بۇگىن فرانتسيا مەن ۇلىبريتانيا پاندەميانىڭ ەڭ اپاتتى ەكىنشى تولقىنىنا دايىندىقتارىن ايتىپ, دابىل قاعىپ وتىر. ۇلىبريتانيا ەكى ءجۇز ەلۋ مىڭعا جۋىق ادامىنان ايىرىلۋ قاۋپى بار ەكەنىن حالقىنا جاريا ەتتى.
ال بىزدەگى جاعداي نە بولماق؟
ەڭ قاتەرلى كەساپات – داعدىمىزدان ارىلا الماي, ءبىر-بىرىنە اۋرۋ جۇقتىرىپ جاتقان ءوز تىرلىگىمىز. وسى ارەكەتىمىزگە تىيىم بولماسا, ۇلتتىڭ تۇبىنە باسقا ەمەس ءوزىمىز جەتەمىز. گونكونگتا ساقتىق شارالارىن ۇستاماعانداردى التى اي تۇرمەگە قامايتىن زاڭ شىعاردى. ۇلتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن ايتساڭ, تاسادا وتىرىپ تاس اتىپ, ەلدى شاتاستىرۋعا پارمەن جيناپ, كولەڭكەدە ۇپاي جيناعىش «كەمەڭگەرلەر» پايدا بولا قالادى. سونداعى ولاردىڭ تىلەگى, مۇراتى نە؟..
ءيا! حالىقتان ۇلكەن ەشكىم جوق ەكەنى راس! حالىق – كوپتەن تۇرادى. كوپتە اقىل بولاتىنىن, بولمايتىنىن دانىشپاندار ايتىپ كەتكەن. حالىق – كيەلى, كوڭىلىنە قونعانىن اقىلىنا سالادى. اۋزى دۋالىسىنىڭ سوزىنە جۇگىنەتىن دە سول – حالىق. زاڭىنا مويىنسۇناتىن دا – حالىق. زاڭىنا باعىنباسا وپىق جەيتىن دە – حالىق. دانالىعىمەن تىعىرىقتان شىعار جولدى ىزدەيتىن دە – حالىق. سول حالىقتىڭ ۇل مەن قىزى – ءسىز بەن ءبىز. كولگىرسىسەك – شىندىقتىڭ اياعىنا تۇساۋ بولامىز.
كەڭەستىك جۇيەدە دە مەملەكەتتىك لاۋازىمداردا ۇلتتىق كادرلار از بولدى. ال جازۋشىلاردان جوعارى لاۋازىمدا بولعاندار ساۋساقپەن سانارلىق ەدى. بۇگىنگى قازاق بالاسى اعالاعان: شەرحان مۇرتازا, اكىم تارازي, ءابىش كەكىلباي ۇلى, تولەن ابدىك سىندى تۇلعالارىمىز بولدى. بيلىك پەن حالىقتىڭ ورتاسىن تەڭ ۇستاعان مەملەكەتشىل تۇلعالارىمىز, قوعام قايراتكەرلەرى قانشاما. جالى كۇدىرەيگەننىڭ جالىنان سيپاپ, تىزەگە كونبەگەن تەنتەگىنە تىيىم سالماسا بيلىكتىڭ دە ابىروي قۇدىرەتى ۇستەم بولا الا ما؟
قازىرگى قازاق قوعامىن بۇرىنعىمەن سالىستىرۋعا بولماس. ءبىرى ەلدىڭ مۇراتىن ويلاسا, ءبىرى ءوز «كوجەسىنىڭ» دامىنەن اسا المايدى. ءبىرى – ەلدىڭ جوعىن جوقتاسا, ءبىرى – ءوزىنىڭ كرەديتىن «حالىقتىڭ قازىناسىنان الىپ جاۋىپ بەرسىن!» دەپ جار سالادى.
ءارتۇرلىمىز... سان الۋانبىز... بىرلىگىمىز دە ءدال سولاي بولىپ تۇر. ارقيلى اڭگىمەمىز بار. بەرەكەسىزدىك بەلەڭ الىپ, ءوزىمىز بەن ءوزىمىز ىشتەي «سوعىسىپ» جاتقاندايمىز. قيىندىق ماڭگى بولاتىنداي, جارىق كۇن ءسونىپ, ءتۇن استىندا ماڭگى قالاتىنداي ۇرەيگە قامالدىق. قيىندىق پەن جەڭىس ەرلى-زايىپتىلارداي, اۋەلدەن بىرگە ەمەس پە... بۇگىنگى قيىندىق ەڭبەكپەن كەلگەن ەرتەڭگىنىڭ جەڭىسى بولماق ەمەس پە.
تاۋەلسىزدىكتىڭ اقيقاتىن – سويىلىن سوققان جالعان نامىستىڭ تاساسىنا قالدىرىپ كەتكەن جوقپىز با؟!.
1986 جىلى جەلتوقسان وقيعاسىنا قاتىسقان ءبىزدىڭ باستى ارمانىمىز نە ەدى؟.. تاۋەلسىزدىك دەگەندى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاق بولعانى دەپ تۇسىندىك. باسشىمىز قازاق بولسا, قوسشىسى حالقى بولادى دەپ جان بەرىستىك. ارمانىمىز قازاق كەلسە, ىرىسىمىز مولايار, تەڭدىگىمىز تەڭەلەر دەدىك. تاۋەلسىزدىگىمىزگە قول جەتكەندە «ەل بولدىق, ەندى وزگە ۇلتتان كەم بولماسپىز» دەستىك. راسىندا سولاي بولدى. ارمان قۋدىق, الىستى كوزدەدىك. جەتكەن جەتىستىك تە, جەتپەگەن ماقسات تا تۇردى الدىمىزدا. قازىر دە سول.
«ەشتەڭە بولمادى, ەشتەڭە كورمەدىك» دەسەك, «كوزىڭ شىققىر كورمەدىڭ-اۋ...» دەگەن قارعىسقا قالارمىز. وشكەنىمىزدى – تىرىلتتىك, تىيىم سالىنعان ءداستۇرىمىز – جاڭعىردى, دىنىمىزبەن قاۋىشتىق, قازاقستان دەگەن مەملەكەتپەن ساناستى. ەندىگى مۇددە, ەندىگى جول, ەندىگى جاڭارۋ ساتىسى باسقا ارناعا جول باستادى. ءبىز ءوز كوشىمىزدى ءوزىمىز تۇزەي الاتىن, باسشىمىزدى سىناي الاتىن, ءوز ەركىندىگىمىز وزىمىزگە قىزمەت ەتەتىن, قارانىڭ ءسوزىن – حان ەستيتىن ساتىعا كوتەرىلدىك.
مەملەكەتىمىزدى باسقاراتىن ادامعا تاڭداۋ جاسادىق. الەمدىك ساياساتتا اتى-ءجونى الدەقاشان دالەلدەنگەن, قازاقتىڭ ۇلى دەپ ماقتاناتىنداي ءبىلىمى مەن پاراساتى توعىسقان كوكىرەگى وياۋ, قازاقتىڭ ەسەسىن ەشكىمگە جىبەرمەيتىن, حالىقارالىق بەدەلگە يە تۇلعا باسشىلىققا كەلدى. سول تۇلعامىزدى سۇرىندىرۋگە ەمەس, سۇيەمەلدەۋگە ءتيىسپىز. ايتقان اقىلىنا باعىنۋعا ءتيىسپىز. «كىمنىڭ اۋزىنان كوبىك كوبىرەك شاشىراسا, سونىڭ سوڭىننان تۇرا جۇگىرەتىن اۋلەكىلىگىمىز جان قينايدى» دەپ كەتىپ ەدى كەشەگى دۇنيەدەن وتكەن ءابىش كەكىلباي ۇلى.
حالىق پەن بيلىكتىڭ اراسىنداعى وتقا الاقانىن تالاي توسقان تارلانىمىز ەدى. بىردە, پارلامەنت سەناتىنىڭ ليفتىسىنە تاۋداي بولىپ, ءابىش اعاي كىرىپ كەلدى. مەيىرىمدى جۇزىنەن نۇرى توگىلىپ, امانداسىپ ۇلگەرگەن مەنىڭ قولىمنان ءسۇيدى دە ك ۇلىپ جىبەردى.
«وسى جۇرت مەنى قانشا سىناسا دا قولدان ءسۇيۋ ادەتىمدى قويا المادىم-اۋ» – دەدى, لەزدە مۇڭايىپ. ءدال سول كەزدە ءابىش اعانىڭ دا قۇلاعىنان قيقۋلار كەتپەي جاتقان كەزى ەدى. ء«ابىش ەلباسىنىڭ قولىنان ءسۇيدى», ء«ابىش جىلادى», ء«ابىش جاعىمپازداندى» دەپ قۇنجىڭداسقاندار كوپ ەدى. تاۋەلسىزدىككە ەلباسىمەن بىرگە ۇزەڭگىلەس جۇرگەن ءا.كەكىلباي ۇلى بولدى. ومىردەن وتكەنگە دەيىن حالقىنا ايتاتىن ءسوزى دە, ۇلان-عايىر ويى دا بولدى. بىراق اقيقاتتى ايتىپ ۇيرەنەيىكشى, سول قالقامىزدى دا تىلدەپ, جۇندەپ, پىش-پىشتاپ: ء«بىر سويلەسە توقتامايدى» دەپ ىرجاقتاعان, «رەگلامەنتتى ساقتامايدى» دەپ كۇيگەلەكتەنگەن, «لەكتسيا تىڭداۋعا كەلىپ پە ەدىك» دەپ بوشالاعان جۇرت قازىر دە وزگەرە قويعان جوق. ولاي بولسا ادامنان دا سۇراۋ بار, الاۋىزدىققا بوي الدىرسا حالىقتان دا سۇراۋ بار.
«جىگىتكە ەرلىك تە وڭاي, بيلىك تە وڭاي, اگاراكي قابىرعالى حالقى بولسا» دەپتى ابۋباكىر كەردەرى.
ەلدىڭ تىلەگى اۋىزبىرلىكتە عانا تۇزەلەدى. «الابوتەن وزىمشىلدىكتىڭ ءار جاعىندا الابوتەن السىزدىك جاتادى». كەشەگى العان تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قۇدىرەتىن ەلەمەسەك, بۇگىنگى كۇننىڭ ءبارىن كۇمانعا جەڭدىرسەك, ەرتەڭگىمىزگە ۇرپاعىمىزدى سەندىرە الماساق – ءبىزدىڭ السىزدىگىمىز بولماق.
كونەدەن جەتكەن ءسوز بار جادىمىزدا: «اتاڭنىڭ قۇنىن كەشەتىن, اعاڭنىڭ – قولىن شەشەتىن ەرتەڭگى ەلدىكتى ايت!» دەپ كەتىپتى. ءبىز دە بابالارىمىزدىڭ وسى تىلەگىن جاڭعىرتقىمىز كەلدى.
روزا مۇقانوۆا,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى,
جازۋشى-دراماتۋرگ
