قوعام • 05 ماۋسىم، 2020

قاراكولگە حالىقارالىق مارتەبە بەرىلسە

43 رەت كورسەتىلدى

مەن ەكو-ۆولونتەرلىكپەن 2003 جىلدان بەرى اينالىسىپ كەلەمىن. العاش نازارىمدى اۋدارعان ايماق – ماڭعىستاۋداعى قاراكول كولى. 2016 جىلدان باستاپ جىل سايىن اق­تاۋ ماڭىنداعى قاراكول كولىندە جاستاردىڭ سولتۇستىك جارتى شار­داعى قاتپايتىن سۋ ايدىندارىندا سۋ­­دا جۇزەتىن جانە سۋ ماڭىنداعى قۇس­­تاردىڭ حالىقارالىق قىسقى ەسەبىنە قاتىسۋىن ۇيىمداستىرىپ ءجۇرمىن. سينحروندى ەسەپ عالامدىق قاۋىپ توندىرەتىن قۇس تۇرلەرىنىڭ سانىن وبەكتيۆتى باعالاۋعا جانە ونى ساقتاۋ بويىنشا قاجەتتى شارالاردى ۋاقتىلى قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق قازاقستاننىڭ نەگىزگى ورنيتولوگيالىق اۋماقتا­رىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراكول كو­لىن سانيتارلىق تازالاۋ بويىنشا ەكولوگيالىق اكتسيالاردى، سو­نىڭ ىشىندە «ساياباقتار مارشى» حالىق­ارالىق تابيعات قورعاۋ اكتسياسى ايا­سىندا وتكىزۋدى داستۇرگە اينالدىردىم.

اقبوكەن ءمۇيىزى – قاسكويلەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىراتىن نارسە. سون­دىقتان اقبوكەن ءمۇيىزىن زاڭسىز ساتۋعا قارسى اۋقىمدى اقپاراتتىق كام­پانيالاردى ۇيىمداستىرىپ، ءۇستىرت قورىعىن يۋنەسكو-نىڭ دۇ­نيە­جۇزىلىك مۇرا تىزىمىنە نوميناتسيالاۋدى قولداۋدى – ازاماتتىق پارىزىم دەپ بىلەمىن. بۇل اكتسيالارعا جالپى العاندا 3 مىڭنان استام ادام قاتىستى، نەگىزىنەن وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر.

قازىر جاساندى قاراكول كولىنە حالىقارالىق مارتەبە بەرۋ تۋرالى باستامانى كوتەرۋدەمىن. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا حالىقارالىق ماڭىزى بار سۋلى-باتپاقتى القاپتاردىڭ 10 نىسانى بار، جالپى اۋدانى – 3 281 398 گا. ورتالىق ازياداعى رامسار كونۆەنتسياسىنىڭ قاعيداتتارىن ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن بەس ەل – قازاقستان، قىرعىزستان، تۇرىك­مەنستان، وزبەكستان جانە تاجىكستان اراسىنداعى ىنتىماق­تاستىق پەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋ ارقىلى 2016 جىلى ورتالىق ازيانىڭ رامسار وڭىرلىك باستاماسى قۇرىلدى.

رامسار تىزىمىنە ەنگىزىلگەن جاع­دايدا قاراكول كولى دۇنيە ءجۇزى بو­يىنشا «بەردۆوچەر» (قۇستاردى با­قىلاۋشى) تۋريستەر ءۇشىن تانىمال بولىپ، ماڭعىستاۋدا ەكو­تۋ­ريزم سالاسىنىڭ دامۋىنا وڭ ىق­پالىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز. تۋريس­تەر­دىڭ قاراكولگە ءجيى كەلىپ تۇ­رۋى، ولار­مەن بىرگە ءۇستىرت قورى­عى ينس­پەك­تورلارىنىڭ بولۋى برا­­كون­ەر­­لىك پەن «جابايى» تۋريزمگە جول بە­­رىل­مەۋىنە جاعداي تۋعىزادى. سو­نى­مەن قاتار وڭىردەگى ش.ەسەنوۆ ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ بيولوگ جانە ەكولوگ ستۋ­دەنتتەرى مەن تۋريزم كوللەدجىنىڭ ستۋ­دەنتتەرى ءۇشىن اشىق اسپان اس­تىن­داعى زەرتحاناعا اينالىپ، مەكتەپ وقۋ­شىلارى ءۇشىن بيولوگيا، گەو­گرافيا جانە ەكولوگيا پاندەرى بويىنشا وقۋ ەكس­كۋرسيا نىسانى بولا الادى.

وسى باستاما اياسىندا قارا­كول­­­دىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ ءۇشىن ۇل­­كەن اۋماقتى ەكسپرەسس-با­عا­لاۋ جۇ­­مىستارىن جۇرگىزدىك. بىز­گە كە­ڭەس­­­تىك كە­زەڭنەن كەيىنگى كە­ڭىس­تىك­تە­گى ەڭ بەدەلدى عالىم-ور­ني­تولوگ­تار­­دىڭ ءبىرى، رري-وا ۇيلەستىرۋ كو­­مي­تەتى­نىڭ توراعاسى، پروفەسسور ەلدار رۋس­تاموۆ باعا جەتپەس كونسۋل­تاتسيالىق كو­مەك كورسەتتى.

 

ادىلبەك قوزىباقوۆ،

بيولوگ، ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا ەكو-امباسسادور

 

اقتاۋ

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار