ءوزىم تۋعان ەڭبەك اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن ساباق بەرىپ جۇرگەنمىن. ءبىر كۇنى اۋىلعا الماتىدان ءبىر توپ اقىن-جازۋشى جۇرتپەن كەزدەسۋگە كەلە قالدى. اراسىندا كوزىڭە وتتاي باسىلاتىن, ەلدەن الا سۇيكىمدى كورىنەتىن ديداحمەت اعام بار. مەنىڭ الماتىدان بىرەۋلەر كەلسە, "قىلمىس جاساعانداي" قاشىپ جۇرەتىن كەزىم. قوناقتار تاپايدىڭ تال تۇسىندە مەكتەپكە جەتىپ كەلگەن سوڭ "ۇستالىپ" قالسام كەرەك, ول كىسىلەرمەن سىپايى امانداسىپ تۇرىپ قالدىم. مەنى اۋىلدان كورگەنىنە تاڭعالىسىن جاسىرماعان ديداعام: "الماتى تانىعان اقىن ەدىڭ, نەگە كەتىپ قالدىڭ؟" دەدى ج ۇلىپ العانداي. "جوق, مەنى الماتى تاني قويعان جوق ەدى" دەپ, اقتالماق بوپ ەدىم: "سەنى ادەبي ورتا باعالادى, باقىتجان, الماتى تانىدى دەگەن سول..." دەپ كەسىپ ايتتى. وسى ءسوز كوكەيىمە ۇيا سالدى. ءۇمىت شىرپىسىن جاقتى. سول وقيعادان سوڭ مەكتەپتە ماعان ايانىشپەن قارايتىن مۇعالىمدەر پايدا بولدى. سونىڭ ءبىرى – بيولوگيا ءپانىنىڭ ۇزدىك مامانى, مەنىڭ سول كەزدەگى ارىپتەسىم, بۇرىنعى ۇستازىم – قاتيرا ساحاريەۆا ەدى. ول كىسى كادىمگىدەي ۋايىمداپ: "باقىتجان-اۋ, ديداحمەتتىڭ ءوزى ساعان اناداي دەپ ايتىپ كەتتى, سەن اۋىلدا ءوشىپ قالاسىڭ عوي. بىردەمە ەتىپ الماتىعا بارساڭدارشى!" دەدى.
ءبىزدىڭ الماتىعا كەتۋىمىز بەلگىلى, بەلگىسىز سەبەپتەرمەن كەشەۋىلدەي بەردى, كەشەۋىلدەي بەردى. تەك 1997 جىلى وسكەمەنگە كوشىپ كەلدىك.
1999 جىلى جازۋشى, سول كەزدە پرەزيدەنت اپپاراتىندا قىزمەت ىستەپ جۇرگەن الىبەك اسقاروۆتىڭ باستاماسىمەن كاتونقاراعايدان شىققان جەتى اقىننىڭ جىر توپتاماسى استانادان جارىق كوردى. كىتاپتىڭ اتى دا ەرەكشە: "اعاجاي, التايداي جەر قايدا...". بۇل توپتاما مەن ءۇشىن سول كەزدەگى جولى كەسىلىپ, ءورىسىن ءورت شالعان ادەبي ءومىرىمنىڭ كەنەزە كەپكەن شولدە قاينار سۋدىڭ باستاۋىن تاۋىپ العانداي ەرەسەن ۋاقيعا بولدى.
مىنە, وسى جيناققا ديداحمەت ءاشىمحانوۆ ساليقالى رەتسەنزيا جازدى. بۇل ماقالا الدىمەن رەسپۋبليكالىق گازەتتە, كەيىن وبلىستىق "ديدار" گازەتىندە جاريالاندى. وسى ماقالاسىندا جازۋشى: "ارپا ىشىندە ءبىر بيداي...", كاتونقاراعايلىق جەتى اقىننىڭ ىشىندە باقىتجان رايسوۆا ولەڭدەرىنىڭ شوقتىعى بيىك" دەگەن سوزدەر بار ەدى. ماقالانىڭ اسەرى كۇشتى بولعانى سونشالىق, كەش قاراڭعىسىندا جۇمىستان ۇيگە كەلە جاتىپ, شابىت قىسىپ بىلاي دەپ كۇبىرلەگەنىم ەسىمدە:
ءبىر جۇلدىز ماعان قارايدى كوزىن المايدى,
جۇلدىزعا جەتكەن سەزىمدى سەزىنە المايدى...
ياعني, سول ساتتە مەنىڭ دە ءبىر جۇلدىزدى ءساتىم قىلاڭ بەرگەنىن سەزىنگەنىم بولار...
مىنە, ادامنىڭ ءبىر-بىرىنە جاساعان جاقسىلىعى, تيگىزگەن شاراپاتى وسىلايشا, ەشقايدا دا جوعالىپ كەتپەي, قۇس جولىنداي ءتىزىلىپ, تىزبەكتەلىپ تۇرا بەرەدى ەكەن.
2006 جىلى ماعان سول كەزدەگى جازۋشىلار وداعى وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى, بەلگىلى جازۋشى سەرىك بايحونوۆ ەكى كىتابىمنىڭ بار ەكەنىن, جازۋشىلار وداعىنا مۇشەلىككە ءوتىنىش بەرۋىمە بولاتىنىن ايتتى. ۇزاماي, ول كىسى ءوتىنىشتى الماتىعا الىپ كەتتى. وسىدان كەيىن بىرەر جىل ءوتتى, جازۋشىلار وداعىنان تىرس ەتكەن حابار جوق. ءبىر كۇنى بايحونوۆ ماعان تەلەفون سوعىپ, ءسۇيىنشى سۇرادى: "باقىتجان, سەن ءوتتىڭ وداققا!". سويتسەك, سەرىك اعامىزدىڭ ءوزى دە الدانىپ قالعان ەكەن. "وبلىستان ءبىر ايەل ءوتتى" دەگەنگە, مەن ەكەن دەپ ويلاعان عوي. وداققا مۇشە بوپ سايلانعان ايەل مەن ەمەس, سەمەيدەگى ءبىر جۋرناليست بوپ شىقتى.
جىلدار ءوتتى, مەنىڭ ءۇشىنشى, ءتورتىنشى كىتابىم جارىق كوردى. سول "اي پاتشالىعى" اتتى ءتورتىنشى جىر جيناعىمدى ديداحمەت اعا "ورحون" باسپاسىنان شىعاردى. كىتاپقا ءوزى رەداكتورلىق ەتىپ, زەردەلەي قاراعان دا ءوزى بولدى. مەنىمەن سويلەسكەندە, "راسىندا, ولەڭدەرىڭدە ءمىن جوق, تالانتتى اقىنسىڭ, باقىتجان, جارايسىڭ. تەك ءبىر ءوتىنىشىم, سىزىقشالاردىڭ ورنىنا دەفيستەر كەتىپ قاپتى, سولاردى جوندەي عوي, اينالايىن, جاراي ما؟" دەگەنى ەسىمدە.
وسى كىتاپ ءوندىرىس ۇستىندە جاتقاندا, مەن جازۋشىلاردىڭ قاتارىنا ەندىم. ول دا ديداحمەت اعامىزدىڭ ءبىر اۋىز ءسوزىنىڭ ارقاسىندا. "رايسوۆا باقىتجان ادەبيەتكە 80 جىلدارى كەلگەن, ونى باياعىدا-اق قاتارىمىزعا الۋىمىز كەرەك ەدى" دەگەن ەكەن كوميسسيا وتىرىسىندا. مەنى وتىرعانداردىڭ ءبارى ءبىراۋىزدان قولداعان ەكەن. ونى ديداعامنىڭ ءوزى ايتتى. "ەندى شە دەپ ويلايمىن مەن, مەنەن ءبىر جول ولەڭ وقيتىن مۇمكىندىكتەرى بولماسا دا, ديداحمەت اعانىڭ ادالدىعى مەن شىنشىلدىعىنا سەنگەن عوي".
"اي پاتشالىعىنا" العى سوزىندە ديداحمەت ء اشىمحانوۆ مىناداي پىكىر-لەبىزىن قالدىرعان: "ولەڭ ولكەسىنە سوناۋ 80 جىلدارى قانات قاققان باقىتجان رايسوۆا ءوزىنىڭ سىرشىلدىعىمەن, ويشىلدىعىمەن, تەك وزىنە عانا ءتان جازۋ مانەرىمەن كوپكە بىردەن تانىلعان اقىن. بۇل جاعىنان باقىتجان ونەردەگى بالاڭدىقتى, قالام ۇشتاۋ مەن قالىپتاسۋدى ۇزاق تاجىريبە ەتپەگەن تالانت. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ول ۇيرەنىپ اقىن بولماعان, و باستا اقىن بوپ تۋعان ۇلكەن دارىن يەسى. بۇعان ونىڭ سول باياعى جىلدارى اق قاعاز بەتىنە تۇسكەن ەڭ العاشقى ولەڭدەرىنىڭ ءوزى-اق دالەل".
كەيىن ديداحمەت اعامىزدى جوعالتىپ العان وكىنىشتى كەزەڭدە جاريالانىم بەتتەرىندە قاپتاپ كەتكەن ەستەلىكتەردىڭ بارىنەن دە جازۋشىنىڭ جاستارعا كوپ قامقورلىق جاساپ, جاقسى سوزىمەن دەمەۋ بولعانىن وقىپ وتىرىپ, "جاقسىنىڭ اتى ولمەيتىنىنە" سان مارتە كوز جەتكىزگەنمىن.
وزگەنىڭ ەسىكتەگى باسىن تورگە وزدىراتىن اۋليە جان جومارتتىعى كوزگە كورىنىپ تۇراتىن ديداحمەت اعا وزىنە كەلگەندە, كوپ ادامنان قاراپايىم ەدى.
ەرتەرەكتە كاتونقاراعايدا بولعان ءبىر ۇلكەن جيىندا مەن ول كىسىنىڭ ءبىر وقىس مىنەزىن بايقادىم. ۇستىندە كوگىلدىر كاستيۋمى, قاشانعى كەربەز ءساندى قالپىندا ەكەن. جۇرت جامىراسىپ ورنىعىپ جاتقان. ديداحمەت اعا الدىڭعى قاتاردا وتىرعان الماتىدان كەلگەن جازۋشى, جۋرناليستەردەن وقشاۋ, قالىڭ كورەرمەننىڭ ورتاسىنا بارىپ وتىرىپ الدى. جۇگىرىپ جۇرگەن ۇيىمداستىرۋشىلار قايتا-قايتا جازۋشىنىڭ جانىنا كەپ, ء"وز ورنىنا" بارۋىن سۇراپ ەدى, ديداعام كونە قويمادى.
كوزىنىڭ تىرىسىندە اۋىلعا بارىپ, ات شاپتىرىپ, توي جاساپ, "مەن مىناداي جازۋشى ەدىم" دەپ مەرەيلەنبەدى. مۇنىڭ ءبارى ەلگە سىيلى, جازۋى ەرەك قالامگەردىڭ وزىنە عانا ءتان كوركەم مىنەزىنەن بولاتىن.
ءبىز, ادەتتە, جوعارى, كوتەرمە سوزدەرگە كۇمارمىز. الايدا سول كوپىرمە سوزدەردىڭ جىلدار كەرۋەنىمەن جوعالاتىنى كوپ بولادى. جازۋىمەن دە, جانىمەن دە ادامداردىڭ جۇرەگىندە قالۋ – ديداحمەت ءاشىمحان ۇلىنىڭ ماڭدايىنا جازىلسا كەرەك. ءوز باسىم ديداعامدى باسىم جەرگە جەتكەنشە ءيىلىپ, قۇرمەت تۇتامىن.
باقىتجان رايسوۆا,
اقىن-ۇستاز.
وسكەمەن
