۋحىنىڭ اسقاقتاۋىنا قىزمەت ەتسىن. مەملەكەتتىڭ مادەني ورلەۋى, رۋحاني ورلەۋى ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىمەن باسەكەگە ءتۇسسىن. قازىردىڭ وزىندە سولاي بولىپ تا جاتىر.
ۆالەري گەرگيەۆ.
(ايگىلى ديريجەردىڭ «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ الەمدىك تانىستىرىلىمىندا سويلەگەن سوزىنەن)
«استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ الەمدىك تانىستىرىلىمى دج. ۆەرديدىڭ «اتتيلا» وپەراسىنىڭ پرەمەراسىمەن اشىلدى. قويىلىمدى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەلىپ تاماشالادى.
الەمدىك تانىستىرىلىم دەگەن اتىنىڭ ءوزى اڭعارتىپ تۇرعانداي, قويىلىمنىڭ رەجيسسەرىنەن باستاپ باستى پارتيانى ورىنداۋشىلاردىڭ ءبارى ءتۇپ-تۇگەل الەمگە ايگىلى تانىمال تۇلعالار بولىپ تابىلادى. بەلگىلى يتالياندىق قويۋشى-رەجيسسەر, ستسەنوگراف, كوستيۋم جونىندەگى سۋرەتشى پەر لۋيدجي پيتستسي, سانكت-پەتەربۋرگتىڭ مارين (ماريا) تەاترىنان عۇن پاتشاسى اتتيلا رولىندەگى ەلدار ابدىرازاقوۆ, اكۆيلەيا ءامىرشىسىنىڭ قىزى ودابەللا بەينەسىندەگى رەسەيدىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, سوپرانو اننا ماركاروۆا, مۋزىكالىق جەتەكشى جانە ديريجەر ۆالەري گەرگيەۆ, يتالياندىق ديريجەر ماركو بوەمي, ريم قولباسشىسى ەتسيونى سومداعان باريتون كلاۋديو سگۋرا (يتاليا), اكۆيلەيا جاۋىنگەرى فورەستو پارتياسىن ورىنداعان لۋچانو گانچي, جارىق بويىنشا سۋرەتشى ۆينچەنتسو راپوني, حورەوگراف روبەرتو ماريا پيزۋتتي (يتاليا) سياقتى قۇرامىندا الەمدىك دەڭگەيدەگى تارلاندار بار شىعارماشىلىق توپ ەلوردالىق جاس تەاتردىڭ داڭقىن ءبىر ساتتە بۇكىل دۇنيە جۇزىنە ايگىلەپ وتىر.
ماسەلەن, اتتيلا پارتياسىنا تاڭداۋدىڭ الەمدەگى ەڭ ۇزدىك باس يەسى ەلدار ابدىرازاقوۆقا ءتۇسۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس, سەبەبى وعان مۇنداي جوعارى مارتەبە مەن اتاقتىڭ وسى ءرولدى ورىنداۋدان كەيىن كەلۋىنىڭ ءوزى وتە قىزىق جاعداي. ساحنادا ءاردايىم شوقتاي مازداپ جانۋعا دايىن تۇراتىن باس ورىنداۋشىنىڭ ميىنا جاس تەاتردا ونەر كورسەتۋ تۋرالى ويدى قۇيا كەلىپ, وعان اتتيلا بەينەسىن سومداۋ يدەياسىن العاش ايتقان ادام جەرلەسى ۆالەري گەرگيەۆ بولاتىن. «استاناعا تابانىم تيگەن ساتتە بويىمدى الاپات سەزىم بيلەپ اكەتتى. ءوزىمدى-ءوزىم تۇساپ تۇرا المادىم. كەڭ دالانىڭ شالقار تىنىستى اۋاسى كىسىنى باۋىرىنا تەز باۋراپ الادى ەكەن. جولداعى كەزدەسكەن ادامدارىنىڭ ءوزىن جانىڭا ەرەكشە جاقىن تۇتىپ تۇراسىڭ. مىناداي دارقان ەلدە ادامنىڭ شابىتىنىڭ تاسىپ, ەرەكشە ەكپىندە جۇمىس ىستەمەۋى مۇمكىن ەمەس دەپ ويلادىم. جەر بەتىندە داڭقى, ابىرويى اسقان نەبىر اسەم قالالار بار شىعار, بىراق ءدال مىناداي تابيعاتى عاجايىپ, ال ادامدارى ءوزىڭدى تۋىستاي قابىلدايتىن ەمەن-جارقىن, الدىڭعى تولقىنعا جاسى كىشىلەرى ءاماندا ءيىلىپ امانداساتىن مەيىربان حالىق مەكەندەيتىن قالانى ەش جەرگە ۇقساتپادىم. قازاقتاردى تەك سىرتتاي عانا ەستىپ, سالت-داستۇرىنەن از-ماز حابارىم بولاتىن. ەندى مىنە, مەنىڭ كوپتەن كۇتكەن سول ارمانىم ورىندالدى. مەن الگى مەيىرباندىق پەن ىزگىلىكتى ءوز باسىمنان وتكەردىم. قازاق حالقىنىڭ جومارت تا كەڭپەيىلىنە ريزا بولدىم. تاعى ءبىر قىزىعى, قازاقتا مەنىمەن تەگى ۇقساس ادامدار كوپ ەكەن. «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ سۋرەتتەرىن ءۇستى-ۇستىنە كورە بەرگىڭ كەلەدى, ول وتە ادەمى. ونىڭ كەلەشەكتە الەمدەگى ۇزدىك تەاترلاردىڭ ءبىرى بولىپ تانىلارىنا ءوز باسىم يمانداي سەنەمىن.
اتتيلانى «مەتروپوليتەن-وپەرادا», سونداي-اق, پەر لۋيدجي ءپيتستسيدىڭ قويىلىمىندا «ريم وپەراسىندا» ريككاردو مۋتيمەن بىرگە ورىنداۋ باقىتىنا يە بولدىم. دج.ۆەرديدىڭ وپەراسىندا باستى كەيىپكەر – راقىمسىز ەمەس, كوبىنە باسقىنشى بەينەسىنە جاقىنىراق. مەن اتتيلانى دج.ۆەردي مەن ليبرەتتوشىلار ت. سولەر مەن ف. پياۆە جازعان ءماتىن مەن مۋزىكاعا قاراپ ورىندايمىن», – دەپ اعىنان جارىلدى جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا ەلدار ابدىرازاقوۆ.
قويىلىم رەجيسسەرى پەر لۋيدجي پيتستسي ەلورداعا وسىمەن ەكىنشى مارتە اتباسىن تىرەپ وتىر. «مەن قازاقستانعا بۇدان بىرنەشە اي بۇرىن «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ ارتىستەر جونىندەگى ديرەكتورى ۋيليام گراتسيوزيدىڭ شاقىرۋىمەن كەلگەن بولاتىنمىن. سول جولى ءوزىنىڭ ىنتا-جىگەرىمەن جاڭا ونەر شاڭىراعىن بىردەن ۇناتۋعا ءماجبۇر ەتكەن تەاتر ديرەكتورى تولەگەن مۇحامەدجانوۆپەن كەزدەستىم. بىرنەشە كۇن بۇرىن كامەرالىق زالدا وتە جوعارى دەڭگەيدە وتكەن كونتسەرتتى تاماشالادىم. بارىنەن دە مەنى «استانا وپەرا» وركەسترىنىڭ ءبىرىنشى سكريپكاشىسى باعدات ءابىلحانوۆتىڭ ورىنداۋىنداعى جيۋل ماسسنەنىڭ «تايس» وپەراسىنىڭ «تولعانۋى» قاتتى تەبىرەنتتى. كەزىندە ۆەنەتسياداعى «لا فەنيچە» تەاترىندا وسى وپەرانى قويعان ساتتەگى جۇرتتىڭ ەرەكشە قوشەمەتى ەسىمە قايتا ورالدى», – دەدى پرەمەرا قارساڭىندا بەرگەن سۇحباتىندا پيتستسي.
ءوزىنىڭ اۋقىمدىلىعى جاعىنان الەمدەگى ەڭ ۇلكەن تەاترلاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىن «استانا وپەرانىڭ» ساحناسىنداعى «اتتيلا» كوركەمدىك دەڭگەيى جاعىنان الەم تەاترلارىنداعى ۇلگىلەرمەن تەرەزەسى تەڭ تۇسەتىن قويىلىم دەگەن پايىمدى شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ ءبىرى ايتىپ قالدى. ەسكە سالا كەتەيىك, الەمدىك تۇساۋكەسەرگە يتاليادان پاولو پەتروني, مۋزىكالىق سىنشىلاردان سابينو لەنوچچي, داۆيدە گاراتتيني, يسپانيالىق سىنشى حۋان انحەل ۆەلا دەل كامپو مەن فەرناندو سانس ريۆەرە سياقتى بەلگىلى سىنشىلار مەن باسىلىم باسشىلارى شاقىرىلعان بولاتىن. ولار دا جاڭا جوباعا كوزدەرىن تىگىپ, ەلوردالىق «اتتيلانى» وزگە نۇسقالارمەن سالىستىرا وي قوزعاماق. فرانتسۋز تاريحشىسى ا.تەرري: «اتتيلا ەسىمى ادامزات تاريحىنداعى ۇلى ادامدار – الەكساندر ماكەدونسكي مەن يۋلي تسەزاردىڭ قاتارىنان ورىن الادى» دەپ تاريحي تۇلعاعا لايىقتى ءسوز ايتىپتى. ال ءبىز مۇنداي كەسەك تۇلعانىڭ بەينەسى قازاق ساحناسىندا ۇزاق ءومىر سۇرە بەرەرىنە سەنەمىز.
ءبىزدىڭ قازاقتا «اۋزى دۋالى» دەگەن ءسوز بار. ونداي ادامداردىڭ سوزىنە حالقىمىز بولەكشە قۇرمەتپەن قارايدى. بۇگىنگى الەمدىك مۋزىكا ونەرىندەگى اۋزى دۋالى, ايتقانىنا بارشا جۇرت تاق تۇراتىن سونداي تۇلعالاردىڭ ءبىرى – كەشە الەمدىك تانىستىرىلىم رەتىندە قويىلعان سپەكتاكلگە ديريجەرلىك ەتكەن ۆالەري گەرگيەۆ. الەمگە ايگىلى مۋزىكانت سپەكتاكل سوڭىندا قاتىسۋشىلاردى ساحناعا قايتا-قايتا شاقىرىپ, ۇزاق ۋاقىت تىك تۇرىپ قول سوققان استانالىقتارعا, ەلوردا قوناقتارىنا قاراتا, ءسوزىن ەلباسىمىزعا ارناپ بىلاي دەدى:
– ەڭ الدىمەن, ارداقتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, سىزگە راحمەت ايتقىم كەلەدى. ءسىز ەرەكشە ۇلكەن جۇمىس تىندىرعانسىز. مەن وسى تاماشا ۇجىمعا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. جاس وركەستر جانىمەن, جۇرەگىمەن وينايدى. تەمپەرامەنتپەن ءارى ۇقىپتى ورىندايدى. حور دا تاماشا, ەركىن قوزعالا ءجۇرىپ قينالماي شىرقايدى. وپەرا ترۋپپاسىنا, بالەت ترۋپپاسىنا, تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر قۇرامىنا, تەاتر اكىمشىلىگىنە تاماشا تابىس تىلەيمىن. ەندى ءبىرنەشە جىل وتكەندە اتى سونداي ءساتتى قويىلعان وسى تەاتردىڭ رەپەرتۋارى كەرەمەت قويىلىمدارمەن تولىعىپ, بارىنشا تانىمال بولا تۇسەتىنىنە سەنەمىن. ءبىز كەشە تەاتردى ابدەن ارالادىق. تاماشا ساحناسى تەحنيكالىق تۇرعىدان وتە-موتە ەركىندىك بەرەدى, رەپەتيتسيا زالدارى قانداي – ءارى كوپ, ءارى كەڭ. كورگەندە ەسىڭ كەتەدى (تەاتردان اسىعىپ جەتىپ, ماقالانى جەدەلدەتە جازىپ جاتقاندا ماەسترونىڭ «دۋح زاحۆاتىۆاەت» دەگەن ءسوزىن اۋدارعان ءتۇرىمىز وسى بولدى – ق.ت.). مەن مۇنى كۇنى كەشە عانا جاڭا تەاتردى اشىپ كەلگەن ادام رەتىندە ايتىپ تۇرمىن. سانكت-پەتەربۋرگتە دە جاڭا تەاتر سالىندى.
اتتيلا پارتياسىن ورىنداعان ەلدار ابدىرازاقوۆ ءوزىمنىڭ شاكىرتىم. بۇگىن ول سىزدەرگە الەمدىك تاريحتىڭ عانا ەمەس, وزدەرىڭىزدىڭ ءتول تاريحىڭىزدىڭ دا جارقىن بەتىن اشىپ بەردى.
مەن بۇل ەلدە مادەنيەتكە قاندايلىق كوڭىل بولىنەتىنىن بىلەمىن. وتكەن جولى استانادا, الماتىدا بولدىق. كونسەرۆاتوريا ستۋدەنتتەرىنىڭ ونەرىنە قايران قالدىق. سىزدەردىڭ بۇگىنگى ومىرلەرىڭىز تاماشا. سىزدەردىڭ ەرتەڭگى ومىرلەرىڭىز كەرەمەت بولادى. مىناۋ سۇلۋلىق, مىناۋ ءسان-سالتانات ەلدىڭ رۋحىنىڭ اسقاقتاۋىنا قىزمەت ەتسىن. مەملەكەتتىڭ مادەني ورلەۋى, رۋحاني ورلەۋى ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىمەن باسەكەگە ءتۇسسىن. قازىردىڭ ءوزىندە سولاي بولىپ تا جاتىر.
ۇلى مۋزىكانتتىڭ بۇل ءسوزدەرىنە قوسىمشا تۇسىنىكتەمە قاجەتسىز دەپ ويلايمىز.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
––––––––––––––
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ.
