وتاندىق ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, حالىقتى ءونىمدى جۇمىسپەن قامتۋ جانە تابىسىن ارتتىرۋ, الەۋمەتتىك كومەكتەردى قولجەتىمدىلىگى سەكىلدى ماسەلەلەردى ىسكە اسىرۋ جولدارى ناقتىلاندى. سونىڭ ىشىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەس ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ نەگىزگى وزەگىنە جانە تىرەك كۇشىنە اينالۋى ەكەنى ايتىلدى.
بۇگىنگى تاڭداعى ءبىزدىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتى – وندىرىستىك تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسىن قازىرگى 25-27 پايىزدان 2050 جىلعا قاراي 50 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋ. بۇل ءۇردىس ءجىتى قاداعالانىپ, ۇنەمى جەتىلدىرىلىپ تۇرۋعا ءتيىس. سەبەبى ول – ەلدەگى بيزنەس-احۋالدىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى.
بىرىنشىدەن, ەلدىڭ 1000 تۇرعىنىنا شاققانداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى قازاقستاندا ورتا ەسەپپەن 24-25 شاماسىندا. دامىعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 20-50 بىرلىك ارالىعىندا قۇبىلادى ەكەن. دەمەك بۇل تاراپتا جاسالاتىن جۇمىس ءالى دە كوپ.
ەكىنشىدەن, ەكونوميكالىق كورسەتكىش – ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىقتىڭ ىشىندەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستەگى ۇلەسى. ەلدە بۇل 30 پايىزدى قۇراپ وتىر. سالىستىرمالى تۇردە الساق, اقش-تا جۇمىسقا جارامدى حالىقتىڭ 55 پايىزى, جاپونيادا 72 پايىزى تابىسىن اتالعان سەكتوردان تابادى ەكەن. مىنە, ءبىزدىڭ ەلىمىز دە وسىنداي مەجەنى باستى باعدارعا الۋى قاجەت.
ۇشىنشىدەن, ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى كولەمىندەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەس تاۋارلارى مەن قىزمەتتەرىنىڭ ۇلەسى 27 پايىزدى قۇراسا, دامىعان ەلدەردە 60-70 پايىز ارالىعىندا. دەمەك ءبىزدىڭ ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى ەكپىندى دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي قالىپتاستىرۋعا ەكپىن ءتۇسىرىلۋى كەرەك-اق.
تورتىنشىدەن, شارۋاشىلىقتار ىشىندەگى اتالعان بيزنەس سانىنىڭ ۇلەسى 93 پايىزعا جەتىپ وتىر. بۇل دامىعان ەلدەر كورسەتكىشىنىڭ دەڭگەيىنە سايكەس كەلەدى. الايدا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى ءالى از ەكەنى داۋسىز. قازىر قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش 27-29 پايىز كولەمىندە قالىپ وتىر. بۇل – ءبىزدىڭ ەلدە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ كوپ بولىگىن, ياعني 70 پايىزىن ءىرى بيزنەس قالىپتاستىرىپ وتىرعانىنىڭ ايعاعى. ونىڭ ۇلەسى كوبىنەسە ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنىڭ, سونىڭ ىشىندە مۇناي-گاز, تاۋ-كەن سالالارىنا ءتيىستى ەكەنىن اڭعارامىز. مىنە, وسىدان ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ شيكىزاتقا تاۋەلدى ەكەنى كورىنەدى. سوندىقتان, ۇلتتىق ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ – ماڭىزدى ماسەلە.
بەسىنشىدەن, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى قىزمەتىنىڭ تۇراقتىلىق دەڭگەيى زاڭدى تۇلعا رەتىندە تىركەلگەن سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى مەن ولاردىڭ بەلسەندى سۋبەكتىلەرى سانىنىڭ اراقاتىناسىمەن انىقتالادى. سول سەبەپتەن جۇمىس جاسامايتىن كاسىپورىنداردى جابۋ امالىن جەڭىلدەتىپ, ولاردى ستاتيستيكالىق ەسەپتەن شىعارۋدى وڭتايلاندىرعان ءجون.
شاعىن جانە ورتا كاسىپورىنداردا ەڭبەك ونىمدىلىگى ورتاشا 15,5 مىڭ دوللاردى قۇرايدى. بۇل ۇلتتىق ەكونوميكا بويىنشا ورتاشا كورسەتكىشتەن, ياعني 24,5 مىڭ دوللاردان 1,6 ەسە تومەن. ال الەمدىك دامىعان ەلدەردىڭ كورسەتكىشىنەن 8 ەسە تومەن. قازاقستاندا شارۋاشىلىق قىزمەت اتقاراتىن سۋبەكتىلەردىڭ اراسىندا جەتى پايىزعا يە بولىپ وتىرعان ءىرى بيزنەس ەلدەگى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 70 پايىزىن وندىرەدى.
وزگە وڭىرلەر سەكىلدى اتىراۋ وبلىسىندا دا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىندا سەرپىلىس بار. وڭىردە 2019 جىلعى ستاتيستيكالىق مالىمەتكە سايكەس جۇمىس ىستەپ تۇرعان 46756 سۋبەكت تىركەلگەن. بۇل 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا توعىز پايىزعا ارتىق. ولاردىڭ قۇرامىنداعى زاڭدى تۇلعالار – 7151, جەكە كاسىپكەرلەر – 37139, شارۋا قوجالىقتارى – 2466. بارلىعى 133,6 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ وتىر. بۇل 2018 جىلعا قاراعاندا 5,5 پايىزعا وسكەندىگىن بايقاتادى.
الەمدە قيىن جاعداي قالىپتاسىپ وتىر. مۇنىڭ اسەرى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دە تيەدى. ال قيىندىقتان شىعۋدىڭ ناقتى جولى بار ما؟ ارينە, بار. بۇل – اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرىن قۇرۋ, عىلىمي مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋ ەسەبىنەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى نىساندارىن شاعىن نەسيەلەۋ جانە قولداۋ.
باقتىبەك تاۋباەۆ,
اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
اتىراۋ
