بۇل, اسىرەسە مەملەكەتتەر دامۋىنداعى ستراتەگيالىق باعىتتاردىڭ ۇلتتىق قالىپقا ورالۋىنا جول اشاتىن ءتيىمدى مۇمكىندىك رەتىندە باعالانۋى كەرەك. ونىڭ ىشىندە جەڭىل ونەركاسىپ پەن فارماتسەۆتيكا وندىرىسىنە ءبىرىنشى كەزەكتە كوڭىل ءبولىنۋى ءتيىس. انىعىندا, كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنىڭ سالدارىنان تۋىنداعان بۇل تالاپتار ۇلتتىق ەكونوميكانى مودەلدەۋ مەن يندۋستريالاندىرۋ باعىتى بويىنشا وتاندىق فارماتسەۆتيكاعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك ەكەنىن ەسكە سالعانداي. ويتكەنى سوڭعى اپتادا قازاقستاندا ءدارى-دارمەك تاپشىلىعى انىق سەزىلىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جۇمىسى اقساپ قالعانىن جاسىرۋعا بولماس. دەمەك ءدارى-دارمەك ءوندىرىسىن وركەندەتۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋ – مىندەت.
قازاقستان ءۇشىن فارماتسەۆتيكا ءوندىرىسى تاڭسىق ەمەس. ياعني, ەلىمىزدە ءدارى-دارمەك شىعارۋعا مۇمكىندىك بار ءارى وعان بارلىق جاعداي دا جاسالعان. ەندىگى جەردە بۇل سالانىڭ دامۋىنا جوعارعى دەڭگەيدە باقىلاۋ ورناپ, قارجىلاي قولداۋدىڭ ناتيجەسىن تالاپ ەتۋ تەتىگى كۇشەيۋى قاجەت سياقتى. ويتكەنى قازىر وتاندىق نارىققا قاجەت ءدارى-دارمەكتىڭ 87 پايىزى شەتەلدەن تاسىمالدانادى. ال قالعان 13 پايىز ۇلەسكە يە قازاقستاندىق ءونىمنىڭ ءوزى مەديتسينا سالاسى مەن حالىق دەنساۋلىعىنا قاجەت ءونىم ءتۇرىن شىعارۋعا قول جەتكىزە الماي وتىر. وتاندىق فارماتسەۆتيكانىڭ بۇل ماسەلەسىنە قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ باسا نازار اۋدارىپ, سالانى دامىتۋعا قاتىستى تۇبەگەيلى رەفورما جاساۋ قاجەت ەكەنىن ايتقان بولاتىن. ياعني پرەزيدەنت فارماتسەۆتيكا سالاسىنداعى جاڭا ساياسات ىشكى نارىقتاعى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتۋگە, وندىرىسكە وزىق تەحنولوگيا ۇلگىسىن تارتۋعا جانە يمپورتتى الماستىرۋعا باعىتتالاتىن وتكىر شارا تۋرالى اتاپ ءوتتى.
«وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدى ءدارى-دارمەكپەن جانە مەديتسينالىق ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ءىسىنىڭ ولقىلىقتارى انىقتالدى. ءبىز – يمپورتقا تاۋەلدىمىز. شەتەلدەن كەلەتىن دارىلەردىڭ نارىقتاعى ۇلەسى 88 پايىزعا جۋىق. سوعان قاراماستان, وتاندىق عىلىمنىڭ فارماكولوگيالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ءۇشىن تاجىريبەسى جەتكىلىكتى. عىلىمي بازا دا, بىلىكتى ماماندار دا بار. سوندىقتان ۇكىمەت ءدارى-دارمەك ءوندىرىسىنىڭ ءبىرتۇتاس جۇيەسىن قۇرۋى قاجەت», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازىر ەلىمىزدىڭ فارماتسەۆتيكا وندىرىسىندە 168 نىسان جۇمىس ىستەۋدە. ولاردىڭ ۇشەۋى قۋاتتى كاسىپورىن ساناتىنا كىرەتىن بولسا, 11 ءوندىرىس ورنىنىڭ جۇمىس قۋاتى ورتاشا جانە 154 مەكەمە شاعىن ونەركاسىپ قاتارىندا اتالادى. سونداي-اق بۇل سالادا 16 مىڭنان اسا ادام جۇمىسپەن قامتىلعان ەكەن. ال 2010 جىل مەن 2018 جىل ارالىعىنداعى كەزەڭدە فارماتسەۆتيكانى دامىتۋعا ارنالعان 30 جوبا ماقۇلدانىپ, وعان 45 ملرد تەڭگە قارجى باعىتتالعان. ءارى ءدارى-دارمەك وندىرىسىنە ينۆەستيتسيا تارتۋ جۇمىسى دا جاندانعان. قازىر قازاقستاندا تۇركيا, پولشا, قىتاي جانە رەسەي ەلىنىڭ قارجىسىنا سالىنعان زاۋىتتار ءونىم شىعارۋدا. وسى ماقساتقا قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى – 28,8 ملرد تەڭگە شاماسىندا.
سونداي ءوندىرىستىڭ ءبىرى – 2014 جىلى ىرگەسى بەكىگەن «Kelun-Kazpharm» فارماتسەۆتيكا زاۋىتى. الماتى وبلىسىنىڭ قاراساي اۋدانىنداعى ەلتاي اۋىلىندا ورنالاسقان ءوندىرىس – Hong Kong Sunlight International Trating Co., Limited, Kelun International Development Co., Limited كورپوراتسياسىنىڭ قازاقستانداعى ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوباسى. وندىرىسكە 7,5 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنعان. قازىر «Kelun-Kazpharm» فارماتسەۆتيكالىق زاۋىتى ءوز ءوندىرىسىن ەكى باعىتتا دامىتىپ وتىر. بۇل زاۋىت دۇنيە جۇزىندەگى مەديتسينالىق پرەپاراتتار ءوندىرىسىنىڭ ساپاسىن قاداعالايتىن GMP تالابىنا تولىقتاي ساي كەلەتىن العاشقى كاسىپورىننىڭ ءبىرى. ءوندىرىستىڭ ءبىر باعىتى ينفۋزيالىق ەرىتىندى دايىنداۋعا ارنالىپ جابدىقتالعان. الىنعان ءونىم جوعارى ساپا مەن قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا سايكەس پوليپروپيلەندى قۇتىلارعا قۇيىلادى. بۇل پرەپارات وتاندىق مەديتسينادا عانا ەمەس, الەمدىك نارىقتا جوعارى سۇرانىسقا يە بولىپ وتىر. ال ءدارى-دارمەك ءوندىرىسىنىڭ ەكىنشى باعىتى ينەكتسيالىق سۇيىقتىق شىعارۋعا ارنايى جابدىقتالعان. شىنى امپۋلالارعا قۇيىلعان ءونىمنىڭ ساپاسى مەن مەديتسينالىق تالاپ ولشەمى الەمدىك ستاندارتتار تۇرعىسىنان جوعارى باعا العان. قازىر زاۋىت ءۇشىنشى باعىتتاعى ءوندىرىستى ىسكە قوسۋعا كىرىسىپ جاتىر. جوبا ءساتتى جۇزەگە اسسا, «Kelun-Kazpharm» ەلىمىزدە العاشقى بولىپ جوعارى تەحنولوگيالىق ادىستە دايىندالاتىن ءليوفيليزيندى ۇنتاق ءدارى جاساۋ ءوندىرىسىن جولعا قويماق.
– بۇگىندە زاۋىتتا 380 ادام جۇمىس ىستەۋدە. ءبىز توتەنشە جاعداي كەزىندە دە ءوندىرىستى اقساتقان جوقپىز. سانيتارلىق تالاپ وتە جوعارى دەڭگەيدە ساقتالادى. جۇمىسشىلاردىڭ دا جاعدايى جاسالعان. بولاشاقتا جۇمىس ورنىن 450 قىزمەتكەرگە دەيىن جەتكىزۋ جوسپاردا تۇر. زاۋىتتىڭ دايىن ءونىمى ەلىمىزدىڭ بارلىق قالاسىنا جونەلتىلەدى. كورشىلەس رەسەي, وزبەكستان, قىرعىزستان جانە تاجىكستان ەلىنىڭ مەديتسيناسى دا ءبىزدىڭ ونىمگە مۇقتاج, – دەيدى فارماتسەۆتيكا زاۋىتىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى مەرەي سلام ۇلى.
توقەتەرىن ايتقاندا, ءدارى-دارمەك ءوندىرىسىن دامىتىپ, ەلىمىزدى وتاندىق ونىممەن تولىق قامتۋعا مۇمكىندىك بار. ءارى وسى سالادان تۇسەتىن تابىستىڭ دا جوعارى ەكەنى دالەلدەنگەن. مىسالى, 2010-2018 جىلدار اراسىندا وتاندىق ءدارى ءوندىرىسىنىڭ جىلدىق تابىسى 4 ەسەگە دەيىن ۇلعايىپ, 19,9 ملرد تەڭگەدەن 78,8 ملرد تەڭگەگە دەيىن وسكەن. جانە بۇل سوما اينالىمداعى 13 پايىزدىق ۇلەستەن تۇسكەن پايدا بولسا كەرەك. ال ىشكى نارىققا كىرگەن يمپورتقا جۇمسالاتىن قارجى ميلليونداعان اقش دوللارىن قۇرايدى. دەمەك, بۇل ءدارى-دارمەك داعدارىسىنىڭ وتاندىق فارماتسەۆتيكانى وڭالتۋ مەن ودان ءارى دامىتۋعا وڭ اسەرى بولاتىنى انىق.
الماتى وبلىسى
