– قازىر ەڭبەك نارىعىندا جاڭا ترەند قالىپتاسقانداي. ءسىز تاعىلىمداما تۋرالى كىمنەن جانە قاشان ەستىدىڭىز؟
– تاراز قالاسىنداعى №54 ورتا مەكتەپتى ءتامامداپ, «تۇركيا گرانتتارى» باعدارلاماسى بويىنشا ىستانبۇل ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا ءتۇستىم. تۇركيادا قوس ماماندىقتى قاتار وقۋ مۇمكىندىگى بار. مەن حالىقارالىق قاتىناستار مەن بيزنەس اكىمشىلىك ماماندىقتارىندا وقىدىم.
ۋنيۆەرسيتەتتەگى دوستارىمنان تاعىلىمداما تۋرالى ءجيى ەستيتىنمىن. ساباقتان تىس ۋاقىتتا تاعىلىمداما ماسەلەسىن بەلسەندى تالقىلايتىن. قازاقستاندا تاجىريبە وقۋ باعدارلاماسىندا قاراستىرىلعان بولسا, شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە ستۋدەنت تاعىلىمدامادان وتەتىن قۇرىلىمدى ءوزى تاۋىپ, ءوزى بەلگىلەيدى. سوندىقتان دا بۇل ستۋدەنتتەر ءۇشىن وزەكتى ءارى سۇيىكتى تاقىرىپ. تاعىلىمدامانىڭ ادەتتەگى وقۋ تاجىريبەسىنەن ايىرماشىلىعى كوپ ەمەس, بىراق فورماتى باسقا. وقۋ باعدارلاماسىنان تىس بولعاندىقتان وتەتىن مەرزىمى دە ستۋدەنتتىڭ قۇزىرىندا. بۇل ولارعا قوسىمشا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى دەسەم بولادى. ويتكەنى ساباق كەزىندە تاعىلىمدامادان وتەتىن ستۋدەنتتەر ۋاقىتىن ءتيىمدى پايدالانۋعا تىرىسادى, ۋاقىت مەنەدجمەنتىن ۇيرەنەدى.
– العاشقى تاجىريبەڭىزبەن بولىسسەڭىز؟
– باسىندا مەندە تاعىلىمداما قاجەت دەگەن وي بولماعان-دى, باسقا ستۋدەنتتەردەن ەستىگەن سوڭ قىزىعا باستادىم. العاشىندا Samsung سياقتى الپاۋىت كورپوراتسيالاردان تاعىلىمدامادان وتەمىن دەپ ويلادىم. 3-كۋرستا وقىپ جۇرگەنىمدە وڭتۇستىك كورەياداعى قازاقستان ەلشىلىگىنە حات جازىپ, تاعىلىمداما تۋرالى ۇسىنىس ءبىلدىردىم. قازاقستان ەلشىلىگى ونداي حابارلاندىرۋ جاريالاماسا دا, ءوزىم جازدىم. بۇل جەردە ستۋدەنتتىڭ بەلسەندى بولعانى دۇرىس. ياعني كەلەر مۇمكىندىكتى كۇتىپ وتىرماي, ءوزى ىزدەنگەنى الدەقايدا پايدالى ءارى جەمىستى.
مەن تاعىلىمدامادان وتۋگە ىقىلاس بىلدىرگەن ەلشىلىكتەگى العاشقى ستۋدەنت بولدىم. تاعىلىمداما بارىسىندا شەتەلدەگى مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ, ديپلوماتتاردىڭ جۇمىسىمەن جاقىنىراق تانىسۋعا مۇمكىندىك الدىم. وندا قازاقستانعا ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا جۇمىسقا ارالاستىم. كورەيلىك ينۆەستورلارعا ۇسىنىستار, جوبالار دايىندادىق. ونىمەن قوسا, بىلىكتى ماماندارمەن تانىسىپ, دوستار تاپتىم.
ال 4-كۋرستان كەيىن Turkish Airlines اۋە كومپانياسىندا تاعىلىمدامادان وتۋگە قابىلداندىم. بۇل الپاۋىت كومپانيا بولعاندىقتان, ستۋدەنتتەرگە تاجىريبەدەن ءوتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرعان. العاشقى تاعىلىمدامام مەملەكەتتىك قىزمەتپەن بايلانىستى بولسا, ەكىنشىسى بيزنەس, ماركەتينگ سالاسىندا بولدى. ەكەۋى ەكى ءتۇرلى باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن, ماقساتى دا, مىندەتى دە باسقا ۇيىمدار. بۇل ماعان ءوزىمدى تانۋعا, قاي سالادا يكەمدى ەكەنىمدى تۇسىنۋگە جول اشتى. تۇركيالىق كورپوراتسيانىڭ ماركەتينگ بولىمىندە جۇمىس ىستەدىم. قۇرىلىمنىڭ 10 شاقتى عيماراتى بار, وتە ۇلكەن. ورىسشا بىلگەندىكتەن مەن رەسەيلىك نارىقتى زەرتتەۋگە اتسالىستىم.
– تاعىلىمداما مۇمكىندىگىن ۇسىناتىن قۇرىلىمداردى قالاي تابۋعا بولادى؟
– نەگىزىنەن, بۇل دا وڭاي ەمەس. ارنايى تەگىن سايتتارعا كىرىپ, ءاربىر جۇمىس بەرۋشىگە جەكە حات جازاسىز. الايدا تىڭعىلىقتى ىزدەنىس مىندەتتى تۇردە ءوز ناتيجەسىن بەرەدى. مەن سوڭعى جۇمىسىمدى تاپقانشا 20-30 كومپانياعا حات جازدىم. ولاردىڭ بەسەۋىنەن قابىلدانعانىم تۋرالى جاۋاپ كەلدى. ولاردىڭ ىشىندە وزىمە ىڭعايلىسىن, ۇنايتىنىن تاڭدادىم. نەعۇرلىم كوپ حات جازساڭىز, ۇسىنىستىڭ دا سانى سوعۇرلىم كوپ بولۋى مۇمكىن. سايكەسىنشە, تاڭداۋ قۇقىعى دا بولادى.
جالپى, كوپ ۋنيۆەرسيتەت Erasmus اتتى حالىقارالىق باعدارلامامەن سەرىكتەس. اتالعان باعدارلاما ستۋدەنتتەرگە شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقۋعا, تۇلەكتەرگە وقۋىن اياقتاعاننان كەيىن 1 جىل تاعىلىمدامادان وتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني جاس مامان تاعىلىمداما ارقىلى ۇلكەن كومپانيالاردا ءوزىن كورسەتىپ ءارى قاراي جۇمىسقا قالا الادى. باعدارلاما شاكىرتاقى جايىن دا قاراستىرعان. كومپانيا جۇمىس اقىسىن تولەسە دە, 2-3 اي بويى 600 ەۋرو كولەمىندە شاكىرتاقى الاسىز. تاعى ءبىر ەسكەرەتىن جايت, جۇمىس بەرۋشىنى ۇمىتكەردىڭ ءوزى تابادى.
– ەۋروپالىق كومپانيادا تاعىلىمدامادان وتكەنىڭىزدەن حاباردارمىز. ول جاقتا قانداي قىزمەت اتقاردىڭىز؟
– ۋنيۆەرسيتەتتى اياقتاپ, ديپلومىمدى قولىما العان سوڭ ەۋروپالىق كومپانيالاردا باعىمدى سىناپ كورمەك بولدىم. ال ەۋروپا ەلدەرىندە ءوز ماماندىعىڭ بويىنشا بىردەن جۇمىس تابۋ قيىن. سوندىقتان توتە جولىن ىزدەدىم. ءتۇرلى كومپانياعا حات جازىپ, ۇسىنىستار اراسىنان IT مەن اينالىساتىن نيدەرلاندىق ستارتاپ كومپانياسىنا توقتالدىم. ول جەردە دە نارىقتى تالداۋمەن اينالىستىم.
كومپانيا ماعان اي سايىن 800 ەۋرو جالاقى تولەدى. جۇمىسقا قاتىنايتىن ۆەلوسيپەد ساتىپ الىپ بەردى. نيدەرلاندقا كەلەتىن قۇجاتتاردىڭ بارلىعى, ۆيزا شىعىنىن كوتەردى. العاشقى كۇندەرى كەشكى اس ۇيىمداستىراتىن. ودان باسقا ءتۇرلى الەۋمەتتىك جوبالار وتكىزەتىن. تاعىلىمدامالار جوعارىدا ايتىلعان باعدارلاما شاكىرتاقىسىنان بولەك 400-800 ەۋرو كولەمىندە ايلىق تولەيدى.
– تاعىلىمدامالاردان نەنى ۇيرەندىڭىز؟ بىردەن جۇمىسقا كىرمەي, تاجىريبە جيناۋدىڭ قانداي پايداسى بار؟
– قازىرگى زاماندا تاعىلىمداما جاقسى شەشىم. بۇل كەزەڭ جاس ماماننىڭ ءوزىنىڭ قابىلەتىن تانۋعا, ويىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بىزدە وقۋ ورنىن بىتىرگەن ادام بىردەن جۇمىسقا تۇرۋ كەرەك دەگەن وي قالىپتاسقان. ال قازىرگى ەڭبەك نارىعىندا كەرىسىنشە ەكسپەريمەنتتەر جاقسى ناتيجەگە باستاۋ بولادى. قايتا مۇنداي مۇمكىندىك باردا بالاما مۇمكىندىكتەردى پايدالانعان دۇرىس. باعدارلاما شەڭبەرىندە ۆيزا, جۇمىس ىستەۋگە رۇقسات الۋ وڭاي. ءارتۇرلى ەلدەردەگى جۇمىس ءوتىلى ءسىزدىڭ ءبىلىمىڭىزدى تەرەڭدەتىپ, تانىمىڭىزدى كەڭەيتە تۇسەدى. ءبىر ماسەلەگە ءتۇرلى پريزمادان قاراۋدى ۇيرەنەسىز.
البەتتە, جۇمىستى ءجيى اۋىستىرۋ – تۇراقسىزدىقتىڭ بەلگىسى. دەگەنمەن, وقۋ بىتىرگەن جاس مامان بۇعان «قاي سالادا جۇمىس ىستەگىم كەلەدى؟» دەگەن سۇراقتىڭ جاۋابىن تاباتىن كەزەڭ دەپ قاراعانى ءجون. مەملەكەتتىك سەكتوردى, حالىقارالىق كومپانيالاردى, قوعامدىق قورلاردى دا قاراستىرۋ كەرەك. مەن حالىقارالىق كومپانيالاردا جاقسى جۇمىس ىستەي الاتىنىمدى, كورپوراتيۆتى اتموسفەرادا پايدام كوبىرەك تيەتىنىن ءتۇسىندىم.
جۇمىس بەرۋشى رەتىندە ويلايتىن بولساق, الدىڭىزعا بىرنەشە ادام كەلگەندە ەۋروپالىق جۇمىس تاجىريبەسى بار ۇمىتكەردىڭ قىزىقتىرارى ءسوزسىز. ول جاڭا يدەيالارمەن, مۇلدەم قولدانىلماعان ادىستەرمەن كەلۋى مۇمكىن. بۇرىن-سوڭدى جۇمىس ىستەمەسەم دە, تاعىلىمدامالاردىڭ ارقاسىندا جاقسى تاجىريبە جيناقتادىم. جاقىندا قازاقستانداعى ءىرى شەتەلدىك كومپانياعا جۇمىسقا ورنالاستىم.
باسقا ەلدەگى بيزنەس جۇرگىزۋ ءداستۇرىن ۇيرەندىم. ودان بولەك كورپوراتيۆتىك مادەنيەتتى ءتۇسىندىم. ءار ەلدىڭ سالتى باسقا بولعان سوڭ, شەتەلدەگى قىزمەتكەرلەردىڭ ءوزارا قاتىناسى دا بىزدەن باسقا بولاتىنى انىق. نيدەرلاندىق كومپانيالاردىڭ كوبىندە يەرارحيا جوق. باسشىلىق قىزمەتكەرمەن ءبىر دەڭگەيدە قارىم-قاتىناس تۇزەيدى.
جۇمىسقا تەوريادان بولەك ادامدارمەن قارىم-قاتىناس قۇرۋ, بىرىگىپ جۇمىس ىستەۋ سياقتى ماشىقتاردىڭ دا قاجەت ەكەنىنە كوزىم جەتتى. مۇنى ۋنيۆەرسيتەتتەگى تەوريالىق ساباقتاردا ۇيرەتە بەرمەيدى. ادامداردىڭ الدىندا سويلەۋدىڭ دە قاجەتتىلىگىن ءتۇسىنىپ, بىلىكتىلىگىمدى ارتتىرا ءتۇستىم.
– تاعىلىمدامادان وتەمىن دەۋشىلەرگە قويىلاتىن باستى تالاپ قانداي؟
– ۇمىتكەرگە قويىلاتىن ەڭ باستى تالاپ – ءتىل.
شەتەلدە جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن دە, وقۋ ءۇشىن دە قاجەتى – ءتىل ءبىلۋ. ءار كومپانيانىڭ ءوز تالابى بولادى عوي. بىراق ءوز ماماندىعىڭىزعا قاتىستى ۇسىنىستاردى تاۋىپ, ءتىل بىلەتىنىڭىزدى, جۇمىسقا ىنتاڭىزدى كورسەتسەڭىز جەتەدى. مەن سوڭعى كومپانياعا بىرنەشە ءتىل بىلەتىنىمدى ايتىپ, ولارعا نارىققا تالداۋ جاساي الاتىنىمدى كورسەتتىم. ياعني مەن ءبىر ءوزىم قازاقستان, رەسەي, تۇركيا نارىعىن زەرتتەي الاتىن مامان ەكەنىمدى دالەلدەدىم. سايكەسىنشە, ءۇش ەلدىڭ نارىعى تۋرالى اقپارات بەردىم.
– نيدەرلاند حالقىنان نە ۇيرەندىڭىز؟
– نيدەرلاندىقتار قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرمەۋ كەرەك دەگەن پرينتسيپپەن ءومىر سۇرەدى. مەن دە ەكولوگيا تۋرالى تەرەڭىرەك ويلانا باستادىم, كوزقاراسىم وزگەردى. ماسەلەن, قوقىس سۇرىپتاۋدى ادەتكە اينالدىردىم, ۆەلوسيپەدپەن جۇرۋگە كوشتىم. كاسىبيلىكتەن بولەك, ادامي قاسيەتتەرىم دە جاقسى جاعىنا وزگەردى دەپ سەنەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
سۆەتلانا عالىمجانقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
