سۇراپىل سالەحەتدين

مەزگىل بەت قاراتپاس كۇزدىڭ قارا سۋىعى ەدى. شامامەن 80-جىل­داردىڭ باسى بولۋى كەرەك. ونىڭ شەبەرحاناسىنا كۇنارا سوعىپ كەتۋ داعدىما اينالا باستادى. كەزدەسۋ مۇمكىن ەمەس. قايدا جۇر­گەنىن ءتىرى جان بىلمەيدى. سوندا دا ءۇمىتىمدى ۇزبەيمىن. ءبىر كۇنى تىك جا­عا جۇقالتاڭ كۇرتەشەسىنە باسى مەن موينى سۇعىنا كىرىپ كەتكەن, شاشى دۋدىراعان, ساقالى بۋرىل تارتقان, تەمەكىسىن قۇشىرلانا سورعان ول التەك-تالتەك باسىپ كە­لە جاتتى. سالقىن امانداستى. ءسال ايالدادى. كەۋدەسىن تىكتەپ الدى دا تاكاپپار سويلەدى.

«مەن ءوز دەڭگەيىمدى ءوزىم جاق­سى بىلەمىن. اۋلاق جۇرىڭدەر».

مەن بۇل سوزگە سەلت ەتكەنىم جوق. ويتكەنى اسا تارپاڭ, اسا دا­رىن­دى ادامنىڭ, اقسۇيەك سۋرەت­كەردىڭ بۇل ءسوزىن قالىپتى جاعداي رەتىندە قابىلدادىم. ونىسىنان ەشقانداي ادەپسىزدىك كورگەنىم جوق. سول كۇننەن باستاپ ول ماعان سۋرەت ونەرىندەگى سۇلەيمەنوۆ (اسقار) سەكىلدى كورىندى. «ماعان ءبىر مۋزىكالىق ەتيۋد, يا فانتازيا جازۋ ءۇشىن قۇستىڭ ءبىر تۇش­كىرگەنى جەتىپ جاتىر» دەپ م.گلينكا ايتقانداي, وسىنىڭ ءوزى دە ماعان جەتكىلىكتى بولدى دا, ول جونىندە وزىمدەگى بار دەرەكتەردى بازارشىلاۋعا, قاناعات ەتۋگە دەن قويدىم. مەنىڭ جۋرناليستىك جولىمدا ءسىرا جۇزبە-ءجۇز كەزدەسپەگەن ەكى كەيىپكەرىم بولدى. سونىڭ ءبىرى وسى سالەحەتدين ايتباەۆ بولسا, ەكىنشىسى ءانۋار مول­دابەكوۆ ەدى. بىراق ەكەۋى جو­نىندە دە جازدىم. ويتكەنى ىشكى سەزىم قۋاتى, قۇش­تار­لىق ءوز دەگەنىنە جەتپەي قويمايدى.

الدىمەن تاقىرىبىمىزعا تۇزدىق بولا ما, الدە ءبىر سونى سەر­­­پىن بەرە مە, قوعامدا كوپ تال­قىلان­باعان, مۇلدەم نازاردا بول­ما­عان ءبىر پىكىرگە يەك ارتىپ, سيپاي قامشىلاپ وي تولعاپ كورەلىك.

جانعالي ءجۇزباي بىلاي دەپ جازادى:

«بەلگىلى ءبىر جايتتىڭ ساۋالىنا تورەلىك ايتۋ ءۇشىن ورىس دە­رەك­تەمەلەرىنە جۇگىنۋ داعدىسى بىزدە ءالى بار. ول تۇسىنىكتى دە. ويتكەنى ءبىزدىڭ عىلىمدا ورىس ونەرتانۋ مەكتەبىنىڭ كۇشى ءالى ىقپالدى, ءالى وكتەم». («Egemen Qazaqstan», «قازاق قىزدارىنىڭ انشىلىك مادەنيەتى», 24.04.2020.).

جانعالي مىرزا, ورىس دەرەك­تەرىنە, دايەكتەمەلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, اتالمىش تاقىرىپتى يگ­ەرىپ شىققان. مەنىڭ نازارىمدى اۋدارعانى «...ورىس ونەرتانۋ مەك­تەبىنىڭ كۇشى ءالى ىقپالدى, ءالى وكتەم» دەگەن پىكىرى. دۇرىس. بۇل وكتەم­دىكتىڭ بۇگىن ەپتەپ سەيىل­گەن ءتۇرى بايقالاتىن شىعار, ال تو­قىراۋ دەگەن جىلدارى توبەمىزگە شىعىپ كەتكەن.

سالەحەتدين ونەرتانۋشى­لار­دى شەبەرحاناسىنا نەگە جولات­پاعانىنا, الگى ءبىر تاكاپپار ءسوزىنىڭ سىرىنا وسى تۇستا تەرەڭ بويلاي تۇسەسىز. كەزىندە «مولودايا گۆارديا» دەگەن ماسكەۋدەن شىعاتىن جۋرنالدا بىلاي دەپتى.

«...يزۆەستنىي كازاحسكي جي­ۆوپي­سەتس ا.س. ۆ كارتينە «مو­لو­دىە كازاحي» نەسكولكيح مولودىح كازاحوۆ ودەل ۆ ودەجدۋ بىۆشيح كازاحسكيح باەۆ ي فەودالوۆ. ين­تەرەسنو, چتو ەتيم ساميم حوتەل سكازات اۆتور؟..».

سالەحەتدين ءوزى «لومونوسوۆ» دەپ قاعىتاتىن بەلگىلى سۋرەتشى, قالامگەرلىگى دە بار سالامات وتە­مىس ۇلى ونىمەن سىرلاس, پىكىر­لەس ەدى. سۋرەتشىگە قولىمىز جەت­پە­­گەسىن وسى كىسى ارقىلى كوپ جايت­­قا قانىقتىم. ساكەڭ ال­ما­­تى­داعى گوركي دەمالىس پار­­كىنىڭ تۇبىندە تۇراتىن ەدى. اڭ­­گىمە-دۇ­كەن قۇرۋعا وتە قولاي­لى جەر. بىر­دە بۇل كىسىدەن الگى جۋر­نالداعى ما­قالاعا بايلانىستى سۇرادىم.

اڭگىمەنى بىردەن سول «جاس قازاقتاردان» باستادى.

– بۇل قالجاننىڭ سالماقتى تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى ەدى. الدىڭ­عى شەپتە ۇلتتىق كيىم كيگەن وي ۇستىن­دەگى جاستار, ار جاقتاعى كو­­رى­نىستە جىلقى قايىرىپ كەلە جات­قان كىسى بەينەلەنگەن.

مەن سەنىڭ بۇل كومپوزيتسياڭدى بىلەمىن عوي, جاقسى تۋىندى, بىرەۋ بىردەڭە ايتتى ەكەن دەپ نەسىنە رەن­جيسىڭ, كوتەر باسىڭدى, – دەپ ەدىم:

– بىلسەڭ, مەنىڭ سول جۇمىس ۇس­تىندەگى وي توركىنىمدى تاپشى, – دەپ ورنىنان تۇردى, – نە ايتقىم كەلدى سول جۇمىس ارقىلى؟

– «ەرەۋىل اتقا ەر سالماي, ەگەۋ­­لى نايزا قولعا الماي...» دەپ شۇبىرتىپ الا جونەلدىم.

– ءدال تاپتىڭ-اۋ, جانىم-اي! – دەپ جارقىلداپ كەلىپ قولىمدى الدى.

سونداعى سالەحەتديننىڭ «مە­نىڭ «جاس قازاقتارىمدى» قاتتى سىنعا الىپتى. قۇداي-اي, بۇلارعا نە دەۋگە بولادى؟ بەتىمە باسىپ, ەر­كىن جۇمىس ىستەتپەيدى. «جاس ورىس­تار», «جاس گرۋزيندەر» دەۋگە بولادى. سوندا نە «جاس قازاقتار» دەۋگە بولماي ما؟» دەگەن سوزىنە قوسىلا جىلاپ جىبەرە جازدادىم», – دەپ ەدى سالامات اعا.

مىنە, بۇل جانعالي ايتقان ويدىڭ ءبىر بەتى عانا. مەن بۇل تاقى­رىپتى كەزىندە اجەپتاۋىر قاۋ­­زادىم-اۋ دەيمىن. اسىرەسە ەر­تە­­رەكتەگى سالەحەتدين سۋرەتشى تۋ­را­لى جازبادا بۇل ويىمىز قوسا قا­بات ءورىلىپ وتىردى.

سالامات اعامىز ايتقانداي, «كەنەپ بەتىنە بوياۋلاردى داۋىلپاز سوققانداي زىركىلدەپ تۇسىرەتىن» ول بولمىسى مۇلدەم بوتەن سۋرەتشى ەدى. سۋرەتشىنىڭ ىشكى ايقايىن, كۇردەلى كوزقاراستارىن مەن ءتۇرلى كوركەمدىك اعىمدارمەن بەتپە-بەت كەلگەندە تۇسىنە باستاعانداي بولدىم. ەگەر ءبىزدىڭ قازاق سۋرەتشىنى اقىن-جازۋشىداي بىلەدى دەسەك, اقيقاتتان الىستاپ كەتەمىز. بۇل جاعدايدى كوبىنە قازاقى قالپىمىزبەن بايلانىستىرىپ, سۋرەتشىنى بوياۋشى عوي دەپ جاتادى. كەلىسۋگە دە, كەلىسپەۋگە دە بولادى. قازاقتا ءبىر ءوزى ءبىر داۋىرگە اينالعان اقىندار بار. ماسەلەن, مۇقاعالي. ال قازاق بەينەلەۋ ونەرىندە مۇقاعاليعا, تولەگەنگە, جۇمەكەنگە, جۇما­تايعا بارا-بار سۋرەتشىلەر دە بولعان. وسى سالاداعى اعا بۋىن سۋرەتشىلەردى الىڭىز. ءا.قاستەەۆ, و.تاڭ­سىق­باەۆ, ءا.ىسمايىلوۆ, ق.تەل­جانوۆ, س.مامباەۆ, س.رومانوۆ, م.كەن­باەۆ بولىپ كەتە بەرەدى. ءبىز وسى الىپ­تاردى ەشقاشان بەينەلەۋ ونە­رىندەگى اۋەزوۆ, مۇقانوۆ, مۇ­سىرەپوۆ دەپ تانىعان جوقپىز.

ەسىمنەن ءالى كۇنگە كەتپەيدى. بالا كۇنىمىزدە ۇيگە «وگونەك» جۋرنالى كەلەتىن. شاماسى 6-7 سىنىپتا بولارمىن. سول جۋرنالدىڭ ءار نومىرىندە يگور دولگوپولوۆ دەگەن كىسىنىڭ سۋرەتشىلەر تۋرالى كولەمدى دۇنيەسى شىعاتىن. ول كەزدە ونداي دۇنيەنى وقىپ, ءتۇسىنۋ دەڭگەيى جوق. سول بالاڭ قىزىعۋشىلىق, اسەرشىلدىكپەن شەكتەلەتىنمىن. وسى اسەرشىلدىك ستۋدەنت بولعان جىلدارى قايتا ويانعان ىسپەتتى. ءبىر كۇنى قارا بازاردان يگور دولگوپولوۆتىڭ «راسسكازى و حۋدوجنيكاح» («يزو­برا­زيتەلنوە يسكۋسستۆو», ماس­كەۋ, 1982 ج.) اتتى كىتابىن ساتىپ الدىم. وندا الەم, ورىس سۋرەت­­شىلەرىنەن جازىلماعانى جوق-اۋ. وسى كىتاپتىڭ ىقپالى وتە كۇشتى بولدى دا سۋرەتشىلەر تۋرا­لى اراگىدىك جازىپ ءجۇردىم. ءتىپتى ءوزىمىزدى بىلاي قويعاندا قاي­تا ورلەۋ ءداۋىرى (رەنەسسانس) سۋرەت­شىلەرى تۋرالى دا بىرنەشە ما­قالا جازىلدى. ايتپاعىم, سول تۇستا ءبىزدىڭ داڭقتى سۋرەت­شىلە­رىمىز وسىلاردىڭ بىردە ءبىرىنىڭ قالامىنا ىلىنبەيتىن.

وسى تۇستا جانعالي ايتقان وي اتويلاپ باس كوتەرەدى. سۋرەت­شىلەردى ءبىلۋ, بىلمەۋ – حالىقتىڭ كەم­شىلىگى ەمەس. ادەبيەت, تەاتر سىنشىلارى ءوزىنىڭ رۋحاني مۇ­راتىنا ادال بولىپ, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە جەتىستىككە جەتتى. ال ەندى بەينەلەۋ ونەرىندەگى كەمشىلىكتى قازاق ونەرتانۋشىلارىنىڭ اتىنا زاتى ساي بولماۋىنان دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. ۇلتى قازاق ونەر­تانۋشىلار بولدى, بىراق ولار نەگى­زىنەن ءورىستىلدى ەدى, جان دۇ­نيەسى, تانىمى قازاقى قاسيەتتى, بول­مىستى تانۋعا كەلگەندە الىس جاتاتىن جانە ونى بىلۋگە نيەتتى ەمەس تە بولاتىن. سەبەبى ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى العان ءبىلىمى مەن تاربيەسىنە ساي ورىستىق, ەۋ­رو­پالىق دەڭگەيدە ويلايتىن, باعالايتىن. سالەحەتدينگە مازا بەرمەيتىنى دە ءبىزدىڭ دۇ­نيە­تا­نىمىمىزداعى وسى ءبىر جەتىمسىزدىك ەدى. بالكىم ول قازاقتان دا وزگە حالىقتاردىڭ وكىلىندەي (ورىس, ەۆرەي) ونەرتانۋشى قاشان تۋار ەكەن دەپ ارمانداپ وتكەن شىعار. ءوزى ءورىستىلدى بولسا دا تۇلا بو­يىن­داعى قازاقىلىقتى تاپ باسىپ تانيتىنداردىڭ بول­ماعانىنا كو­كى­رەگى قارس ايىرىلىپ وكىنگەنى حاق. كۇنى بۇگىنگە دەيىن ماسكەۋدىڭ ترەتياكوۆ گالەرەياسىندا تۇرعان سۋ­رەتشىنىڭ «باقىت» اتتى كەڭ تى­­نىستى تۋىن­دىسىن بىلەتىن بولار­سىز. وسى كارتيناعا بايىپپەن قا­راعان ادام نە بايقار ەدى؟ ەندى ونى قان­شا ءورىستىلدى دەسەڭ دە ۇلتشىل دەمەي كور. سىرت كوزگە سالتاناتتى كورىنەتىن كارتينانىڭ ايتار ويى, يدەياسى سۇراپىل عوي. كەيدە ءتىپتى ول قىراعى كوزدەردەن قالاي امان قالدى دەپ تە ويلايمىن.

ەگەر كارتيناعا ۇزاق-ۇزاق كوز تالدىرىپ قاراعان كiسi ءوز ۇلتىن ءاپ-ساتتە ءسۇيiپ, وعان تەڭ كەلەر ۇلت تاپپاس ەدi. بۇل كارتينانىڭ كە­رە­مەتi, ماڭىزدىلىعى سوندا – كە­ڭەستiك كەزەڭدە بiر عانا ۇلت­قا ارتىقشىلىق بەرiلگەن كەزدە جا­زىلۋى. بۇل كەزەڭگە قار­سى­لىق ەدi. كەزەڭنiڭ قاتىپ قال­عان قاعي­دا­لارىنا, وزگە ۇلت تۋ­را­لى كەم­با­عال تۇسiنiكتەرiنە نارا­زىلىق ەدi.

قۇس قاناتى تالاتىن, ات قول­تىعى تەرلەيتiن كەڭ دالا. سول كەڭ دالانىڭ يەسi قازاقتىڭ ۇلى مەن قىزى قانداي كەڭ, قانداي تا­كاپپار! قانداي سۇلۋ, قانداي سىمباتتى! نە دەگەن سالتاناتتى كورiنiس! نە دەگەن اسقاق پاتەتيكا! قازاق قانداي بولعان, قازاق قانداي بولۋى كەرەك دەگەن ساۋالعا بۇدان ارتىق جاۋاپ بولماس ەدi. ەگەر كەڭەس تiلiمەن سويلەسەك, بۇل كارتينادا ەڭبەكقور, باقىتتى كەڭەستiك جاس سەميالاردىڭ بiرi سۋرەتتەلگەن دەپ ەش ويلانباستان سىرعىتا ايتىپ شىققان بولار ەدiك. جوق, بۇل شىن مانiندە ۇلتتىڭ بەكزات بولمىسىن, ەلدiڭ iرiلiگiن, رۋحىن كورسەتكەن كەسەك تۋىندى بولاتىن. ال ول زاماندا مۇنداي تۋىندى جازۋ دەگەنiڭ كەرەك بولسا ەرلiكپەن بارا-بار ەدi.

ەرلىك دەمەكشى, سول تۇستا ق.تەل­جانوۆتىڭ «اتا-بابا جەرىن­دە» («اتامەكەن»), ءا.ىسمايى­لوۆ­تىڭ «كەنەسارىسى» دا جازىلدى عوي. «كەنەسارىنىڭ» تاعدىرى قيىن بولعانى بەلگىلى.

ءازىربايجان مامبەتوۆتىڭ جەز­دەسى اۋباكىر اعا وتە اڭگى­مە­شىل, ارگى-بەرگى تاريحتى جاق­سى بىلەتىن (بيشىلىگىن بىلاي قويىڭىز) كەرەمەت شەجىرە كىسى ەدى. ءوزى ءور مىنەزدىڭ ادامى بولا تۇرا, كەنەسارى تۋرالى اسا ايتا قويمايتىن. زاماننىڭ ادىلەت­سىزدىگى عوي, سول تۇستا ورىس­تار ء«ۇش باتىردى» جيىرما بەس جىل سالىپ, بارلىق وقۋلىقتارعا ەنگىز­گەندە, ي.گلازۋنوۆ سەكىلدى اسا ۇلت­­شىل سۋرەتشىسى «حح عاسىر ميس­تەرياسىن» جازىپ جاتقاندا قازاق سۋرەتشىلەرىنە باتىرلار مەن حاندار, بيلەر بەينەسىن بەدەرلەۋ­گە تىيىم سالىنىپ, جۇرەگى قان جىلاعانى دا جاسىرىن ەمەس قوي.

ال ەندى تەلجانوۆتىڭ «اتامە­كەنى» سول زامان شەنەۋ­نىك­تەرىنىڭ سۋرەتتى تۇسىنبەگەنى زور باقىت بو­لۋى­نان امان قالدى. تىڭ جانە تى­ڭايعان جەرلەردى يگەرۋ ناۋ­قانىنا وراي جازىلىپ, جىرتىلعان جەر­دىڭ ۇستىنە ات ويناتىپ, كوكپار تارت­قىزعان, ماحامبەتتىڭ مىنەزىن الىپ كەلگەن تەلجانوۆتىڭ بۇل سول كەزەڭگە دەگەن ىشكى قارسىلىعى ەدى.

س.ايتباەۆ اسەرشىلدىك-اسسو­تسياتيۆتىك باعىتتى ۇستاندى. نە­بارى سۋرەت ۋچيليششەسىن بىتىرسە دە ول ەشكىمگە ۇقساماعان, ءوزىن ءوزى قالىپ­تاستىرعان كەسەك سۋرەتشى بولدى. ەربولات تولەپباي ايت­قانداي, كەيبىرەۋلەر ءبىر نارسەگە قالىپتاسىپ قالادى دا, باسقا قالىپقا كىرە الماي جۇرەدى. ول جاڭانىڭ ءبارىن تەز ءتۇسىنىپ, تەز قابىلدايتىن. وي, پىكىر بىلدىرۋگە اسا تالعامپاز.

ءسىرا, تاعدىردىڭ توقسان ءتۇرلى تاۋقىمەتى تالانتتى ادامنىڭ ماڭ­­دايىنا جازىلاتىن بولۋى كەرەك. تالانت ۇعىمىنىڭ ءبىر بالاماسى تاعدىر دەيتىنىمىز دە سودان. تالانتتى ادام تاعدىرلى, سان قىرلى كەلەدى. ولار بىرەۋگە جا­عىمپازدانا, جارامساقتانا ال­مايدى. ءتىپتى مىنا ءومىردىڭ وزىن­دە قاراپايىم نارسەلەرگە اسا بەيىمسىز كەلەدى, كەرەك بولسا گاز جاعىپ شاي قويۋدى دا بىلمەي كەتەدى. ولار كەرەك بولسا اتاقتى دا قاجەت ەتپەيدى. ونىڭ بولمىسىنا تەك ەركىندىك كەرەك. اتاق دەمەك­شى, قايسىبىر جىلى اتاقتى گۇلفايرۋز ىسمايىلوۆادان ءساتى ءتۇسىپ وسى سۋرەتشى تۋرالى پىكىرىن سۇراعانىم بار ەدى.

– ومiردە وكiنiش كوپ بولادى. وسىندايدا ومiردەن ەرتە كەتكەن سۋرەتشiلەردi ويلاسام, كوكiرەگiم قارس ايىرىلادى. حالىققا رۋحاني دەمەۋ بولاتىن تالانتتى ادامداردىڭ ورتامىزدا كوبiرەك جۇرگەنi قانداي عانيبەت. بiراق ولاي ەمەس, ءومiردiڭ زاڭى, ءتاڭiردiڭ جازۋى باسقا. مەن ءۇشiن شىنايى ونەر ادامدارى بiر كاۋسار بۇلاقتاي. نۇردان جارالعانداي كورiنەدi. ال بۇلاقتىڭ تازا بولۋى, نۇردىڭ ءجۇزiن كولەڭكە شالماۋى وزiمiزگە دە, وزگەگە دە بايلانىستى. قالجان قانداي دارىندى جiگiت ەدi. ونداي سۋرەتشiلەر سيرەك تۋادى. بiردە زاقاشقا (كا­ماليدەنوۆ) «وسى بالاعا اتاق بەرگiزiڭiز» دەدiم. وبالى نە­شiك, بەرگiزدi. تالانتتى اياۋدان, مۇسiر­كەۋدەن اسقان قورلىق جوق. مەن قالجان iشتi دەپ, ونى كi­نالاۋدان اۋلاقپىن. بۇل ءوزi دە سول قوعامنىڭ دەرتi ەدi عوي. سول دەرت قازiر اسقىنباسا, سايابىرسي قويعان جوق. دۇنيە جۇزiندە iش­پەيتiن ەل جوق شىعار, بiراق بiزدiڭ ادامدارداي iشكەنi كەم دە كەم. سونىڭ iشiندە ونەر ادامدارىنىڭ تاعدىرىن تالكەك ەتكەن دە وسى اراق. ال, تامىرىن اششى سۋ جايلاپ كەتكەن قوعامنىڭ الدى – جار, ارتى – قۇز.

دارىندى ادامدارعا قاي زاماندا دا ءومiر ءسۇرۋ وڭاي بولماعان. وزiمەن ءوزi قالعان تۇستاردا وعان مۇلدەم اۋىر ەدi. سالەحەتديننiڭ دە وزiمەن ءوزi ارپالىسقان كەزدەرi از بولماعان. مەن سۋرەتكەرمiن عوي, سوندىقتان دا ونى iشتەي سەزiنەتiنمiن. ادامعا, تiپتi, جاي ادامنىڭ وزiنە كەيدە دۇنيەنiڭ ءوزi تار كورiنەدi. ال, تالانتتى كiسiگە قاي كەزدە دە سولاي. مەنiڭ بiر تiلەگiم: وسى سەكiلدi سۋرەتشiلەردi حالىق بiلۋi كەرەك, – دەپ ەدى سوندا اپاي. ونى ارىپتەستەرى قالجان دەپ اتايتىن. نەگە ولاي اتاعانىن بىلمەسەك تە, قالجاننىڭ قالىپقا سىيماي كەتكەنى ەندى انىق.

ماڭىنا جولاتپايتىن تاكاپ­پارلىقتىڭ سىرىنا, الگى ءبىر سۇرا­پىل ءسوزىنىڭ ماڭىزىنا وسى تۇستا تەرەڭ بويلاۋعا تۋرا كەلەدى. ولار سوزگە جوق, ايتسا ءبىر اۋىز سوزگە سىيدىرىپ ايتادى. ءبىزدىڭ اقىن-جازۋشىلاردىڭ ىشىندە ينتەللەكتۋالدارى, ەرۋديتتەرى اسا كوپ دەپ ايتا الماس ەدىم, ال سۋرەتشىدە بۇل جاعى باسىم. كەشەگى ت.تو­عى­س­­باەۆ, م.امانجولوۆ, سالە­حەت­ديندەر, ودان بەرىدەگى ە.تو­لەپ­باي, ب.تۇلكيەۆتەر – وسى با­عىت­­تاعى سۋرەتشىلەر. بۇلاردىڭ وي تە­رەڭدىگى سونشا, ءتىپتى كەي تۇستا كارتيناداعى ايتپاعىن تىلمەن جەتكىزە المايدى.

«...ءسىز بالكىم, سەنەرسىز, سەن­بەس­سىز, كەيبىر ەلدەر كارتينا ساتىپ, قارىزدارىن جاپ­پاق تا بولعان. وسىدان 5-6 جىل بۇرىن فرانتسۋز ۇكىمەتى لەو­نار­دو دو ءۆينچيدىڭ «لۋۆر» كول­لەكتسياسىنداعى «مو­نا ليزا» كارتيناسىن ساتۋ مۇم­كىندىگىن تالقىلادى. مۇنداي قادامعا فران­تسۋز بيلىگى ەكى تريلليون ەۋرو قۇرايتىن مەملەكەتتىك قارىزىن جابۋ ءۇشىن بارماق بولعان» دەپ جازادى ورالحان ءداۋىت («قازاق سۋرەتشىلەرىنىڭ كار­­­تيناسى قانشالىقتى قۇندى» «Egemen Qazaqstan», 30.04.2020).

ءبىزدىڭ قازاقتا دا ءبىر ەل بول­ماسا دا ءبىر اۋدان, وبلىستى قارىزىنان قۇتقاراتىن سۋرەت­شىلەر تابىلادى. ەگەر شىن باعاسىن بىلسە, سۇراپىل سالە­حەت­ديننىڭ ءبىر «باقىتى» مەن «جاس قازاقتارىنىڭ» قۇنى ودان دا اسىپ كەتەتىنىنە ءشۇبا جوق. ورىس بەينەلەۋ ونەرىنىڭ «التىن عاسىرىنىڭ» ورىس ادەبيەتىنىڭ دامۋىنا ولشەۋسىز اسەرى بولعانى ءتارىزدى, قازاق ادەبيەتىنە دە زور ىقپالى بولعان قازاق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ «التىن عاسىرى» دا ءوتىپ كەتكەنىن ءبىز بىلمەي قالدىق. سونىڭ جۋان ورتاسىنان سۇرا­پىل سالەحەتديننىڭ سارىنى, ايتباەۆتىڭ اقيقات بولمىسى دا انىق كورىنىپ, كوز تارتىپ تۇرادى.

قالي سارسەنباي