ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بۇگىنگى ۇستانىمى – مەملەكەتكە جۇك ارتپاي, اۆتونوميالىق باسقارۋ نەگىزىندە حالىقارالىق بايلانىستاردى كۇشەيتە وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىندە سۇرانىسقا يە, وزىق بىلىممەن قارۋلانعان, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى بويىنا سىڭىرگەن, باسەكەگە قابىلەتتى جاڭا بۋىن ماماندارىن دايارلاۋ. وسى ماقساتتا وقۋ ورنى ءتيىمدى مەنەدجمەنتتى قولدانۋ ارقىلى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنە ترانسفورماتسيالانۋ ءۇردىسىن جۇزەگە اسىرىپ, الەمدىك ۋنيۆەرسيتەت تالاپتارى بويىنشا دامۋدا.
2001 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن وقۋ ورنىنىڭ جوعارى عىلىمي الەۋەتتى جانە كاسىبي بىلىكتى ماماندار دايارلاۋداعى جەتىستىكتەرى ەسكەرىلىپ, ۋنيۆەرسيتەتكە ۇلتتىق مارتەبە بەرىلگەن ۋاقىتتان باستاپ ۋنيۆەرسيتەتىمىز ەلباسى نەگىزىن قالاعان ايقىن جولمەن ءجۇرىپ, بيىك بەلەستەردى باعىندىرىپ كەلەدى. بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەت ءوزىنىڭ بارلىق رەسۋرسىن شوعىرلاندىرىپ, ەلىمىزدىڭ اگرارلىق سالاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە ىقپال جاساي الاتىن, عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, اگرارلىق-يندۋستريالىق دامۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ورتاسىنىڭ تۇپقازىعىنا اينالدى.
قازىرگى ۋاقىتتا وقۋ ورنىمىزدىڭ توقسان جىلدىق تاريحىنان سىر شەرتىپ, جەتكەن جەتىستىكتەرىن باياندايتىن, ونىڭ قالىپتاسىپ, دامۋىنا ەرەكشە ىقپال جاساعان زەردەلى عالىمدار مەن بىرەگەي تۇلعالار جايىندا تاعىلىمدى كىتاپتار شىعارۋدى قولعا العان بولاتىنبىز. جاقىندا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ سوڭعى جيىرما جىلىندا اتقارىلعان ەڭبەكتەرىمىزدى سارالاپ, «ەلباسى جولىمەن» دەپ اتالاتىن كىتاپ شىعاردىق. بۇل كىتاپ ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنان سىر شەرتەتىن توپتامالى ماقالا-ەسسەلەرىمەن, سيرەك كەزدەسەتىن فوتوسۋرەتتەرىمەن تارتىمدى. سونىمەن قاتار بۇل جيناق ەلباسى جولىمەن ايقىن باعىت ۇستانعان ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن, ۇجىمنىڭ اتقارىپ وتىرعان كەلەلى ىستەرىن, ستۋدەنت جاستارىمىزدىڭ بىلىمگە دەگەن قۇلشىنىسىن ايگىلەۋىمەن دە قۇندى.
جاقىندا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە ەل زيالىلارى مەن جاستاردىڭ قاتىسۋىمەن جاڭا كىتاپتىڭ on-line تۇساۋكەسەرىن وتكىزدىك. تىكەلەي ەفيردە ۇيىمداستىرىلعان تۇساۋكەسەر شاراسىنا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ» ديرەكتورى ءامىرحان مۇراتبەك ۇلى راحىمجانوۆ, الماتى قالاسى قوعامدىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى دياس راحمەت ۇلى ەسداۋلەتوۆ, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى عالىمقايىر مۇتان ۇلى, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ رەكتورى اقان جىلقىشىباي ۇلى ابدۋاليەۆ سىندى ازاماتتار قاتىسىپ, «ەلباسى جولىمەن» كىتابىنىڭ ءبىلىم جولىنداعى جاستارعا بەرەتىن رۋحاني ونەگەسى مول ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. شامالعان اۋىلىنداعى ەلباسى وقىعان قاراساي باتىر ورتا مەكتەبىندە «ەلباسى مۋزەيىن» ۇيىمداستىرعان ارداگەر-ۇستاز, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى رىمكەش شايكەنقىزى بايقونىسوۆا ىزگى نيەتىن ءبىلدىرىپ, ۇجىمعا اق باتاسىن بەرىپ, ەلباسى تۋىپ-وسكەن ءوڭىردىڭ زيالىلارى مەن جاستارى دا ونلاين بايلانىسقا شىعىپ, جاڭا جيناققا قاتىستى ءوز ويلارىن ءبىلدىردى.
«ەلباسى جولىمەن» كىتابى «ن.نازارباەۆ فەنومەنى» جانە «ن.نازارباەۆ: ءبىلىم-عىلىم جانە «رۋحاني جاڭعىرۋ» ينستيتۋتى» دەپ اتالاتىن ەكى بولىمنەن تۇرادى. ءبىرىنشى بولىمدە ەلباسىنىڭ تاۋەلسىزدىك باستاۋىنان بۇگىنگە دەيىنگى ەل بولاشاعىن قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى قاجىرلى ەڭبەگى باياندالسا, ەكىنشى بولىمدە ۋنيۆەرسيتەتتە ەلباسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن ىسكە اسىرىلىپ وتىرعان رۋحانيات باعىتىنداعى ونەگەلى باستامالار مەن اۋقىمدى جوبالار تۋرالى جان-جاقتى باياندالعان.
ەگەمەن ەل بولۋدىڭ كۇردەلى قۇرىلىسىن باسقارىپ, جاڭا دا جاس مەملەكەتتىڭ ىرگەسىن قالىپتاستىرعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ الەمدىك ساياسات اۋقىمىنا «قازاقستاندىق دامۋ مودەلى» ۇعىمىن ەنگىزدى. ەل دامۋىنا ايرىقشا ىقپال ەتىپ وتىرعان ەلباسى ساياساتىندا عالامدىق دەڭگەيدەگى كەمەڭگەر تۇلعاعا ءتان كورەگەندىك قاسيەت جاتىر. مىنە, وسى قۇبىلىستى الەمدىك ساراپشىلار «نازارباەۆ فەنومەنى» دەپ اتاپ ءجۇر. بۇل – ەلباسىنىڭ دانالىق بولمىسى, بولاشاققا باعىتتالعان ساياسي ءستيلى, قوعاممەن قارىم-قاتىناس جانە ستراتەگيالىق باسىمدىقتارى ارقىلى قالىپتاسقان ەرەكشە تۇلعالىق قۇبىلىس. سوندىقتان وتانشىلدىق قاسيەت پەن تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن بارىنشا بويىنا ءسىڭىرىپ, ەلباسىنىڭ ەلدىك جولىنداعى ورەلى ىستەرى مەن ەرەن ەڭبەكتەرىنەن ۇلگى-ونەگە السىن دەگەن ماقساتپەن اتالعان كىتاپ مازمۇنى ارقىلى كەيىنگى جاس بۋىنعا «ن.نازارباەۆ فەنومەنىنىڭ» قىر-سىرىن اشۋعا تالپىنىس جاسادىق.
بۇگىنگى كەزەڭ بولاشاققا جاڭا مىندەتتەر قويىپ, قوعامنىڭ بارلىق سالاسىنا جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋدى تالاپ ەتۋدە. جاھاندانۋ الەمىندە ءوز كەلبەت-كەسكىنى مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن ساقتاپ قالاتىن, باسەكەگە قابىلەتتى, ءبىلىمدى ءارى بەلسەندى حالىق قانا بولاشاعىنا زور سەنىممەن قاراي الاتىنىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتۋدە.
قازاقستان شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت ارالىعىندا عاسىرعا تاتيتىن جولدان ءوتتى, وسى كەزەڭدە تاڭعاجايىپ تابىستارعا قول جەتكىزدى. تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋ ارماننان شىندىققا ۇلاستى. وركەنيەتتى دامۋ جولىنا تۇسكەن مەملەكەتىمىز ءۇشىن تاۋەلسىزدىك قاسيەتتى ۇعىمعا اينالدى. ءبىز ءۇشىن بۇدان اسقان باقىت, بۇدان قىمبات بايلىق جوق. سوندىقتان ونى قادىرلەپ, قاستەرلەۋ – ءار ازاماتتىڭ بورىشى. بۇل قاستەرلى ۇعىمدى جاستاردىڭ بويىنا دارىتۋ – ءبىزدىڭ مىندەتىمىز.
ەلباسىنىڭ ءبىلىم, عىلىمعا قاتىستى ۇستانىمى, اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى باستامالارى, اسىرەسە اۋىل جاستارىنىڭ كەلەشەككە دەگەن ءۇمىتى مەن سەنىمىن ۇيالاتتى. قازىرگى ۋاقىتتا اۋىل جاستارى زاماناۋي بىلىممەن قارۋلانىپ, ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن قاتار, شەتەلدىڭ بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولۋدا. تۋعان تامىرىنان ءنار العان وسى جاستاردىڭ لەگىنە ءبىز دۇرىس باعىتتاعى ءبىلىم مەن تاربيە بەرە الساق, ولار كەلەشەكتە ءبىزدىڭ ۇلتتىق پوتەنتسيالىمىزدىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى بولاتىنى داۋسىز. ياعني اۋىلدا تۋىپ, اتا-بابا سالتىنان اجىراماي, ءداستۇرىمىزدى دارىپتەپ, قۇندىلىقتارىمىزدى بويىنا ءسىڭىرىپ وسكەن ۇرپاقتىڭ بولاشاعىن قامتاماسىز ەتۋ – ەلدىك ماقسات بولىپ وتىرعانى داۋسىز. سوندىقتان اتا-بابالارىمىزدىڭ سان عاسىرلىق ارمانىن جۇزەگە اسىرعان بۇگىنگى تاۋەلسىز ۇرپاق ەلباسى انىقتاپ بەرگەن «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى توڭىرەگىنە جۇمىلۋى ءتيىس.
بۇگىنگى كۇنى الەمدىك ساراپشىلار باعامداعان «ن.نازارباەۆ فەنومەنى» قازاقستاندىق دامۋ مەن پاتريوتيزم رۋحىنىڭ قاينار كوزىنە اينالدى. ەلباسىنىڭ باتىل قادامدارى ىشكى ساياساتتا ەل ەكونوميكاسىنىڭ قارىشتاپ دامۋىنا, سىرتقى ساياساتتا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا نەگىز بولدى. قاي كەزەڭدە دە ەلباسىنىڭ ۇستانعان جولى, ۇسىنعان ساياسي باعدارى, مەملەكەتتىك قايراتكەرلىگى, جاسامپازدىق جانە جاڭاشىل تۇلعاسى, قازاقستاندى جاڭعىرتۋ جولىنداعى كۇرەسكەرلىگى ەلىمىزدى الەمدىك دامۋدىڭ ۇلكەن بيىكتەرىنە جەتكىزىپ كەلەدى.
ۇلى دالامىزدىڭ داناسى, تۇركى الەمىنىڭ كوشباسشىسى رەتىندە حالقىنىڭ قامىن ويلاپ, ەلدىك مۇددە جولىندا ايانبايتىن ەلباسىنىڭ كەمەڭگەرلىك بولمىسى مەن كورەگەندىك قاسيەتتەرى مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنا زور ىقپال ەتىپ وتىرعانى ءسوزسىز.
كىتاپتىڭ «ن.نازارباەۆ: عىلىم-ءبىلىم جانە «رۋحاني جاڭعىرۋ» ينستيتۋتى» دەپ اتالاتىن ەكىنشى تاراۋىندا ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنە باعدار ۇستانعان وقۋ ورنىمىزدىڭ وقۋ-تاربيە جانە رۋحاني ومىرىندەگى كۇردەلى ۇدەرىستەر مەن بەتبۇرىستى ساتتەر باياندالادى.
ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىنىڭ باستى تۇجىرىمدامالارى نەگىزىندە ۋنيۆەرسيتەتىمىزدەگى وقۋ-عىلىمي باعىت پەن تاربيە جۇمىسى قايتادان قاراستىرىلدى. وسى ورايدا ۋنيۆەرسيتەت قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ «ن.نازارباەۆ: ءبىلىم-عىلىم جانە «رۋحاني جاڭعىرۋ» ينستيتۋتىن اشتى. باستى ماقسات – جاستاردىڭ بويىندا پاتريوتتىق جانە ساياسي مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ءبىلىم جانە تاربيە بەرۋ جۇمىستارىن جاڭاشا ۇيىمداستىرۋ. سول ارقىلى تالانتتى جانە كرەاتيۆتى جاستارعا قولداۋ كورسەتۋ مەن ولاردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ, قازاقستاندىقتاردىڭ جاڭا بۋىنىن قالىپتاستىرۋ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ومىرلىك قاعيداسى مەن جاسامپاز يدەياسىن جان-جاقتى پايدالانۋ ارقىلى جەكە تۇلعانى الەۋمەتتەندىرۋ جانە ستۋدەنتتەر اراسىنان كوشباسشى تاربيەلەۋ.
ەلباسىنىڭ «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جارىق كورگەن « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسى دا رۋحاني جاڭعىرۋ يدەياسىمەن ۇندەس بولعاندىقتان, بۇل باعىتتى دا كەڭىنەن قامتۋدى قولعا الدىق. قازىرگى تاڭدا «نازارباەۆ ينستيتۋتى» اياسىندا «ەلباسى كىتاپحاناسى», «تازا پلانەتا», «پاراسات» ورتالىقتارى, «سانالى ۇرپاق» كلۋبى, ساتۋشىسى جوق «ادالدىق الاڭى», «ەرىكتىلەر ورتالىعى» ءتيىمدى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. وسىنىڭ ءبارى – بۇگىنگى جاستاردىڭ ۇلتتىق كود پەن تاريحي ءتۇپ-تامىرىن تانىپ-ءبىلۋى ءۇشىن ىسكە اسىرىلاتىن يگى شارالار.
قاي كەزدە دە وقۋ ورنىمىز ەلباسى جولىمەن ءجۇرىپ, مەملەكەت ارتىپ وتىرعان ۇلكەن سەنىم ۇدەسىنەن شىعۋ باعىتىنان تانعان ەمەس. بۇگىنگى كۇنى ۋنيۆەرسيتەتىمىز مەملەكەتتىك ساياسات ۇستانىمدارىنا سۇيەنە وتىرىپ, ەلباسىنىڭ ناقتى ستراتەگيالىق باعىتتارىنا سايكەس جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ باسىم بولىگى اۋىل زيالىلارىنىڭ قاتارىن قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولىپ, ەلىمىز بەن الىس-جاقىن شەت مەملەكەتتەردە كاسىبي مامان رەتىندە ەڭبەككە ارالاسۋدا.
وقۋ ورنى تاريحىنىڭ ءاربىر كەزەڭى بەلگىلى عالىمدار, وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىسى, تالماس كۇش-قايراتى مەن كۇندەلىكتى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا قالىپتاسقان. جاستاردى تۇلعالار ارقىلى تاربيەلەۋ ىسىندەگى تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – توقسان جىلدىق تەرەڭ تاريحى بار ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ باستاۋىندا تۇرعان قايراتكەر عالىمدارىمىزدى, وقۋ ورنىنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرگەن تۇلعالاردى زەرتتەپ-زەردەلەپ, ولاردىڭ ىزگى ونەگەلەرىن دارىپتەۋ.
ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – اۋىل-اۋىلداردان كەلگەن ستۋدەنتتەرىمىزگە زاماناۋي ءبىلىم بەرىپ قانا قويماي, ولاردى ەل مەن جەردىڭ قاسيەتىن باعالايتىن تۇلعا رەتىندە قالىپتاستىرۋ. ۇلى دالامىزدىڭ ۇلاعاتىن بويىنا سىڭىرگەن, تۋعان توپىراقتىڭ قادىرىن ءبىلىپ, اۋىلىن قادىرلەيتىن جانە سول اۋىلدىڭ زيالىسىنا اينالاتىن ازامات تاربيەلەۋ – پارىزىمىز. بۇل رەتتە ەلباسىمىزدىڭ ءار كەزدەگى ەرەكشە ويلارى ءبىزدىڭ جاستارىمىزدى جىگەرلەندىرىپ كەلەدى. ويتكەنى بولاشاقتا ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تۇعىرى بەرىك بولىپ, قارىشتاپ دامۋى ءۇشىن ساپالى ءبىلىمى, سانالى تاربيەسى بار, رۋحى بيىك, وتانسۇيگىش جاستار مەن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى يگەرگەن بىلىكتى ماماندار عانا بيىك بەلەستى باعىندىرا الماق.
ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ءوز سوزىمەن تۇيىندەسەك: ء«بىز – جولىمىزدى دۇرىس تاڭداي بىلدىك. بۇعان بۇگىنگى قولىمىز جەتكەن ناتيجەلەرىمىز دالەل. وسى نەگىزدە ءوزىمىزدىڭ ىلگەرى باسقان قادامدارىمىزدى جەدەلدەتە تۇسۋگە تاماشا مۇمكىندىگىمىز بار. قازاقستاندى الەمنىڭ دامىعان ءارى كوركەيگەن ەلدەرىنىڭ قاتارىنا قوساتىن جول – وسى».
تىلەكتەس ەسپولوۆ,
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارما توراعاسى – رەكتور, ۇعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى, اكادەميك, ءال-فارابي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
