مىنە, 2020 جىلدىڭ العاشقى توقسانى دا ارتتا قالىپ, ەكىنشى توقساندا ەكونوميكالىق ءوسىم مەن تۇراقتىلىقتى ودان ءارى ساقتاۋ مەن جالعاستىرۋدىڭ ورنىنا Covid-19 ىندەتىمەن كۇرەس العا شىققانى ءمالىم. جالپى, پاندەمياعا قارسى ءىس-شارالار اقتوبە وڭىرىندە ناۋرىز ايىنىڭ العاشقى ون كۇندىگىندە باستالىپ كەتتى. سوعان قاراماستان وبلىستا 2020 جىلدىڭ قاڭتار-ناۋرىز ايلارىندا بۇعان دەيىنگى وڭ كورسەتكىشتەر ساقتالىپ, ءتىپتى كەيبىر ولشەمدەر بويىنشا وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا العا شىعىپ وتىر. بۇعان العاشقى توقساننىڭ قورىتىندىسى ايعاق. جالپى, بۇل جىل قورىتىندىسىن بولجايتىن ايقىنداۋشى كەزەڭ ەكەنىن ەسكەرسەك, اتالعان ارالىقتا وڭىردە تۇراقتى ماكروەكونوميكالىق جاعداي ساقتالدى.
اقتوبە – وندىرىستىك الەۋەتى جوعارى وڭىرلەردىڭ ءبىرى. ونەركاسىپتىك كاسىپورىندار مول شوعىرلانعان. كاسىپورىنداردىڭ وندىرىستىك قۋاتىن ءوسىرۋ جانە قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ اۋقىمدى باعدارلاماسى بەلگىلەنگەن. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى قايرات بەكەنوۆ بۇل جاۋاپتى ءىس پاندەميا ىندەتى اياقتالعاننان كەيىن قايتادان جالعاسىن تاباتىنىن جەتكىزدى.
العا قويىلعان ماقسات – تاياۋ جىلداردا نەگىزىنەن وندىرىستىك كاسىپورىنداردىڭ جەكە قاراجاتى مەن مۇمكىندىكتەرى ەسەبىنەن قايتا جاڭعىرتۋ ىسىنە 500 ملرد تەڭگە قاراستىرۋ. بۇل – قوماقتى قاراجات. وسى ورايدا بيىلعى جىلدىڭ ءى توقسانىندا ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 440,5 ملرد تەڭگە قۇراعانى جوعارى ناتيجە دەۋگە بولادى. ياعني, اتالعان دەرەك 2019 جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا وبلىستىڭ ونەركاسىپتىك 12 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ارتىعىمەن وندىرگەنىن كورسەتەدى.
ەكىنشىدەن, وڭىردە ينۆەستيتسيالىق قاراجات تارتۋ ماسەلەسى تۇراقتى جولعا قويىلماسا, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جونىندەگى بەلگىلەنگەن جوبالار مەن باعدارلامالار وڭ ناتيجەسىن بەرە قويۋى ەكىتالاي. وسى ورايدا ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ جانە وبلىس ەكونوميكاسىنا تىكەلەي شەت ەلدىك ينۆەستيتسيا تارتۋ – جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ تىكەلەي مىندەتى. بۇل رەتتە وبلىسقا بىلتىر 800 ملرد تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ال بيىلعى مەجە قانداي بولماق؟ ءبىز وسى ساۋالدى اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى وڭداسىن ورازالينگە قويعان ەدىك.
– ءبىز ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن بارىنشا تەرەڭدەتە تۇسۋگە ۇدايى نازار اۋدارىپ كەلەمىز. وڭىردە بىرقاتار شيكىزاتتىق رەسۋرستار مەن ەنەرگەتيكالىق قۋات كوزدەرىنىڭ باعاسى كورشىلەس وبلىستارمەن سالىستىرا قاراعاندا تومەن ەكەنى, وبلىستا بۇعان دەيىن قۇرىلعان يندۋستريالىق ايماقتا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلۋى دا ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزدى. سونىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلى ينۆەستيتسيا تارتۋ ىسىندە ءتاۋىر ناتيجەگە قول جەتكىزە بىلدىك, دەپ سانايمىز.
– بيىل ينۆەستيتسيالىق قاراجات تارتۋدا بىلتىرعى بيىككە جەتۋ مۇمكىندىگى بار ما؟
– بۇعان كەسىپ-ءپىشىپ بىرجاقتى جاۋاپ قايتارۋ قيىن. ەڭ باستى ايتارىم, ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ مەن تەرەڭدەتۋ تۇراقتى باقىلاۋىمىزدا بولا بەرمەك. ءبىزدىڭ بيىلعى ماقساتىمىز – نەگىزگى كاپيتالعا 746 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتۋعا قول جەتكىزۋ بولماق. 2020 جىلعا قول قويىلعان مەموراندۋمدار اياسى وسىنداي ەسەپ جاساۋعا نەگىز قالايدى.
ءوڭىر باسشىسى ايتقان ەسەپ ورىندالسا, بۇل وتكەن جىلعى رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتەقابىل كورسەتكىش بولارى انىق. ال الەم ەلدەرىنە پاندەميا سالدارىنان تۋىنداعان ەكونوميكالىق داعدارىس بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن وراسان زور شىعىن كەلتىرگەنىن ەسكەرسەك, بەلگىلەنگەن مەجەنى قاناعات تۇتۋعا بولادى. وڭىردە العاشقى توقساندا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى – 100 ملرد تەڭگەگە جۋىق. بۇل ىسكە قامشى باساتىن كەز ءالى الدا.
ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جونىندە اڭگىمە قوزعاعان كەزدە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ ورنى بولەك. وسى ورايدا بيىل العاشقى ءۇش ايدا 156,8 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بىلتىر 1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي تۇرعىزعان وڭىردەگى قۇرىلىس ۇيىمدارىنىڭ قارقىنى بيىل قانداي بولماق؟ وڭىردە وسى كەزگە دەيىن جاسالعان تالداۋلار تابيعي دەموگرافيالىق ءوسىمنىڭ جوعارىلاپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. سونىمەن بىرگە تۇرعىنداردىڭ ىشكى كوشى-قون ۇدەرىستەرى جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلگەن. اتالعان فاكتورلار قازىرگى كەزدە تۇرعىن ۇيگە دەگەن جوعارى سۇرانىستى تۋعىزۋدا.
سوندىقتان بيىل دا سول دەڭگەيدەن تومەن تۇسپەۋ مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلعان, سونىڭ ىشىندە تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك توپتارىن تۇرعىن ۇيمەن قامتۋعا باسىمدىق بەرۋ باعىتتارى بەلگىلەندى. اقتوبە – جىل سايىن ءوسىپ-وركەندەپ, تۇرعىندار سانى ۇدايى ءوسىپ كەلە جاتقان قالا. وسى فاكتورلار مۇندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىندى جۇرسە دە وعان يە بولۋ جانە ساتىپ الۋ كەزەگىندە تۇرعىنداردىڭ جاڭا تولقىنى پايدا بولۋىنا اسەر ەتۋدە. قازىر ولاردىڭ سانى 30 مىڭ ادامنان اسىپ وتىر. بۇعان قوسا وبلىس ورتالىعىنىڭ ىرگەسى مەن ماڭايىندا تۇراتىن 150 مىڭداي ازامات جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سالۋ ءۇشىن جەر تەلىمىن الۋعا ءوتىنىش بەردى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2002 جىلدىڭ 27 قاڭتارى كۇنى وتكىزگەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا الداعى ۋاقىتتا تۇرعىن ءۇي سالۋ ماسەلەسى ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ باسىم باعىتى بولۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ كورسەتكەنى ءمالىم. سوندىقتان وڭىردەگى قۇرىلىس جۇمىستارى كارانتين رەجىمى جاعدايىندا دا بارلىق ساقتاندىرۋ مەن قاۋىپسىزدىك شارالارىن مۇقيات ساقتاي وتىرىپ, جالعاسىپ كەلەدى.
اقتوبە
