سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «ەQ»
رامازان پەندە تاڭ اتقاننان كەش باتقانعا دەيىن قالاۋىنا ەڭ جاقىن نارسەلەردەن, اتاپ ايتقاندا, اس-سۋ ىشۋدەن, اق نەكەمەن العان جارىنا جاقىنداۋدان ءوزىن شەكتەيدى. كۇنا اتاۋلىدان بويىن اۋلاق ۇستاۋعا تىرىسادى. بۇل شەكتەۋلەر نە ءۇشىن, كىم ءۇشىن كەرەك؟ اللاعا ادامنىڭ كۇندىز تاماقتان تىيىلعانى قاجەت پە؟
جاراتۋشى يەمىز كۇللى جاراتىلىستىڭ ىشىندە كوركەم بەينەدە جاراتقان جۇمىر باستى پەندەنىڭ ءتىپتى ادال ەتىلگەن ىستەن باس تارتىپ, وزىنە جاقىنداي تۇسكەنىن قالايدى ەكەن. ق ۇلىنىڭ ماحابباتى مەن ۇمتىلىسىن كورگىسى كەلەدى ەكەن. اللا تاعالانىڭ جاقسىلىقتار ەسەلەنىپ جازىلاتىن ايدا ءمۇمىننىڭ ءار امالىنىڭ ساۋابىن ءوزىم بەرەم دەيتىنى سودان بولار...
راسىندا, قىزىلدى-جاسىلدى قىم-قۋىت مىنا تىرشىلىكتە جاقسى كورەتىن نىعمەت كوپ. قالانىڭ قايناعان قاربالاس ومىرىندە دۇنيەلىك ماقساتتار باستى ۋايىمعا اينالىپ كەتەتىنى بەلگىلى. تىرشىلىكتەگى پروبلەمالار پەندەنى نەگىزگى ماقساتىنان اداستىرا جازدايدى. ءمۇمىننىڭ مۇراتى قۇلشىلىق پەن تىرشىلىكتى ۇيلەستىرىپ, اللانىڭ رازىلىعىنا بولەنۋ ەمەس پە.
«ادامدار اراسىندا الدەبىر حيكمەتتەردى اللادان كەم كورمەي, سيىناتىندار دا تابىلادى. اللانى سۇيگەندەي, ولاردى دا سۇيەدى. ال مۇمىندەر اللانى عانا سۇيەدى», («باقارا» سۇرەسى, 165-ايات). ويلانعانعا وي سالار ايات.
ورازا اللانى ءسۇيۋدى, ونىڭ رازىلىعىن دۇنيەلىك ىستەن جوعارى قويۋدى ۇيرەتەدى. كۇننىڭ ىسىپ كەتۋى, سارەسىنە ۇيىقتاپ قالۋ, قارىن اشىپ كەتۋ, جۇمىستان شارشاۋ, قاتتى ءشول قىسۋ, ت.ب. جاعدايلار ءمۇمىن ءۇشىن سەبەپ تە, سىلتاۋ دا ەمەس. اۋزى بەرىك مۇسىلمان جانى مەن ءتانىن جاماندىقتان, ءتىپتى رۇقسات ەتىلگەن نارسەدەن «تۇساپ» قويادى. ويتكەنى, اللاعا دەگەن ماحاببات ءبارىن جەڭەدى.
وسى رەتتە ارداقتى پايعامبارىمىز مۇحاممەد (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) ۇيرەتكەن دۇعا ەسكە تۇسەدى:
«ۋا, اللا! سەنى جاقسى كورۋدى جانە سەنىڭ مەنى جاقسى كورۋىڭدى سۇرايمىن. سونداي-اق سەنىڭ ماحابباتىڭا جاقىنداتاتىن امالدى جاقسى كورۋدى سۇرايمىن. ساعان دەگەن ماحابباتىمدى سالقىن سۋدان دا ارتىق ەتشى!».
وسى دۇعادان كوپ نارسەنى اڭعارامىز. بىرىنشىدەن, اللانى جاقسى كورۋدى جانە ونىڭ ءبىزدى جاقسى كورۋىن سۇراۋىمىز كەرەك. ويتكەنى ءبىز ۇمىتشاق پەندە بولعان سوڭ ومىردە ءار نارسەنى جاقسى كورىپ كەتەمىز. دۇنيەلىك نىعمەتتەر اللاعا دەگەن ماحابباتتى ۇمىتتىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. ءتىپتى «باقارا» سۇرەسىنىڭ 165-اياتىندا ايتىلعانداي ادامدار اراسىندا دۇنيەدەگى كەيبىر نارسەلەردى اللانى جاقسى كورگەندەي, جاقسى كورىپ كەتەتىندەر بولادى ەكەن. بايلىق, ءمانساپ, قىزمەت, ت.ب. نىعمەتتەر باستى ماحابباتىمىزعا اينالماۋى ءتيىس. ەكىنشىدەن, ءبىز اللانى جاقسى كوردىك دەلىك. ال ول ءبىزدى جاقسى كورە مە؟ ماسەلە وسىندا. اللانىڭ ءبىزدى جاقسى كورۋى – بارىنەن دە ماڭىزدى نارسە. ول ءۇشىن نە ىستەمەك كەرەك؟ ۇشىنشىدەن, جاراتقان يەمىز ۇناتقان امالدى جاقسى كورۋدى سۇراۋ كەرەك. اللاعا ۇنامدى امال جاساۋ دەگەنىمىز وسى. دەمەك سانامىزدا «وسى ءىسىم اللاعا ۇنامدى ما؟» دەگەن سۇراق جاڭعىرىپ تۇرسا يگى. تورتىنشىدەن, اللاعا دەگەن ماحابباتىمىزدى سالقىن سۋدان دا ارتىق ەتۋدى سۇراۋ. اسىرەسە ورازا كەزىندە ءشول قىسقان ساتتە سالقىن سۋ قانشالىقتى ماڭىزدى بولسا, اللاعا دەگەن ماحاببات – ودان دا ماڭىزدى قۇندىلىق. ويتكەنى ومىرگە كەلۋىمىزدەن باستاپ قانداي يگىلىككە بولەنسەك, ەڭ اۋەلى سول نارسەگە اللانىڭ قالاۋىمەن قول جەتكىزدىك ەمەس پە؟ بويىمىزعا قانىمىزدى جۇگىرتىپ, اسقازانىمىزدا تاماعىمىزدى قورىتىپ, دەنەمىزگە كۇش-قۋات دارىتىپ, امان-ەسەن جەر باسىپ جۇرگەنىمىز كىمنىڭ ارقاسىندا؟ ارينە, اللانىڭ...
ريزىقتى بەرۋشى دە اللا, الۋشى دا اللا. اۋىزاشار دۇعاسىنىڭ ماعىناسى قانداي عيبراتتى:
«ۋا, راببىم! سەنىڭ ريزالىعىڭ ءۇشىن ورازا ۇستادىم, ساعان يمان ەتىپ, تاۋەكەل ەتتىم, سەنىڭ بەرگەن ريزىعىڭمەن اۋىز اشتىم. ءشول كەتتى, تامىرلار ءنار الدى. اللا قالاسا ساۋابى قالدى».
اقىلدى ادام وسىعان وي جۇگىرتىپ, ءتىلىن اللانى ماداقتاۋدان بوساتپايدى. ال بۇعان وي جۇگىرتپەگەن پەندە ءومىردىڭ زاڭدىلىعى وسىنداي دەگەن كەلتە تۇسىنىكپەن وزىنە دە, اللاعا دا ادىلەتسىزدىك جاسايدى... قۇداي ساقتاسىن!
ويلانىپ قاراساق, راببىمىز رامازاندا جەتى قابات اسپاننىڭ ەسىكتەرىن اشىپ قويادى. بۇل نە ءۇشىن؟ دۇعانى قابىل ەتۋ ءۇشىن ەكەن. اللادان اتا-انامىز بەن بالا-شاعامىزدىڭ, اعايىن-تۋىس پەن ەلىمىزدىڭ, وتانىمىزدىڭ, بارشا مۇسىلمان ۇمبەتىنىڭ يگىلىگى ءۇشىن سۇرايتىن دۇعامىز كوپ ەمەس پە؟ وتىز كۇن بويى وسىنى سۇراۋعا مۇمكىندىگىمىز بار.
قۇراننان باس كوتەرمەيتىن كەزەڭ بۇل. ويتكەنى بۇل ايدا قاسيەتتى قۇران ءتۇستى. اللا قۇراننىڭ ءار ارپىنە ساۋاپ جازامىن دەپ ۋادە بەرىپ تۇر. ونىڭ ۇستىنە ءار ءارىپتىڭ ساۋابى ون ەسەگە وسسە, قالايشا قۇرانعا «جابىسىپ» قالماسقا؟!
نامازدى كوبەيتەتىن كەزەڭ. حاديستە ايتىلعانداي, ادام بالاسى نامازعا تاۋداي كۇنا-كەمشىلىكتەرىمەن كەلەدى ەكەن. ساجدەگە باس قويعاندا كۇناسى توگىلەدى. رامازاندا نامازدى كوبەيتىپ, كۇنامىزدى توگىپ, نەگە تازارىپ الماسقا؟!
ءماشھۇر ءجۇسىپ بابامىزدىڭ ولەڭىندە:
«ورازاڭ وتىز كۇنگى – وتىز كىسى,
بەس كىسى – بەس نامازىڭ بىلەمىسىڭ.
جوق قىلىپ جاماندىقتى
جويىلتۋعا,
بۇلارسىز دانەمەگە كەلمەس كۇشىڭ», دەپ كەلەتىن جىر جولدارىندا ايتىلعانداي, ورازا – جاماندىقتى جويۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك. بۇل – اللانىڭ مەيىرىمى.
رامازان – اللانى جاقسى كورەتىنىمىزدى دالەلدەيتىن اي. ورازادا ون ءبىر اي بويى جينالعان جاماندىق اتاۋلىدان جۇرەك تازارادى. ادالدان تىيىلعان ءناپسى, ارامنان ءوزىن وڭاي تەجەيدى. بۇل – باسقا ايلاردا رامازاننىڭ رۋحىمەن ءومىر سۇرۋگە بولادى دەگەن ءسوز. ىزگى عۇلامانىڭ ءبىرى: «رامازانشىل بولما» دەگەن ەكەن. بۇل – تەك ورازا كەزىندە تاقۋالىقتى ارتتىرىپ, باسقا كەزدە بۇرىنعى قالىپقا ءتۇسىپ, كەمشىلىككە كوز جۇما قاراپ جۇرە بەرمە دەگەن ءسوز.
ايگىلى ءامىرشى ءابۋ باكىر (وعان اللا رازى بولسىن): «كىم اللا تاعالانىڭ ماحابباتىن سەزىنسە, ونىڭ دۇنيەمەن ءىسى بولماي قالادى جانە ادامداردان وقشاۋلانادى», دەگەن ەكەن. ال عۇلاما حاسان باسري: «كىم رابىسىن تانىسا, ونى سۇيەدى. كىم دۇنيەنى تانىسا, ودان ءجۇزىن بۇرادى...», دەپتى.
رامازاندا جۇرەگىمىزدى تازارتىپ, انادان جاڭا تۋعان ءسابي سىندى كۇنادان ارىلۋدى ءناسىپ ەتكەي. ورازادا اللاعا دەگەن ماحابباتىمىزدى دالەلدەۋگە كۇش-قۋات, مىقتى جىگەر ءناسىپ بولعاي. رامازاننان كەيىن دە ساف قالپىمىزدى ساقتاۋعا جاراتقان جاردەم بەرگەي.
اعابەك قونارباي ۇلى,
قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى
