حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق كولىك دالىزدەرى تۋرالى ايتپاعاننىڭ وزىندە جامبىل وبلىسى ورتالىعىنداعى كەيبىر كوشەلەردىڭ كونە زاماننان كەلە جاتقانداي ەلەستەيتىنى شىن. تاراز قالاسىنداعى باستى كوشەلەردىڭ ءبىرى – اباي داڭعىلىنىڭ جوندەۋدى قاجەت ەتەتىنى جىل سايىن ايتىلادى. ال كوپ جاعدايدا بۇگىن سالىنعان جولدىڭ ەرتەڭ تەسىلىپ جاتقانىن كورەمىز. ونى قانشا جاماپ-جاسقاعانمەن, ءبارىبىر ساپانىڭ سىن كوتەرمەيتىنى بىردەن كوزگە ۇرىپ تۇرادى.
وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, وڭىردە اۆتوموبيل جولدارى مەن ەلدى مەكەن كوشەلەرىنىڭ جەلىسى 9989 شاقىرىمدى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە 1152 شاقىرىم – رەسپۋبليكالىق, 1987 شاقىرىم – وبلىستىق, 1188 شاقىرىم – اۋداندىق جانە 5662 شاقىرىم جول اۋىلدىق كوشەلەرگە جاتادى.
جول سالاسىنا جالپى 30,2 ملرد تەڭگە بولىنگەن. جىل باسىنان بەرى جالپى 122 جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن 10,7 ملرد تەڭگە بولىنسە, قوسىمشا «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى اياسىندا 84 جوباعا 2,4 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. اتالعان باسقارمانىڭ باسشىسى باقىتجان جانىبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, جالپى اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە اعىمداعى جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق جاعدايداعى جەرگىلىكتى اۆتوجولداردىڭ ۇلەسىن 85 پايىزدان 90 پايىزعا جەتكىزۋ مەجەلەنىپتى. «بۇل تۇرعىدا وبلىس اكىمى مەن اۋدان اكىمدەرى اراسىندا, باسقارما مەن اۋدان اكىمدەرى اراسىندا مەجەلەرى بەلگىلەنگەن ءتيىستى كەلىسىمدەر جاسالدى. جول جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسى باستى نازاردا. بۇل تۇرعىدا, ساپانى جاڭا قۇرىلعان «جول اكتيۆتەرىنىڭ ۇلتتىق ساپا ورتالىعى» مەكەمەسى تۇراقتى تەكسەرەدى. بۇعان بيۋدجەتتەن 66,6 ملن تەڭگە بولىنگەن. بۇگىندە بىرلەسىپ نىساندارعا شىعۋ كەستەسى بەكىتىلىپ, ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە», دەدى ب.جانىبەكوۆ. ماسەلەن, وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر اتالعان كاسىپورىن 125 جەرگە زەردەلەۋ جۇرگىزىپ, 283 سىناما العان ەكەن. ناتيجەسىندە, 68 كەمشىلىك انىقتالىپ, ولارعا ەسكەرتۋ بەرىلگەن. كەيىننەن ولار جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا جويىلعان.
بۇگىندە مەملەكەت تاراپىنان ءتيىستى قاراجات ءبولىنىپ, وڭىردە جۇزدەگەن شاقىرىم جول سالىنۋدا. دەگەنمەن, سالىنعانىنا كوپ وتپەي-اق كەيبىر تۇرعىندار ساپاسىنىڭ ناشارلىعىن ايتىپ شاعىمدانىپ جاتادى. وتكەن جىلى ەل ۇكىمەتى تاراپىنان «جول اكتيۆتەرىنىڭ ۇلتتىق ساپا ورتالىعى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنى قۇرىلعان بولاتىن. اتالعان مەكەمە جۇمىس پەن ماتەريالداردىڭ ساپاسىنا ساراپتاما جۇرگىزىپ, جول-كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن باقىلايدى. ياعني جولدىڭ ساپاسىنا تەكسەرىس جۇرگىزەدى. بۇل ءبىر جاعىنان جۇمىستىڭ ساپالى ورىندالۋىن قاداعالاسا, ەكىنشى جاعىنان بيۋدجەت قاراجاتىن ۇنەمدەۋگە ۇلەس قوسادى. جىل سايىن ب ۇلىنگەن جەردى جوندەۋگە قاراجات بولگەنشە, باسىنان باستاپ ساپا ماسەلەسىن قاداعالايدى. «جۇمىستىڭ دا, پايدالانىلعان ماتەريالداردىڭ دا ساپاسىن باقىلاۋ جۇمىستارى جاڭادان قۇرىلعان ساپا ورتالىقتارىنا جۇكتەلەدى. ورتالىق تەك رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىنداعى جۇمىستار مەن ماتەريالدار ساپاسىنا ساراپتاما جۇرگىزىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى ماڭىزى بار اۆتوجولدار مەن ەلدى مەكەندەردىڭ كوشەلەرىن دە قامتيدى. قۇرىلعان ورتالىقتار ماماندارمەن جانە قاجەتتى جابدىقتارمەن, سونداي-اق مامانداندىرىلعان جىلجىمالى زەرتحانامەن تولىق جابدىقتالعان», دەيدى «جول اكتيۆتەرىنىڭ ۇلتتىق ساپا ورتالىعىنىڭ» جامبىل وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى مىرزاحمەت يبراگيموۆ.
2019 جىلى اتالعان مەكەمە تاراپىنان 300 ءىسساپار جاسالىپ, 312 سىناما الىنعان. ونىڭ 4 ۇلگىسى ەلىمىزدىڭ ساپا تۋرالى جانە جوبالىق سمەتالىق قۇجاتتارىنا سايكەس كەلمەي, 92 ەسكەرتۋ جاسالىپتى. «الماتى – تاشكەنت – تەرمەز» تاسجولىنىڭ بىرقاتار شاقىرىمدارىندا الىنعان ۇلگىدە اسفالت قالىڭدىعى جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماعا سايكەس كەلمەيتىن بولىپ شىقتى, 355-393 شاقىرىمىندا توسەلگەن بەتوننىڭ تومەنگى جانە جوعارعى قاباتىندا جارىقتار بولعان. سونىمەن قاتار «الماتى – تاشكەنت – تەرمەز» تاسجولىنىڭ قورداي اسۋىنىڭ اينالما جولىنداعى اسفالتبەتون جابىندىسىنداعى اقاۋلارى جويىلماعان. اتالعان كولىك ءدالىزىنىڭ 350, 437 جانە 576-شاقىرىمدارىنان انىقتالعان تورلى جارىقشاقتار سياقتى اقاۋلار قالپىنا كەلتىرىلمەگەن. «جۇمىس ىستەۋ بارىسىندا وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ ءبىزدى قولداپ وتىر. اكىم وڭىردە 21 اسفالت زاۋىتىنىڭ بار ەكەنىن ايتىپ, ماعان سول نىساننىڭ ءبارىن ارالاپ شىعۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار ابىرويدىڭ بارىمىزگە ورتاق ەكەنىن ءجيى ايتىپ, جۇمىسىمىزعا قولداۋ بىلدىرەدى», دەيدى مىرزاحمەت يبراگيموۆ. دەگەنمەن, «جول اكتيۆتەرىنىڭ ۇلتتىق ساپا ورتالىعىنىڭ» جەرگىلىكتى فيليالىنىڭ مالىمەتىنشە, ورتاشا جوندەۋ بويىنشا دا بىرقاتار كەمشىلىكتەر انىقتالعان. قورداي اۋدانىنىڭ اۋماعىنداعى «بەتقاينار – سوعاندى» جولىنىڭ 25-28 شاقىرىمىندا مەردىگەر كومپانيا رەزەرۆتەگى ماتەريالدى پايدالانعان بولسا, ت.رىسقۇلوۆ اۋدانى اۋماعىنداعى «شولاق-قايىڭدى – تەرەڭوزەك» جولىنداعى جيەكتەردىڭ استى تومەندەتىلگەن جانە ەنى جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارعا سايكەس كەلمەيتىن بولىپ شىققان. سونىمەن قاتار جۋالى اۋدانىنىڭ اۋماعىنداعى «ب.مومىش ۇلى – كولتوعان – قوشقاراتا – قىزتوعان» تاسجولىنىڭ 15-33 شاقىرىمىندا ءوندىرىس تەحنولوگياسى بۇزىلعان. تالاس اۋدانىنان مويىنقۇم اۋدانىنا قاراي جالعاساتىن «اقكول – ويىق – ۇلانبەل» جولىنداعى جۇمىستىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماداعى ماتەريالعا سايكەس ەمەستىگى انىقتالعان. مۇنداي كوپتەگەن كەمشىلىك تالاي جىلدان بەرى «جىرى» بىتپەي كەلە جاتقان «مەركى – شۋ – بۋرىلبايتال», «الماتى – تاشكەنت – تەرمەز» جانە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ شەكاراسىنان بەرى «نۇر-سۇلتان – قاراعاندى – الماتى» باعىتىنداعى اۆتوجولداردا دا كەزدەسەدى ەكەن.
اۋىر جۇك كولىكتەرىنىڭ باقىلاۋسىز جۇرۋىنەن جەرگىلىكتى ماڭىزى بار اۆتوجولداردىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن توزۋى باستى ماسەلە بولىپ تۇر. اسىرەسە «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ بويىنان جۇك تيەگەن اۋىر جۇك كولىكتەرىن ءجيى كەزدەستىرۋگە بولادى. جامبىل وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇل تۇرعىدا وسى جىلدىڭ ءۇش ايىندا وبلىستىق كولىكتىك باقىلاۋ ينسپەكتسياسىمەن بىرلەسكەن رەيدتەردە 1872 اۆتوكولىك تەكسەرىلگەن. ناتيجەسىندە, 360 اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرىلىپ, يەلەرىنە 9,5 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالىنعان. وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىمەن بىرلەسە وتىرىپ, جۇكتى اۆتوجولدار ارقىلى تاسىمالدايتىن 50 كەن ورىنىنىڭ يەلەرىمەن جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى كەلىسىمشارت جاسالدى. رۇقسات ەتىلگەن جۇكتەمەدەن اساتىن جۇك تيەۋگە تىيىم سالاتىن قوسىمشا كەلىسىمدەر بار. سونىڭ ىشىندە, زاڭ بۇزۋشىلىقتار جىلىنا 2 رەت قايتالانعان جاعدايدا جەر قويناۋىن پايدالانۋ كەلىسىمشارتىن بىرجاقتى بۇزۋ شارالارى دا قاراستىرىلعان», دەيدى ب.جانىبەكوۆ. سونداي-اق جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ تاراپىنان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى رومان سكلياردىڭ اتىنا HOWO, SHACMAN جانە تاعى دا باسقا قىتاي ءوندىرىسىنىڭ ءوزى اۋدارعىش جۇك كولىكتەرىنىڭ كارەرلەردە جۇك تيەۋ مەن تاسىمالداۋعا ارنالعان كولىكتەر ەكەنىن العا تارتا وتىرىپ, بۇل جۇك كولىكتەرىنىڭ جالپى پايدالانىمداعى اۆتوجولداردا جۇرۋىنە زاڭ جۇزىندە تىيىم سالۋ تالاپتارىنىڭ قابىلدانۋىنا ىقپال جاساۋ بويىنشا حات تا جولدانعان ەكەن. ايتپەسە جاڭا سالىنعان جولدىڭ تەز ءب ۇلىنىپ, توزۋ كورسەتكىشى ارتا بەرمەك. جولدى جاۋاپسىز سالعان مەردىگەرلەردىڭ دە ارەكەتى اشكەرە بولىپ, كەمشىلىكتەر انىقتالسا, ولار دا جول سالۋدا جاۋاپسىزدىقتىڭ جۇرمەيتىنىن تۇسىنەر ەدى.
جامبىل وبلىسى
