رۋحانيات • 31 شىلدە، 2020

ءسوز سويىل №94

1622 رەت كورسەتىلدى

بىردە...

جازۋشى تولەن ابدىك بىردە كوشەدە كەلە جاتىپ اقىن وتەجان نۇرعاليەۆتى جولىقتىرادى. سالعان بەتتەن وتەجان شابىتتانا سويلەپ، ەكەۋارا مىنا مازمۇندا ديالوگ بولىپتى:

– توكە، مەنىڭ تۆورچەستۆوما بەلەستى وزگەرىس ەندى!

– ءيا، ول نە وزگەرىس، ايتساڭشى؟

– مەن سوڭعى كەزدە كۇندەلىك جازۋعا كىرىستىم.

– ە-ە، ونىڭ دۇرىس ەكەن...

– ءدال قازىر ءسىز نە ايتار ەكەن دەپ اۋزىڭىزدى اڭدىپ تۇرمىن!...

***

 

جازۋشى دۋلات يسابەكوۆ بىردە اقىن ءشومىشباي ساريەۆپەن جولىعىپ قالادى.

– شوكە، سەن ماڭگى تاريحتا قالعان اقىنسىڭ! – دەيدى دۋلات.

شوكەڭ اتاقتى جازۋشى اعاسىنىڭ ءوز شىعارماشىلىعىنا بەرگەن بۇل باعاسىنا كادىمگىدەي جەلپىنە تۇسەدى.

– راحمەت، دۋقا! – دەيدى جالپىلداپ. – شۇكىر، جاقسى اقىنبىز عوي...

سوندا دۋلات:

– ايتايىن دەگەنىم – ەندى بىردە-ءبىر قازاق ءوزىنىڭ بالاسىنا ء«شومىشباي» دەپ ات قويمايتىن بولادى. بۇل اتتى يەلەنگەن سەن جالعىز ادام بوپ تاريحتا ماڭگى قالدىڭ، – دەگەن ەكەن.

***

اقىن جاراسقان ءابدىراش توسەك تارتىپ اۋىرىپ جاتادى. بىردە اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى كەلىپ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ كەلەتىنىن، اقىننىڭ كوڭىلىن سۇراماقشى ەكەنىن ەسكەرتەدى. بولمەنى جيناستىرىپ، توسەك-ورندى جاڭارتىپ، ءتىپتى جاراسقاننىڭ شاشىن دا رەتكە كەلتىرىپ تاراپ، دايىندايدى.

سوندا اۋىر ناۋقاس بولسا دا ءازىلى قالماعان جاراسقان اقىن:

– اپىرماي، قاتتى دايىندالىپ كەتتىك قوي... جازىلىپ كەتىپ ۇياتقا قالىپ جۇرمەيىك! – دەگەن ەكەن.

***

ءبىر جاس جۋرناليست باتىر باۋىرجاننىڭ ۇلى، جازۋشى باقىتجان مومىش ۇلىنان: «اعا، سوعىس تۋرالى ايتىپ بەرىڭىزشى؟»، – دەپ سۇراپتى. سوندا باقىتجان: «شىراعىم، سوعىس كەزىندە مەن وكوپتا ەمەس، بەسىكتە جاتقام»، – دەپ جاۋاپ بەرىپتى.

***

اقىن ءشومىشباي ساريەۆ جازۋشى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆپەن سىيلاس اعاسى بولعان سوڭ اڭگىمەلەرى جاراسىپ، ازىلدەسە بەرەدى ەكەن. بىردە شوكەڭنىڭ ۇيىندە قوناقتا وتىرعان ابەڭ سۋرەت-البومدى اقتارىپ وتىرىپ، ءشومىشباي ىنىسىمەن قاتار تۇسكەن ءبىر سۋرەتكە كوزى تۇسەدى. ابەڭ جايلاپ سۋرەتتى قولىنا الىپ قارايدى دا، سۋرەت استىنداعى « ۇلى اداممەن بىرگە» دەگەن جازۋدى وقيدى.

– ءيا، ءجون ەكەن، – دەيدى ابەڭ باسىن شۇلعىپ. – سوسىن سەن بۇل جەردە « ۇلى» دەپ كىمدى مەڭزەپ تۇرسىڭ؟

سوندا ءشومىشباي: – ابە، ونى ءالى ۋاقىت كورسەتەدى! – دەپ سالماقپەن جاۋاپ بەرىپتى.

كورگەن بىلگەنوۆ

نۇر-سۇلتان

 قايىرما مەن ايىرما

«كورشىنىڭ قىزى» ولەڭىنىڭ قايىرماسى:

كورشىنىڭ قىزى كەرەمەت ەدى،

اكەسى ونىڭ جاقسى ادام.

اۋىلدان ءبىزدىڭ نەگە كەتەدى،

اۋا رايى ما جاقپاعان؟

ءيا، كورشىنىڭ قىزى –

كۇيەۋگە كەتكەن بولۋى كەرەك...

 

ال كاراپۋنوۆ كەزىندە كەرەمەت ەدى،

دەۋشى ەدىك ونى جاقسى ادام.

شەتەل اسىپ نەگە كەتەدى،

شاي-سۋىمىز با جاقپاعان؟

 

ال قاعىليازوۆ تا كەرەمەت ەدى،

كەزىندە ەدىك ماقتاعان...

ەلدەن ول دا نەگە كەتەدى،

جاقپادى ما داتتاعان؟

 

جيعانباەۆ تا كەرەمەت ەدى،

ساقتاندىرۋدى «ساقتاعان».

باسى اۋعان جاققا نەگە كەتەدى،

اساپ، جەپ نەگە جاتپاعان؟

 

سەرگەي دە تىم كەرەمەت ەدى،

ەمەس ەكەن قاتتى ادام.

شەكارا اسىپ نەگە كەتەدى،

بولدىق-اي ىزدەپ «تاپپاعان»؟

 

كەتپەگەندەر كەرەمەت ەكەن،

انتتارىن ادال اقتاعان.

ال كەتكەندەر ەر ەمەس ەكەن،

اردان قالاي اتتاعان؟!

 

الىپتار اراسىنداعى ايقاس

 

قازىرگى شونجارلار،

قارجىسى مول جاندار.

بولسىن!

كۇندەمەيمىز.

تولسىن!

تىلدەمەيمىز.

دەگەنمەن،

بۇلار ءبىر-ءبىرىنىڭ جۇرىستەرىن،

ىشتەن-سىرتتان كىرىستەرىن،

كۇندىز-ءتۇنى ساناپ جۇرەدى...

ارالاساتىن ادامدارىن،

ءاربىر باسقان قادامدارىن،

كىرپىك قاقپاي قاراپ جۇرەدى...

ءبىرىنىڭ قىلىعى جاقپاي قالسا،

«قوي!»-عا قۇلاق قاقپاي قالسا،

تاباندا بىردەن ء«تۇرتىپ» جىبەرەدى.

كوپتەن سىيلاستىقتى،

كەشەگى قيماستىقتى،

سانادان مۇلدەم ءسۇرتىپ جىبەرەدى.

سونىمەن، ەلدىڭ «ماقتانى»،

سولاي سوتتاسىپ جاتقانى...

ءيا، بۇل دا كوررۋپتسيامەن كۇرەستىڭ ءبىر ءتۇرى،

كۇرەسۋدىڭ باسقا دا بار ءتۇر-ءتۇرى...

الىپتار تىرلىگى الا بولماسا،

جازىقسىز جابىلعان جالا بولماسا،

«مارەگە» جەتپەي شالا بولماسا،

شىن مەشكەيگە ساۋاپ-اۋ!

 قازىبەك اشىربەك ۇلى

قىزىلوردا

 «وي، ەندى ءبىز ورىسشا وقىدىق قوي»

قۇرداسى كوبىك سويلەي باستاسا بولدى، قيسىقتىڭ ارقاسى قۇرىسىپ، شەكەسى تىرىسا باستايدى. كوبەكەڭ ويلاماعان جەردەن تاعى ءبىر اڭگىمە باستاپ:

–  جاقىندا كوكچەتاۆتاعى قۇداما باردىم، – دەگەنى سول ەدى، قيسىق اياق استىنان ايقايعا باستى:

–  ءاي، اۋمەسەر، سەنىڭ كوكچەتاۆىڭ  نە! كوكچەتاۆ ەمەس، كوكشەتاۋ عوي ول. قازاقشا اتاۋلاردى نەگە بۇرمالايسىڭ؟

–  وي، ەندى ءبىز ورىسشا وقىدىق قوي. نە قىل دەيسىڭ ماعان؟

–  ورىسشا وقىدىق  دەپ نەڭە الدە­قانداي بولاسىڭ؟ سوندا ءتىلدى بۇرمالاۋىڭ كەرەك پە؟

–  جارايدى، سەنىكى-اق دۇرىس بولسىن. ءارى قاراي تىڭدا. سوندا الجاس قۇدام ەكەۋمىز...

–  و، قۇداي! – دەپ قيسىق كۇيىپ كەتتى. – ءاي، يت، قارا يت، الجاس ەمەس قوي بۇل، ولجاس قوي، ولجاس...

–  وي، ەندى ءبىز ورىسشا وقىدىق قوي. نە قىل دەيسىڭ ماعان؟

–  ورىسشا وقىساڭ نەمەنە، قازاقشا سويلەي المايتىنداي ءتىلىڭدى بۇراپ تاستادى ما؟ ورىسشا وقىدىق دەپ نەمەنەڭە ءماز بولاسىڭ، ناقۇرىس. قازاقتىڭ ءوز دىبىس ۇندەستىگى بولماي ما؟ سول دىبىس ۇندەستىگىمەن نەگە سويلەمەيسىڭ؟

– جارايدى، سەنىكى-اق دۇرىس بولسىن. ءارى قاراي تىڭدا. سودان الگى قۇدامىز ەكەۋمىز قالاداعى مەچەتكە باردىق.

– الدا قۇداي-اي، مىنا ماڭكۇسكە مەن نە ايتىپ تۇرمىن، بۇل نە ايتىپ تۇر، – دەپ قيسىق ىزالانعاننان قاقالىپ-شاشالىپ قالدى. – ءاي، ماڭكۇس، مانادان بەرى مەن ساعان نە ايتىپ تۇرمىن، سەن نە ايتىپ تۇرسىڭ؟ قاشانعى ايتام، قازاقتىڭ ءوز دىبىس ۇندەستىگىن ساقتاپ نەگە سويلەمەيسىڭ؟ مەچەت ەمەس، مەشىت قوي، مەشىت...

– وي، ەندى ءبىز ورىسشا وقىدىق قوي. نە قىل دەيسىڭ ماعان؟ جۇرتتىڭ ءبارى دە مەچەت دەپ ءجۇر عوي.

– ءاي، اڭگۇدىك، ورىسشا وقىدىق قوي دەپ نەمەنەگە ايتا بەرەسىڭ؟ ورىسشا وقىعانداعى جەتىسكەنىڭ قانە؟ ءجۇرسىڭ عوي «يت» بولىپ. وسى سەن سياقتى يتتەر قازاق ءتىلىن قورلاپ بولدى-اۋ. كوشەدەگى جارنامالاردىڭ قازاقشاسىن قا­راساڭ، سەنىكى سياقتى «اۋىزدارى قيسايىپ»، «ىرجيىپ» تۇرعانى. نەسىنە «جەتىسىپ تۇرعانىن» بىلمەيسىڭ.  «دۋكەني ۋمۋت»، «كينوتەاترى شۋگلا» دەپ جازىپ جۇرگەن سەن سياقتى ورىسشا وقىعان «وقىمىستىلار». ءاي، سەنى وسى جۇرت كوبىك ەمەس، نەگە كوستيا دەيدى؟

– وي، ەندى ءبىز ورىسشا وقىدىق قوي. نە قىل دەيسىڭ ماعان؟

 دامير ءابىش

قوستاناي

 جۇمىستاعى «جۇمىر» ءسوز

قۇرىلىسشى مەن تاپسىرىس بەرۋشى اڭگىمەلەسىپ تۇر.

– قابىرعانى وتە جۇقا قالاپسىزدار.

– جۇقا ەمەس، ونىڭ سىرتىنان ءالى تۇسقاعاز جاپسىرامىز عوي.

*  *  *

كومپانيا ديرەكتورىنا دوسى سۇراق قويىپتى:

– وسى نەگە سەن وزىڭە جۇمىسقا بويداقتى ەمەس، تەك ايەلى بار جىگىتتەردى عانا الاسىڭ؟

– ويتكەنى، – دەپتى ديرەكتور، – ايەلى بارلار ايقايىمدى جاقسى كوتەرەدى.

*  *  *

ەت كومبيناتىنىڭ باسشىسى كۇزەت باسشىسىنا:

– قويمانىڭ كۇزەتىن كۇشەيتىڭىز! سىرتتاعى كەز كەلگەن شپانالار ءبىزدىڭ شۇجىعىمىزدى ۇرلاپ جۇرمەسىن.

– ونى كۇشەيتتىك. ال انا شىعار ەسىككە كۇزەت قويۋ كەرەك ەدى؟

– كەرەگى جوق. ۇرلانبايتىنىنا سەنىمدىمىن.  ويتكەنى ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەر شۇجىقتىڭ نەدەن جاسالاتىنىن بىلەدى...

*  *  *

– بۇگىن ءبىزدىڭ باستىق جۇمىستا ءبىر انەكدوت ايتتى.

– كۇلكىلى شىعار؟

– انەكدوتتىڭ ماعىناسى تۇسىنىكسىز بولسا دا ءبارىمىز ىشەك-سىلەمىز قاتقانشا كۇلدىك كەپ. 

1

 

توتە جول

– اۋ، شاتىردا نە ىستەپ ءجۇرسىڭ؟

– مەن وزىمە ءولىم تىلەگەن بەي­باقپىن.

– ءا،  وندا ءوزىڭ بىلەرسىڭ. بىراق قو­لىڭ­داعى كانىستىرىڭ نە؟

– الدىمەن ءوزىمدى-ءوزىم ماي قۇيىپ ورتەيمىن دە، سوسىن جىن سوققانداي الاسۇرىپ، سەكىرەمىن دە كەتەمىن.

– ءاي، قايدام، ونىڭنان ەشتەڭە شىقپاس. زامان بولسا مىناۋ.

– ە، ماعان نە كەدەرگى بولادى دەيسىڭ...

– ءبىر نارسەگە ءىلىنىپ قالىپ...

– وندا اياعىما تاس بايلاپ سۋعا باتىپ ولەم.

– وي، ودان دا تۇك شىقپاس.

– نەگە؟

– وزەن بىتكەن قوقىسقا تولى. ءبىر نارسەگە تىرەلىپ قالاسىڭ دا، سۋعا لاقتىرعان بوتەلكەلەرگە ۇقساپ، سۋ بەتىڭدە قالتاڭ-قالتاڭ ەتىپ شوشاڭداپ تۇرارسىڭ.

– وندا اتىلىپ ولەم.

– وي، ودان دا ەشتەڭە شىعا قويماس.

– نەگە؟

– قازىر مىلتىق بىتكەننىڭ ۇڭعىسى قيسىق. كەيدە وق-ءدارىسى دىمقىل، اتىلمايدى. قازىر  ءبارىن اسىعىس جاسايدى عوي، بىلمەيمىسىڭ...

– وندا پويىزدىڭ استىنا ءتۇسىپ ولەم.

– وي، قويمايدى ەكەنسىڭ. بۇگىندە پويىز بىتكەن كەشىگىپ جۇرەدى عوي.

– وندا اسىلىپ ولەم.

– ودان دا تۇك شىقپايدى. قۇرىلىس بىتكەن سالعىرت-سالاق سىلانادى ەمەس پە. نە ىلگەگىڭ ج ۇلىنىپ كەتەدى، نە ءجىبىڭ ءۇزىلىپ قالادى.

– ۋلى ساڭىراۋقۇلاققا ابدەن تويىپ...

– قازىر قايسىسى ۋلى، قايسىسى ۋسىز ەكەنىن ەشكىم اجىراتا المايدى.

– اشتىقتان تيتىقتاپ ولەم.

– تۇسىنبەدىم.

– اشتان ولەم!

– ە-ە، قازىر بارشامىز اشتىقپەن اينالىسىپ ءجۇرمىز عوي. وعان بۇكىل عۇمىرىڭ كەتەدى.

– كوكەسى، كوكەسى!!!

– نەمەنە؟

– ەندى قايتسەم ەكەن؟

– ونىڭ ءبىر-اق توتە جولى بار.

– قانداي؟

– جاقسى ءومىر ءسۇرۋ كەرەك. قالاي جاقسى ءومىر سۇرە باستايسىڭ، سولاي موي­نىڭدى بۇراپ، جانىڭدى جاھانامعا وزدەرى-اق جىبەرەر.

1

اناتولي ترۋشكين

 

ءمۇيىستى جۇرگىزەتىن بەرىك سادىر

 

 

 

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

COVID-19 ادامنان يتكە جۇققان

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 14:15

قيىن كەزەڭ ارتتا قالدى - مينيستر

قازاقستان • بۇگىن، 11:14

جىراقتا وتكەن جيىرما جىل

وقيعا • بۇگىن، 08:16

وليمپيادا رەيتينگى جاڭاردى

سپورت • بۇگىن، 07:52

3ZHAŃAÁDET چەللەندجى

قوعام • بۇگىن، 07:42

ءومىردىڭ جالىنان ۇستاعان...

رۋحانيات • بۇگىن، 07:39

احاڭدى الاڭداتقان حلۋدوۆ

تانىم • بۇگىن، 07:35

قيال قۇشاعىنداعى ايشا

قوعام • بۇگىن، 07:23

ادىلدىكتەن اسقان ابىروي جوق

رۋحانيات • بۇگىن، 07:20

توي تويعا ۇلاسا ما؟

قوعام • بۇگىن، 07:18

ماسك نەگە مارسقا اسىعادى؟

قوعام • بۇگىن، 07:14

ۇقساس جاڭالىقتار