رۋحانيات • 03 ماۋسىم, 2020

ۇلاعات

440 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

ابدىكارىم بەكتاەۆ اعامىز ءتىرى بولسا, بۇل كۇندەرى سەكسەن جاسقا كەلىپ, ەلى, جۇرتىنىڭ, اعايىن, تۋىس, تىلەكتەس زامانداستارىنىڭ, وتباسى, بالا-شاعاسىنىڭ قۇرمەتىنە بولەنىپ, ىقىلاسىنا كەنەلىپ, مارقايىپ, توردە وتىرار ەدى. ول قۇرمەتتى تەك ابىز جاسىنا كەلگەندىگىنەن ەمەس, ەلىنە, جەرىنە, ءوزى ءومىر سۇرگەن قوعامىنا ادال ەڭبەك ءسىڭىرىپ, عيبراتتى ءسوز, ءورىسى كەڭ ونەگە, اسىل تەكتى ۇرپاق قالدىرعاندىعىنان دا كورەر ەدى. قارتتىقتى قادىرلەۋ, ۇلكەندى سىيلاۋ – قازاق حالقىنىڭ ەجەلگى داۋىرلەردەن قالىپتاسقان قازىنالى داستۇرلەرىنىڭ ءبىرى عانا ەمەس, سول يگى داستۇرلەردىڭ ەڭ تۇعىرىقتىسى, وسكەلەڭ ۇرپاقپەن تۇتاستىعى, رۋحاني قازىنالىلىعى ەكەندىگى بۇگىن ايتىلعان ءسوز ەمەس, عاسىرلاردان عاسىرلارعا جالعاسىپ كەلە جاتقان اسىل مۇرا.

ۇلاعات

ابەكەڭ جاستايىنان ات جالىن تارتىپ تۋعان ءوڭىرىنىڭ تۇرمىس تىرشىلىگىنە بەلسەنە ارالاسۋ قامىندا, اسىرەسە ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرىندە سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ, سۋارمالى جەرلەردە اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ءوندىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ەرتە, بالا كەزىنەن ءتۇسىنىپ ءوستى. ول جىلدارى ايگىلى ءمىرزاشول دالاسىن يگەرۋ, سۋلاندىرۋ جوبالارى مەملەكەتتىك ماڭىزعا يە بولىپ, جاڭا جەرلەردى يگە­رۋ باعدارلامالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان كەز ەدى. ءومىر كەڭىستىگىنە قا­نات قاققان بوزبالا بولاشاعىن وسى ۇلى دۇبىرمەن بايلانىستىرىپ, تاش­كەنت قالاسىنداعى بۇكىلوداقتىق سۋ شا­رۋا­شىلىعى ينستيتۋتىنان ءبىلىم الىپ, مەليوراتسيا ينجەنەرى ماماندىعىن يەلەنىپ شىقتى. بىردەن جىلى ورىن ىزدەمەستەن ءوندىرىستىڭ قايناعان قازانىنا, تى­كەلەي ءوندىرىس ورنىنا – تاجىريبە جي­ناق­تاپ, كاسىبي مامان رەتىندە شە­بەر­لىگى شىڭ­­دالىپ, ءتوزىم, مىنەز قالىپ­تا­سىپ, شىنىعاتىن ورتاعا بەتتەپ, قا­­­­تار­­­داعى ينجەنەردەن جىلجىمالى مە­­­­حا­­­­نيكالاندىرىلعان كولوننانىڭ باس ينجەنەرى, باستىعى, اۋداندىق سۋ جۇيە­­سىنىڭ باستىعى قىزمەتتەرىندە ەڭبەك ۇجىمىنىڭ جۇمىسىن ءتيىمدى ۇيىم­داستىرا ءبىلۋ مەكتەبىنەن ءوتتى. جۇ­مىس­شىلار, ينجەنەرلەر, جوبالاۋشىلار, ەگىستىك سالالارىنىڭ ماماندارى بى­رىككەن دالالىق قۇرىلىس ۇجىمىنىڭ ناتيجەلى جۇمىسقا جۇمىلۋى الدىمەن ءبىرىنشى باسشىنىڭ بىلىكتىلىگى مەن بى­لىمدىلىگىنە, ادامدارمەن ءتىل تابىسا الا­تىن قابىلەتىنە, ءوندىرىس بولاشاعىن بولجاي الاتىن كورەگەندىگىنە بايلانىس­تى. «جاس كەلسە – ىسكە» دەمەكشى, ەڭبەك ادامدارىنىڭ ورتاسىندا بىلگىر مامان, ءادىل باسشى, ۇتقىر ۇيىمداستىرۋشى بولىپ تانىلعان ابەكەڭنىڭ جاس شاعىندا ءوندىرىستىڭ تاپتىرماس مەكتەبىنەن ءوتۋى – ونىڭ قۇرىلىس, سۋ شارۋاشىلىعى سا­لالارىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن اۋدان باس­­­شىلىعى, وبلىستا لاۋازىمدى پارتيا قىزمەتتەرىنە جوعارىلاتىلۋىنا نەگىزگى سەبەپ بولدى. ابەكەڭ كەزىندە قا­زىعۇرت, تولەبي اۋداندارىندا اتقارۋ كەڭەسىنىڭ توراعاسى, اۋداندىق پارتيا كوميتەتتەرىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ جيىرما جىلدان استام ابىرويلى قىزمەت ەتتى. سول قىزمەتتەردە جۇرگەندە اۋدان تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك تۇر­مىسىنا قاتىستى ماسەلەلەردى حالىقپەن ىنتىماقتى ءىس بىرىكتىرىپ, قانداي دا كۇر­دەلى تۇيىندەردىڭ ساتىمەن شەشىلۋىنە باس­تاماشى بولعانىن ابەكەڭمەن ەڭبەكتەس, ارىپتەس, دوس, سىيلاس بولعان, ول كىسىنىڭ قاجىرلى ىسكەرلىگىن, تاپقىرلىعىن, اقىل­گويلىگىن, ادامدار اراسىنداعى ەرەكشە سىيلاستىعىن وڭىرگە, رەسپۋبليكاعا تانىمال كوپ ازاماتتار ابەكەڭنىڭ ومىرىنە ارنالعان ەستەلىك جيناقتا قيماستىقپەن جازىپتى.

ابدىكارىم بەكتاەۆ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ەل بىرلىگىنە, ىنتىماعىنا, ءوسىپ-وركەندەۋىنە تىنباي, دامىلسىز ەڭ­بەك ەتتى. بۇكىل بولمىسى, ءجۇرىس-تۇ­رى­­­سى, سويلەگەن سوزدەرى ەل ىشىندەگى با­ۋىر­­­مالدىقتى, ەڭبەكقورلىقتى ءوزارا تۇسىنىستىكتى, ادامداردىڭ ءبىرىن-ءبىرى قول­داپ, جاس ۇرپاققا جاقسى ءسوز, جاراسىمدى مىنەز, ورەسى بيىك تازالىق كورسەتۋگە پەيىلدەنىپ, جۇمىلاتىن. لاۋازىمدى, رەسمي باسقارۋشى قىزمەتتەردە جۇرگەندە دە, ودان كەيىن زەينەتكە شىققاندا دا, ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى بول­عان­دا دا حالىقتىڭ قامىن ويلادى. تا­لاي قينالعان, تارىققان جاندارعا قول­ۇشىن بەردى, قىسىلعان ادامنىڭ مۇق­تاجدىقتان, كىرىپتارلىقتان شىعۋىنا كومەك كورسەتىپ, كەيبىر تاعدىرلاردىڭ تۇيىققا تىرەلۋىنەن ساقتاندىرا الىپ, ەلدىككە تىرەك بولدى.

ابەكەڭ قوعامعا, ەل-جۇرتتىڭ ءومى­­­رىنىڭ جاقسى, جارامدى بولۋىنا مەي­لىنشە اتسالىسىپ, قوعامنىڭ با­عا­لا­ۋىمەن, قۇرمەتىمەن قازىنالى, ءبى­لىمدى قارتتىقتىڭ تورىنە شىعىپ ەدى. بو­يىن­داعى قۇرمەتتى ادامعا ءتان باي­سالدىلىعى مەن پاراساتتىلىعى, ەل ىشىندەگى ەر قادىرىن, ءسوز قادىرىن بىلە­تىندىگى, القالى توپتا اعالىق ءسوز ايتا الاتىن كوپتى كورگەن, كوپ بىلەتىن, ەل تانيتىن, سىيلايتىن, سوزىنە توقتايتىن تۇلعا بولىپ ەدى. اعامىز قاي كەزدە دە, قانداي جاعدايدا دا ەلدىڭ كوكىرەگىندە, كوڭىلىندە تۇرعان كەلەلى ويدىڭ تامىرىن ءدوپ باسىپ, جاعدايدىڭ, تۇسىنىستىكتىڭ ءجونىن ايتاتىن. قىسىر, ۇساق سىپسىڭ اڭگىمەدەن بويىن اۋلاق ۇستاپ, بەكزاتتىعىن ساقتاپ, ازاماتتىقتىڭ, ەلدىكتىڭ, ونەگەلىلىكتىڭ, كىسىلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتەتىن. ەل ءىشىن, ءارتۇرلى تۇلعالاردىڭ كوڭىل كۇيىن, ونىڭ شىنايى كەلبەتىن بۇرمالاۋسىز, كوزى جەتىپ, كوڭىلى سەنگەنىن ادىلدىكپەن پايىمدايتىن. كەيدە ءتىپتى كوزگە كورىنىپ تۇرعان كەيبىر ادامداردىڭ قىرسىزدىعىن, ءسوزىنىڭ ورىنسىزدىعىن, وعاشتىعىنىڭ تىگىسىن جاتقىزىپ, «جونگە كەلەر», «ادىل­دىككە كوزىن جەتكىزەر», «ساباسىنا تۇسەر», «ورىنسىز سويلەگەنىن ءوزى مويىندار» دەگەن سياقتى كىم تۋرالى بولسا دا ءۇمىت ارتىپ, تياناقتايتىن كەشىرىمدىلىگى دە, كەمەڭگەرلىگى دە بار ەدى.

ابەكەڭە ارنالعان ەستەلىكتەر جينا­عىندا اعامىزدىڭ اسىل جارى روزا جاي­­لاۋبەكقىزى وتاعاسىمەن بىرگە ەلۋ جىلدان استام ءومىر ءسۇرىپ, ەلگە ۇلگى بو­لارلىق وتباسىنىڭ شاڭىراعىن بىرگە كوتەرىسكەن باقىتتى ءداۋىرىن بايانداپ, تومەندەگى مىنا سوزدەرگە ايرىقشا ەكپىن بەرىپتى: «ابەكەڭ مىنەزگە باي ازامات ەدى. پايعامبارىمىز: «كوركەم مىنەزدى بولىڭدار» دەگەن عوي. ول شىنىمەن دە كوركەم مىنەزدى ەدى. وتىرعان جەرىندە كىمدى بولسا دا باۋراپ الاتىن. ىستەگەن جاقسىلىعىن ەشقاشان ايتىپ, مىندەت ەتپەيتىن. سوندىقتان دا اللانىڭ سۇيگەن ق ۇلى بولعان شىعار دەپ ويلايمىن. جانىڭ ءجانناتتا بولعاي, اسىل ارىسىم!» (ابدىكارىم بەكتاەۆ. ەستەلىكتەر. 469 بەت).

ايتسا ايتقانداي – ابدىكارىم بەك­تاەۆتىڭ ۇلاعاتتى ءومىرى ۇرپاققا مۇرا بولارى ءشۇباسىز.

 

قۋانىش سۇلتانوۆ,

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار