سۇحبات • 19 ماۋسىم، 2020

بيبىگۇل تولەگەنوۆا: ايتىلماعان ءبىر ءانىم بار...

1362 رەت كورسەتىلدى

قازاقتىڭ بۇلب ۇلى! بۇل ابىرويلى اتاقتى انشىگە حالىقتىڭ ءوزى بەرگەن. سوناۋ ءبىر جىلدارى ىڭكار ونەرگە اياق باسقان ول جارق ەتكەن سۇلۋ كەلبەتىمەن، وزىنە عانا ءتان سيقىرعا تولى سىڭعىرلاعان داۋىسىمەن تىڭدارمەن جۇرەگىن بىردەن جاۋلاپ الدى. ول شىرقاعان اندەرگە كەڭەس وداعى كەزىنىڭ وزىندە تامسانباعان تىڭداۋشى بولمادى. ءانشى داۋىسىمەن شارتاراپتى شارلاعان قازاقتىڭ حالىق اندەرى تىڭداۋشىنىڭ ۇلتىنا قاراماي كوڭىلىن اسقاقتاتتى. سۇلۋ داۋىس يەسىنىڭ سىزىلتا سالعان ءانى، سىڭعىر ءۇنى مىنە، وسىلايشا 70 جىلدان اسا جۇرەكتەردى تەربەپ، كوڭىلدەرگە كورىك بەرىپ كەلەدى. ءانشىنىڭ اسەم ءانىن تىڭداپ ەرجەتكەن تالاي بۋىن ۇرپاق بۇگىندە ونىڭ ءۇنىن قۇبىلىسقا بالاپ، اڭىز قىلىپ ايتادى. مۇقىم قازاقتىڭ ماقتانىشى، ۇلتتىق وپەرا ونەرىنىڭ اڭىز تۇلعاسى، كسرو حالىق ءارتىسى، سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى، كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەا­تى بيبىگۇل تولەگەنوۆامەن وربىگەن سىرلاسۋ سۇحباتىمىز ءانشى الەمىنىڭ ادەمى ەستەلىكتەرى مەن ەلىمىزدىڭ مادەني ءومىرى جايىن بايان ەتەدى.

– ساناۋلى كۇننەن كەيىن ەلىمىز ەلوردا كۇنىن اتاپ وتپەك. بۇگىندە تاريحىن تالاي تاعىلىمدى وقيعالارمەن بايى­تىپ ۇلگەرگەن باس قالاداعى ال­عاش­قى كونتسەرتىڭىز قالاي ءوتىپ ەدى؟ سول كۇندەردى ەسىڭىزگە العاندا ويىڭىزعا نە ورالادى؟

– ءيا، البەتتە ەسىمدە، ءبارى كۇنى كە­شەگىدەي كوز الدىمدا سايراپ تۇر. «كونگرەسس-حولل» تورىندە ەستەن كەتپەس تاماشا كونتسەرت بەرىپ ەدىم. ول كەزدە باسقا كونتسەرت زالدارى جوقتىڭ قاسى. اقمولا استانا اتانعانعا دەيىن قالانىڭ اتاۋى تسەلينوگراد بولدى عوي. 1997 جىلدان باس­تاپ قانا ەلىمىزدىڭ باس قالاسى مارتەبەسىن الدى. ءوزىڭ ايتىپ وتىرعانداي، مىنە سول جىلدارداعى كەرەمەت ەستەلىكتەر ءالى جادىمدا. ول كەزدە ءتۇرلى ويلارعا بەرىلىپ، حالىقتىڭ ساناسى سان ساققا جۇگىرگەن. بىرەۋلەر الداعى وزگەرىستەرگە قۋانسا، ەندى ءبىرى «كەلەشەگىمىز قالاي بولار ەكەن» دەپ ۋايىمعا سالىندى. وتانسۇيگىش، تاۋەكەلشىل جانداردىڭ كوپشىلىگى بىردەن جاڭا استاناعا قونىس اۋداردى. العاشقى كۇننەن باستاپ-اق ادىمىن اپىل-تاپىل باسقان ءسابي شاھاردىڭ جەتىستىگىنە بىرگە قۋانىپ، قيىنشىلىعىن بىرلەسە كوتەردى. باس قالانىڭ مادەني-رۋحاني ءومىرىنىڭ جاندانۋىنا اتسالىستى. ولاردىڭ قاتارىندا – ايمان مۇساقوجاەۆا، كوپتەگەن تانىمال مۋزىكانتتار، وپەرا جانە بالەت ارتىستەرى، عالىمدار مەن قۇرىلىسشىلار بولدى. الايدا تسەلينوگرادتىڭ اقمولا بولعان كەزىندەگى ەستەلىكتەرىم دە مەن ءۇشىن ەرەكشە قىمبات. ول كەزدە بۇل شاھار تىڭ يگەرۋ كەزەڭىنەن كەيىن قاناتىن كەڭگە جايىپ، ءبىرشاما تۇرلەنگەن شاعىن عانا قالاشىق ەدى. نەگىزىنەن باتپاقتى جەر بولاتىن. تىڭ يگەرۋ كەزىندە ەگىن ەگۋدەن باستاپ، ەگىستىكتەن سوڭعى بيداي ءدانىن جيناعانشا وسى قالادا بولدىم، ۇيگە بارعان جوقپىن. ءان سالىپ، حالىقتىڭ رۋحىن كوتەرۋگە قىزمەت ەتتىم. ول كەزدەگى كونتسەرتتەرىمنىڭ بارلىعى اۋىلدى جەردەگى مال قورالارىندا، ەگىس القاپتارىندا وتەتىن. جەر سىز. سو­عان قاراماستان جالاڭ اياق ءجۇرىپ كونتسەرت بەردىك. كەيىن ءوزىم تالاي جىل ونەر كورسەتىپ، تاريحي كەزەڭدەرىنىڭ بار­لىعىنا كۋا بولعان شاعىن قالانىڭ مەگاپوليسكە اينالىپ، ەلىمىزدىڭ استاناسى بولاتىنىن ەستىگەندە، شىنى كەرەك، العاشىندا سەنىڭكىرەمەدىم. بىراق جاڭاشىل ءبىر وزگەرىستىڭ كەلە جاتقانىن سەزىپ، قاتتى قۋاندىم. سەزىمىم الداماعان ەكەن. ەندى، مىنە، نۇر-سۇلتانعا كەلگەن سايىن وسىناۋ ارمان قالا، باقىت مەكە­نىنىڭ ءوسىپ، وركەندەگەنىن كورەمىن. ەشتەڭەدەن تايسالماي باتىل تاۋەكەلگە بارىپ، استانانى كوشىرۋ تۋرالى دۇرىس شەشىم قابىلداعانى ءۇشىن ەلباسىمىزعا العىس ايتقىم كەلەدى.

– بيىل اباي قۇنانباەۆتىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويى حالىقارالىق دەڭگەيدە اتاپ وتىلۋدە. ۇلى اقىن، كوم­­پوزيتور تۋعان توپى­راقتىڭ تۇلەگى رە­تىندە ايتى­ڭىزشى، ءسىز ءۇشىن اباي كىم؟ ۇلى ويشىلدىڭ شىعارماشىلىق ومىرىڭىزدەگى ورنى قانداي؟

– جالعىز مەن ءۇشىن عانا ەمەس، بارشا قازاق ەلى ءۇشىن اباي – الىپ، اباي – ۇلى تۇلعا. حاكىمنىڭ ارتىندا قالدىرعان ادەبي مۇراسى كۇللى ادامزات باعىت بۇرار رۋحاني تەمىرقازىق دەسەم، تيتتەي دە ارتىق ايتقاندىعىم ەمەس. ءسوزسىز، مەن ءۇشىن دە سولاي. ادامزات ۇلى اقىن، ويشىل مۇراسىنا قانشا مارتە ورالسا، سونشا مارتە كەمەلدەنەدى. مەن دە ابايعا ءجيى ورالىپ تۇرامىن. اسىرەسە قارا سوز­دەرىن وقىعان سايىن رۋحاني تۇرعىدا ءبىر سىلكىنىپ العانداي كۇي كەشەمىن. ءدال قازىر دە وسى كىتاپتى وقىپ ءجۇرمىن. كى­تاپتى پاراقتاعان سايىن ءوزىم ءۇشىن تىڭ دۇنيە تابامىن. راس، جاستاۋ كەزىمدە اقىن سوزدەرىن باسقاشا قابىلدايتىنمىن. ال ەندى 90 جاسىمدا مۇلدەم باسقا بيىكتىك بەدەرىندە ۇعىپ ءجۇرمىن. مۇنىڭ ءوزى كەمەڭگەر تۇلعا مۇراسىنىڭ ماڭگىلىك ەكەندىگىن ايعاقتاسا كەرەك. سوندىقتان دا ۇلى ابايدىڭ رۋحاني تاعىلىمى دەگەندە مەنىڭ ءاردايىم شىعارار قورىتىندىم بىرەۋ – حاكىم ويلارى كەز كەلگەن ۋاقىتتا وزەكتى. ابايدى الەمدىك دەڭگەيدەگى فيلوسوف، سۋرەتكەرلەرمەن ءبىر دەڭگەيدە قويىپ سالىستىرۋعا بولادى. ويتكەنى اباي – قۇبىلىس. مىڭ جىلدا ءبىر تۋاتىن دارا تۇلعا. ۇلى اقىن تۋعان توپىراقتا كىندىك قانىم تامىپ، قاسيەتتى جەردىڭ قۇنارىن بويىما ءسىڭىرىپ وسكەنىمدى ماقتان ەتەمىن.

– تۋعان جەر تاقىرىبىنا اۋىسقان ەكەنبىز، وسكەن ورتا، اتا-اناڭىز تۋرالى ايتىپ بەرىڭىزشى. سوناۋ قيىن-قىستاۋ زامان­داعى مۋزىكامەن العاشقى تانىس­تىعىڭىز قالاي باستالعان ەدى؟

– ەس بىلگەلى مۋزىكا ءاردايىم مەنىڭ جانىمدا. اكەم قاراپايىم جۇمىسشى بولا تۇرا، سكريپكادا كەرەمەت وينايتىن. كاسىبي ءبىلىمى بولماعانىمەن، جانى مۋزىكاعا ەرەكشە جاقىن ەدى. داۋسى دا وتە ادەمى بولاتىن. انام تاتار ۇلتىنان بولعاننان كەيىن شىعار، وعان ارناپ ۇنەمى تاتار اندەرىن ايتاتىن. سوندا انامنىڭ ريزا بولعان جۇزىنە قاراپ ەرەكشە شابىتتاناتىن. مەن ول كەزدە ءالى كىشكەنتايمىن. بىراق مۋزىكاعا ىڭكار كوڭىلىم اكەمنىڭ وسى ونەرىن ايرىقشا جاقسى كورەتىن. ۇنەمى قاسىندا وتىرىپ، ول كىسىنىڭ سكريپكا تارتىپ، تاتار اندەرىن ناقىشىنا كەلتىرە شىرقاعانىنا قاراپ قىزىعاتىنمىن. كەيىن، ءالى دۇرىس سويلەي الماسام دا، اكەمنىڭ سول اندەرىن ىڭىلداپ اينا-قاتەسىز وزىنە قايتا ورىنداپ بەرۋشى ەدىم. سوندايدا اكەم: «مەنىڭ قىزىم اتاقتى ءانشى» بولادى دەيتىن. اللا اۋزىنا سالعان شىعار. انام دا ءاندى جاقسى ايتاتىن. اسەم داۋسى وزىنە ەرەكشە جاراساتىن. مەندەگى داۋىس، بالكىم سول انامنىڭ سىڭعىر ۇنىنەن دارىعان شىعار دەپ ويلايمىن.

ال بالالىق شاعىما كەلسەم، مەندە اسا ءبىر تاماشا، باقىتتى بالالىق شاق بولدى دەپ ايتا المايمىن. اكەمىز حالىق جاۋى رەتىندە ۇستالىپ، تۇرمىس تاۋقىمەتىن تىم ەرتە تارتتىم. اكەم احمەت كەدەي وتباسىنان شىققان. 1921 جىلى اشتىق كەزىندە اتا-اناسى قايتىس بولىپ، اعاسى ەكەۋى اۋىلدان سەمەيگە كوشىپ كەلەدى. سول جەردە ناعاشىسىنان پانا تابادى. سوعان ريزا بولسا كەرەك، بالالارىن سول كىسىنىڭ اتىنا جازدىرتادى. ياعني ءبىزدىڭ تەگىمىز شىن مانىسىندە بايقونىسوۆتار بولۋى كەرەك ەدى. بىراق مەن تولەگەنوۆا بولدىم. اكەم ادام­گەرشىلىگى مول، وتە قابىلەتتى ادام ەدى. قاراپايىم اۋىل ديىرمەنشىسىنەن باس­تاپ، كاتون-قاراعاي اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى لاۋازىمىنا دەيىن كوتەرىلدى. بىراق سول كەزدەگى اۋىر جاعداي، سۇرقاي ساياسات سالدارىنان 1937 جىلى تۇتقىندالىپ، تۋرا ءبىر جىلدان كەيىن اتۋ جازاسىنا كەسىلدى. ول كەزدە مەن 7 جاستامىن. 25 جاستاعى انام جۇكتى ەدى. التى بالامەن جالعىز قالدى. ءبىزدى بالالار ۇيىنە الىپ كەتپەۋى ءۇشىن بارىن سالدى. ادام توزگىسىز اۋىر، تاۋقىمەتتى تاعدىردى باستان كەشىرىپ، ءبارىن جەڭدى. بالا-شاعاسىنىڭ قىزىعىنا بولەنگەن انام 91 جاسىندا ومىردەن ءوتتى.

– اكە دەگەندە ويىڭىزعا نە ورالادى؟

– اكەم – ماڭگىلىك ساعىنىشىم. مەن سول كىسىگە تارتقانمىن. ءتۇر الپەتىم دە، كوزىم دە اكەمە ۇقسايدى. ءالى ەسىمدە، 18 جاسىمدا سەمەيدىڭ ەت كومبيناتىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىمدە ءان بايقاۋىنا قاتىسپاق بولىپ الماتىعا العاش رەت كەلدىم. كوپ ءان بىلمەيمىن. بىلەتىن، دايىندالىپ كەلگەن ءاندى ورىندادىم. داۋىسىم بار بولعانىمەن، ساپار ۇستىندە تاماعىما سۋىق تيگىزىپ الدىم. سوندىقتان دا ورىنداعان ءانىمنىڭ ليريكالىق بوياۋى سولعىنداۋ شىقسا كەرەك، كوميسسيا مۇشەلەرى باسقا ءان ورىنداۋىمدى سۇراپ، ءبىراز سۇراق قويدى. «اكەڭ بار ما؟» دەدى. «جوق» دەپ جاۋاپ بەردىم. «ەگەر قازىر اكەڭ ەسىكتەن كىرىپ كەلسە نە ىستەر ەدىڭ؟» دەپ سۇرادى الگى كىسى. مەن باقىرىپ جىلاپ جىبەردىم. ويتكەنى بۇل مەنىڭ جاندى، جارالى جەرىم بولاتىن. مەنەن مۇنداي ارەكەت كۇتپەسە كەرەك، كوميسسيا مۇشەلەرى جابىلىپ ءجۇرىپ جۇباتتى. ودان بەرى قانشا ۋاقىت وتسە دە، اكەمە دەگەن ساعىنىشىم ءبىر ءسات تە باسەڭسىگەن ەمەس. قازىر دە سولاي. ەسىمدە ەمىس-ەمىس قالىپتى، بالا كۇنىمدە اكەم ۇنەمى:

اققۋ ەدىم-اي كولدەگى،

سۇڭقار ەدىم-اي شولدەگى،

امالىم بار ما-اۋ؟

اتتەڭ، ءتاڭىرىم،

شولدەدىم...، – دەگەن ءاندى ايتىپ جۇرەتىن. تولىق ءماتىنى ەسىمدە جوق. تەك وسى قايىرماسى مەن اۋەنى عانا ويىمدا جاتتالىپ قالىپتى. ءاسانالى ءاشىموۆ تىڭداپ كورىپ، الاش ارىستارىنىڭ گيمنى بولار دەپ توپشىلادى. مۇمكىن. اكە دەگەندە وسى ءبىر ءان ويىمنان كەتپەيدى. ساحنادا تالاي ءاندى شىرقاپ ءجۇرمىن عوي. بىراق مەنىڭ ومىرىمدە ايتىلماعان ءبىر ءان بار. ول اكەم سالعان ءان ەدى...

– تاعىلىمدى ونەر جولىڭىزدا نەبىر ەسىمى اڭىزعا اينالعان تۇلعالار­مەن ارىپتەس، سىيلاس بولدى­ڭىز. با­تاسىن الىپ، شاپاعاتىن سەزىندىڭىز. سولار­دىڭ ىشىندە ومىرىڭىزگە ەلەۋلى اسەر ەتكەن كىم؟ بالكىم، ۇلگى تۇتار تۇل­عاڭىز بار شىعار؟

– جاستايىمنان 7 بالامەن جالعىز قالعان اناما كومەكتەسەمىن دەپ، قالا­ۋىمنىڭ بارلىعىنا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىگىم بولا بەرمەدى. بىراق ادام­نىڭ ارمانىن ەشكىم تارتىپ الا المايدى عوي. 18 جاسىمدا العاش رەت ال­ماتىعا كەلدىم. ول كەزدە سەمەيدەگى ەت كوم­بيناتىنىڭ جۇمىسشىسى بولاتىنمىن. 1943-1948 جىلدار ارالىعىندا ەت كومبيناتىندا، كەيىن اعاش، قاڭىلتىر-قالبىر زاۋىتىندا جۇمىس ىستەدىم. قاڭىلتىر قۇتىلاردى وسى قولىمىزبەن جاسادىق. بىراق كوڭىل تۇكپىرىندەگى انگە دەگەن ىڭكارلىك باسىلماي قويدى. قارا جۇمىستا جۇرسەم دە، ونەردەن قول ۇزگىم كەلمەدى. ءان ايتۋدى وتە جاقسى كورەتىنمىن. كوركەمونەرپازدار اراسىندا بەلسەندى بولدىم. ول كەزدە تسەحىمىزدىڭ باستىعى يگور اناتولەۆيچ لەبەدەۆ دەگەن كىسى ەدى. ءبىر كۇنى ديرەكتورعا ارنايى جولىعىپ: «مىنا ءارتىس قىزعا كومەكتەسىڭىزشى. ءان ايتسا بولدى، ءبارىن دە ۇمىتادى» دەدى. سودان كومسومولدىڭ قالالىق كوميتەتى مەنى الماتىعا جىبەردى. بارار جولدا سۋىق ءتيىپ، ءتيىستى دەڭگەيدە ونەر كورسەتە المادىم. ۇيگە قايتىپ ورالدىم. كەيىنىرەك كوركەمونەرپازداردىڭ قالالىق باي­قاۋىنا قاتىسىپ، جۇل­دەلى ورىنعا يە بولدىم. ءسويتىپ ەت كوم­­بيناتىنداعى ۇجىمىمنىڭ نامى­سىن ابىرويمەن قورعاپ شىقتىم. مىنە، وسى بايقاۋ مەنىڭ ودان كەيىنگى ءومىرىمدى تۇبەگەيلى وزگەرتتى. كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ قاتارىندا ءبىر ايەل ادام بولدى. ول – گالينا سەرەبرياكوۆا دەگەن جازۋشى ەكەن. ول كىسى ءاندى جاقسى ايتاتىن. ءبىر كەزدەرى شەتەلدە تۇرىپ، يتاليالىق بى­لىكتى مامانداردان ءتالىم العان ارنايى مۋزىكالىق ءبىلىمى مەن باي تاجىريبەسى دە بار. مەديتسينا سالاسىن دا جاقسى بىلەتىن جان-جاقتى ادام ەكەن. كەزىندە جازۋشى ماكسيم گوركيمەن جاقىن تانىس بولىپ، ۇلى قالامگەردىڭ كەڭەسىمەن جازۋشىلىق جولعا ءتۇسىپتى. سول بايقاۋدان كەيىن گا­لينا سەرەبرياكوۆا ونەرىمە ءتانتى بولىپ، ماعان ايرىقشا قولداۋ كورسەتتى. ول كىسىدەن يتاليالىق ءان ايتۋ مەكتەبىن مەڭ­گەرسەم، كەيىن نادەجدا نيكولاەۆنا سامىشينادان كونسەرۆاتوريادا وقىپ ءجۇرىپ ورىس ءان مەكتەبىن ۇيرەندىم. مىنە، وسى ەكى مەكتەپتىڭ ۇيلەسىمىنەن بيبىگۇل تولەگەنوۆانىڭ ەسىمى دۇنيەگە كەلدى. تەاترعا قىزمەتكە كەلگەن كەزدە كۇلاش بايسەيىتوۆانىڭ ونەر كورسەتۋىنە تامساناتىنمىن. ول كىسى شىنىندا دا ءبىزدىڭ ءپىر تۇتقان تۇلعامىز ەدى. ساحناعا شىققان كەزدە ءانشى جان-جاعىنا ەرەكشە شۋاق شاشىپ، اينالاسىن تۇرلەندىرىپ جىبەرەتىن. بىراق ونەردە ەشكىمگە ەلىكتەگەن جوقپىن. بارلىعىن قۇرمەت تۇتقانىممەن، ءان ايتۋدا وزگەگە ۇقسامايتىن ءوز جولىمدى تاۋىپ، سونى سۇرلەۋىمدى سالعىم كەلدى. سول جولدا ىزدەندىم. شۇكىر، بۇگىندە تاعدىرىما ريزامىن. ءان ايتۋدى ارمان­دادىم. ءسويتىپ ءان مەنىڭ تاعدىرىما اينالدى.

– وسىلايشا كونسەرۆى زاۋى­تى­نىڭ جۇمىسشى بويجەتكەنى كونسەر­ۆا­توريانىڭ ستۋدەنتى اتاندى دەيسىز عوي...

– ءيا، بۇل ءبىر قىزىق جاعداي. الگى بايقاۋدان كەيىن مەنى گالينا سەرەبرياكوۆا وڭاشا شاقىرىپ الىپ، كونسەرۆاتورياعا بارۋعا كەڭەس بەردى: «قىزىم، ماعان سەنىڭ داۋىسىڭ ۇنادى. ءۇنىڭ دە ەرەكشە، يتاليانىڭ اتاقتى ءانشىسى امەليتا گاللي-كۋرچيعا قاتتى ۇقسايدى ەكەن. سەن مىندەتتى تۇردە كون­سەرۆاتورياعا ءتۇسىپ، مۋزىكالىق ءبىلىم الۋىڭ كەرەك»، دەدى. مەن كونسەرۆاتوريانى قايدان بىلەيىن. كورگەنىم – زاۋىتتىڭ قارا جۇمىسى. ەكەۋىن ءبىر دەپ ويلاسام كەرەك: «مەن ونى قايتەمىن؟ ونسىز دا كونسەرۆى زاۋىتىندا جۇمىس ىستەيمىن عوي» دەپ جاۋاپ بەردىم. ءمان-جايدى تۇسىنگەن زيالى ايەل ءسويتىپ ماعان ەرەكشە قامقور بولىپ، ونەر الەمىنە باستار جولىمدى اشىپ بەردى. سول قامقورلىعى ءۇشىن دە ول كىسىگە ءالى كۇنگە دەيىن قارىزدارمىن. ۇستاز تۇتامىن.

– ءان الەمىندە باعىندىرعان جەتىس­تىكتەرىڭىزگە قاراماستان، كەزىن­دە كەي­بىر ارتىستەر بارۋدان باس تارت­قان شال­عايداعى ەلدى مەكەندەرگە، الىس تۇك­­پىر­دەگى اۋىلدارعا ءجيى بارىپ، ونەر كور­سەتتىڭىز. بۇل جان­كەش­تىلى­گىڭىز­دى ونەر­گە دەگەن شەكسىز ماحاب­باتىڭىز دەپ باعالاساق بولا ما؟

– ارينە ەڭ اۋەلى انگە دەگەن سۇيىس­پەنشىلىك. ول ءسوزسىز. ەكىنشىدەن، ول كەزدە مەنىڭ كىشكەنتاي ەكى قىزىم جانە انام بار ەدى. ولاردىڭ جالعىز اسىراۋشىسى مەن بولدىم. سوندىقتان دا كۇنى-ءتۇنى تىنباي ەڭبەكتەنۋگە تۋرا كەلدى. ول كەزدەرى اي سايىن 1 500 سوم اقشا الاتىنمىن. ياعني 100 پايىز جالاقى الۋ ءۇشىن 17 كونتسەرت بەرۋگە ءتيىس بولدىم. وتباسىمدى اسىراي المايمىن دەپ قورقاتىنمىن. باسپانا جوق. بالالارىم سەمەيدە انامنىڭ قولىندا، ءوزىم الماتىدا شاعىن بولمە جالداپ تۇرامىن. اۋىلدى جەرلەردى ارالاۋ بىلاي تۇرسىن، ءتىپتى شاحتالارعا ءتۇسىپ تە كونتسەرت بەرەتىنمىن. مىنە، وسىنداي ەڭبەك ماعان تانىمالدىلىق اكەلدى. جوعارىدا ءسىز ايتقان مارتەبەلى اتاقتار ماعان كەزدەيسوق بەرىلگەن جوق دەپ ويلايمىن. مۇنىڭ ءبارى – تالانتتان بولەك، قيىن دا تاباندى ەڭبەكتىڭ ارقاسى.

– قازىر مۋزىكا الەمىندە ادەمى داۋىستار كوپ. دەسە دە، كاسىبي ماماندار ەلىمىزدە درامالىق تەنورلار مەن باس داۋىستى تالانتتاردىڭ تاپشىلىعىن العا تارتىپ، دابىل قاعادى. دارىندارىمىزدى جوعالتپاۋ ءۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك؟

– بۇل – وتە كۇردەلى سۇراق. داۋىس – تابيعات بەرگەن تارتۋ، ماسەلە سوندا. بىزدە قازىر ەسىمىمەن ەل ماقتاناتىن ديماش قۇدايبەرگەن سىندى ءدۇلدۇل تالانت بار. مىنە، وعان داۋىستى اللا بەرگەن. ەشبىر ۇستاز ونىڭ داۋىسىنىڭ تابيعاتىنا ىقپال ەتە المادى. بۇل وزگە باس، تەنورلارعا دا قاتىستى. بۇرىن سوپرانو داۋىستى انشىلەر كوپ بولسا، قازىر باريتوندار وتە كوپ. الايدا مەتستسو جەتىسپەيدى. سەبەبى بۇل ۇلتتىق داۋىس ناقىشىنا بايلانىستى جاعداي. ياعني بىزدە تومەن داۋىستى انشىلەر تاپشى. موڭعوليا، قىتاي، جاپونيا انشىلەرىمەن سالىستىرعاندا، قازاقستاندا باس داۋىس­تى دارىندار الدەقايدا از. بىراق ەشبىر مامان ونى ارنايى جاتتىعۋ، ىزدەنىسپەن قايتا دايىنداپ شىعارا المايدى. داۋىستى تابيعات ءوزى بەرەدى. ەگەر تابيعات ساعان وسىنداي داۋىس جەلبەزەگىن بەرسە، دۇرىس دەم الىپ، دۇرىس دىبىس شىعارۋعا ۇيرەنۋگە بولادى. الايدا باريتوننان درامالىق تەنور جاساۋ مۇمكىن ەمەس.

– مادەنيەت قايراتكەرى رەتىندە بۇگىندە مادەنيەتىمىزدىڭ اياقالىسىن قان­شالىقتى باقىلايسىز؟ ۇلت­تىق ونەرىمىزدىڭ دامۋ قارقىنى كوڭىلى­ڭىزدەن شىعا ما؟

– ءسوزسىز، بۇل ماسەلە مەنى تولعان­دىرادى. ءاردايىم ارتىستەرمەن ارالاسىپ تۇرامىن. مادەنيەت سالاسى قىز­مەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى ارتقانىن بىلەمىن، بالەت ارتىستەرىنىڭ الەۋمەتتىك تولەم الاتىنىنان حاباردارمىن. مۇنىڭ ءبارى، ارينە تاماشا. اسىرەسە مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ كارانتين كەزىندەگى قىزمەتىن مۇقيات باقىلادىم. وزدەرىنىڭ ونلاين جوبالارىمەن ولار حالىقتىڭ رۋحىن تاماشا كوتەرە ءبىلدى. قانشاما ءىس-شارانىڭ كورسەتىلىمى ءوتتى. ءتىپتى اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەات­رى­ مەن «استانا وپەرا» كارانتين كە­زە­ڭىندەگى ونلاين ترانسلياتسيالار بويىنشا تمد ەلدەرىنىڭ ۇزدىك وپەرا جانە بالەت تەاترلارىنىڭ رەيتينگىسىندە توپ-5 ۇزدىك وپەرا جانە بالەت تەاترلارى قاتارىنا ەنگەنى تۋرالى جاڭالىقتى وقىدىم. مادەنيەت سالاسىنىڭ قىز­مەتكەرلەرىنىڭ مەديتسينالىق ماسكالار تىگىپ، تەگىن تاراتقانىنان دا حاباردارمىن. وسىنداي جاقسى ىستەردىڭ باسى-قاسىندا كومپوزيتور، زيالى تۇلعا اقتوتى رايىمقۇلوۆانىڭ جۇرگەنى قۋانتادى. ول وتە ءبىلىمدى وتباسىنان شىققان. مينيستر لاۋازىمىنا وتىرعانىنا كوپ ۋاقىت وتە قويماسا دا، ءبىرتالاي جۇمىس اتقارىپ ۇلگەردى. ءمينيستردىڭ جاڭا شىعارماشىلىق وداقتار قۇرۋ تۋرالى شەشىمىن قولدايمىن. «قازاقكونتسەرت» بىر­لەستىگى نەگىزىندە مەملەكەتتىك كون­تسەرتتىك ۇيىمداردىڭ كونتسەرتتىك-گاس­ترول­دىك قىزمەتىنىڭ ورتالىعى قۇ­رىلعانى بەلگىلى. بۇل كوپتەگەن قازاق­ستاندىق الاڭداردىڭ كونتسەرتتىك قىز­مەتىن جەڭىلدەتەدى دەپ ويلايمىن. تا­نىمال ەتنوگراف، قازاق كسر حالىق ءارتىسى ا.زاتاەۆيچتىڭ 150 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ اياسىندا ەتنوگرافتىڭ بۇرىن جاريالانباعان مۇراسى – قازاق اندەرى مەن كۇيلەرىنىڭ 3-ءشى تومىنىڭ تانىس­تىرىلىمى وتكەندىگى دە مەنى قاتتى قۋانت­تى. ياعني بۇگىندە مادەنيەت سالاسىندا باعالاۋعا، قۋانۋعا تۇراتىن قو­ماقتى جۇمىستار تىندىرىلىپ جاتىر. جاقسى باستامالار لايىم جالعاسىن تابا بەرسە دەگەن تىلەكتەمىن.

– تابيعات بەرگەن دارىنىڭىزدىڭ تاعى ءبىر قىرى – اكتەرلىك شەبەرلىك ەكە­نىن تىڭدارماندارىڭىز جاقسى بىلەدى. عالامات ءانشى عانا ەمەس، تاماشا اكتريسا رەتىندە دە ونەرىڭىزگە ءتان­تىمىز. كينو سالاسىندا قوماقتى تاجى­ريبەسى بار مامان رەتىندە سۇراساق، جاڭادان جارىققا شىعىپ جاتقان قازىرگى ءتول فيلم­دەرىمىزدى كورەسىز بە؟ وتاندىق كينە­ماتوگرافيانىڭ دەڭ­گەيىن قالاي باعالايسىز؟

– مۇمكىندىگىنشە زەردەلەيمىن. بىراق كينونىڭ بارلىق جانرىن كورەمىن دەپ ايتا المايمىن. وعان ۋاقىتىم دا جەتە بەرمەيدى. نەگىزىنەن تاريحي فيلمدەرگە كوڭىلىم اۋىپ تۇرادى. ارحەولوگيالىق قازىندىلار، تاريحي جادىگەرلەر تۋرالى تانىمدىق اقپارات العان ۇنايدى. ويلاپ قاراڭىزشى، مىڭداعان جىلدار بۇرىن قارا جەر ءوز قويناۋىندا ادام نانعىسىز زاتتاردى ساقتاپ قالعان. ال بۇگىن ءسىز بەن ءبىز سولاردى ءوز كوزىمىزبەن كورە الامىز. مۇنىڭ تانىمدىق تۇرعىدان ونەگەسى مول. وسىنداي مازمۇنداعى فيلم­دەر جاستاردى رۋحاني جاعىنان تار­بيەلەيدى. جالپى، وتاندىق كينەماتوگرافيا دامىپ كەلەدى دەپ سەنىممەن ايتا الامىن. بۇل ءسوزسىز كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 

اڭگىمەلەسكەن

نازەركە جۇماباي،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

سپورتتى سەرىك ەتكەن

سپورت • بۇگىن، 09:02

سورەسىندە – سان كىتاپ

ادەبيەت • بۇگىن، 09:00

جۇلدىزدى ساتتەر جىلناماسى

ەلباسى • بۇگىن، 08:55

نار نارىمبەتوۆ ەدى...

قازاقستان • كەشە

«وميكرون» شتامى وقشاۋلايدى

كوروناۆيرۋس • كەشە

پورترەتتەگى پاراسات

ەلباسى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار