راس, اۋىلداستاردىڭ قالاعا جاپپاي قونىس اۋدارىپ, ۇدەرە كوشۋىنە ىشتەي قامىعىپ, وپىنعاننان باسقا قولدان كەلەر دارمەن بولماي تۇر. كىمگە تۇساۋ بولاسىڭ؟ كىمگە اقىل ايتىپ, كىمدى ۇگىتتەيسىڭ؟ بۇل كۇندە اركىم الەمنىڭ قاي تۇكپىرىنە قونىس تەبەم دەسە دە, دۇنيەنىڭ قاي بۇرىشىنا قازىق بايلايمىن دەسە دە ءوز ەركى. جانعا جايلى, شارۋاعا سايلى بولسا, تۋعان توپىراقتى دا قينالماي قيىپ كەتە بەرەتىن بولدىق. بۇرىنعىداي شاشاۋ شىعارماي, اۋىل بولىپ اينالىپ, ۇلىس بولىپ ۇيىسىپ وتىراتىن داۋرەن قايدا؟..
اۋىلداس, جەرلەس دەگەن ىستىق قوي, شىركىن. «نەگە كوشىپ باراسىز؟..» دەپ بۇل شەشىمىنىڭ ءمانىسىن بىلگىڭ كەلەدى. «اۋىلدا نە قالدى ەندى؟» دەيدى شاراسىزدىق تانىتىپ. «بۇرىنعىداي ەمەس, اۋىلدىڭ بازارى تارقادى عوي» دەگەندى كوزىنەن وقيسىڭ. اۋىل دەگەنىڭ ادامدارىمەن اجارلى, بازارلى ەمەس پە؟ «كەشەگى دۇربەلەڭگە تولى تالاي قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە وزەگىمىزدى تالدىرماي, اسىراپ, جەتكىزىپ ەدى-اۋ, ەندى تۋعان اۋىلعا العىسىمىز رەتىندە ءورىسىن كەڭەيتەيىك, شارۋاسىن تۇلەتەيىكشى», دەيتىن ەرلىك پەن ازاماتتىق مىنەز كۇتەتىنىڭ راس. بىراق, وكىنىشكە قاراي, «اۋىل بىزگە نە بەرەدى ەكەن؟» دەيتىن ازاماتتار كوپ ەكەن ءالى...
اۋىلدا نە قالدى دەيسىز بە, ايتپاقشى؟ ءسىز ويناعان بۇيرا-بۇيرا قۇم قالدى. كەتىك بالانىڭ تىسىندەي بولىپ سيقى كەتكەن كوشە, ۇڭىرەيگەن ءۇي قالدى... «كەلىپ تۇرام عوي» دەيدى جۇباتقانسىپ... تالاي ازامات ءدال وسىلاي ءتاستۇيىن بەكىنىپ, قايىرىلماي كەتكەن. سودان ارتىنداعى ۇرپاق تۋعان جەرگە تاسباۋىر بولىپ, ءبىرجولا تامىرىن ۇزگەن.
ەڭ قىزىعى, كەشەگى توقسانىنشى جىلدارداعى توقىراۋدا بولماعان كوش قازىر قاتتى بايقالىپ وتىر. تۇرمىسىمىز تۇزەلىپ, جاعدايىمىز جاقسارعان سايىن اۋىلدان الىستاي تۇسكىمىز كەلەتىن بولعانى ما؟ اۋىل دەگەن اتى بولماسا, قازىرگى تۇرمىس-تىرشىلىگىمىزدىڭ قالادان كەم ءتۇسىپ تۇرماعانىن كىم جوققا شىعارا الادى؟
كوشىپ جاتقاننىڭ كوبى جۇمىسسىزدىقتى تىلگە تيەك ەتەدى. بىراق سول كوشتىڭ بەل ورتاسىندا تالاي زەينەتكەرلەر بار ەكەنىن كوز شىركىن كورىپ ءجۇر. «تۋعان جەردىڭ قادىرىن تۋعالى تۇزگە شىقپاعان قارتقوجا بىلمەگەندە كىم بىلەدى؟» دەپ باستالۋشى ەدى عوي جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتىڭ ايگىلى شىعارماسى. تۋعان جەردىڭ قادىرىن بار سانالى عۇمىرىن وسى توپىراقتا وتكىزگەن اقساقالدان ارتىق كىم ءبىلۋشى ەدى دەپ توپشىلايمىز ءبىز. ال اۋىلدان اقساقالى كوشكەن سوڭ وزگەگە نە جورىق؟
اۋىل – ۇلتتىق ءداستۇردى ساقتاۋشى ورتا, ۇلتىمىزدىڭ نەگىزگى تىرەگى بولىپ كەلدى. الايدا وسى ءبىر ەرەكشە الەۋمەتتىك قاۋىمداستىقتىڭ كۇيزەلىسكە ۇشىراعانىنا كوپ بولدى. بۇگىنگى اۋىلدىڭ باستى پروبلەماسى – حالىقتىڭ كوشۋى. ارينە اقساقالدارىمىز بەن جاستارىمىز اۋىلدان كوشۋدى توقتاتۋ جونىندە باستاما كوتەرىپ جاتىر. بىراق بۇل كۇرمەۋى كوپ كۇردەلى ماسەلە. ساۋساق بىرىكپەي, ينە ىلىكپەيتىنى سياقتى بارشامىز ەلدىك تانىتىپ, ورتاق ىسكە جۇمىلا بىلسەك, بۇل قيىندىقتى دا ەڭسەرەمىز.
كەي قازاققا تۋعان جەر ماقتان ءۇشىن كەرەك سياقتى. «دۇلدۇلدەر مەن بۇلبۇلدار ۇشقان قاسيەتتى قاراتوبە توپىراعىنانمىن», دەپ ەت-جۇرەگى ەلجىرەي ەسكە الاتىندار كوپ. وندا دا تۋعان جەردىڭ مەرەيىن تاسىتۋ ءۇشىن ەمەس, ءوزىنىڭ الگىندەي تەكتى توپىراقتان شىققانىن ماقتان ەتۋ ءۇشىن عانا. شىن پاتريوت بولسا, جىل سايىن تۋعان جەرگە ات باسىن بۇرىپ, قۇلاعان ءبىر كىرپىشىن قايتا قالاپ, قيسايعان ءبىر بۇرىشىن قايتا تۇزەپ قويماس پا؟
ايتىپ-ايتپاي نە كەرەك, تۋعان اۋىلدىڭ ءتۇتىنى ءتۇزۋ شىقسىن دەيتىن ءاربىر جاناشىر ازاماتقا «اۋىلدا ەندى نە قالدى؟» دەۋ ار سانالسا كەرەك!.. اۋىلدان الىستاماڭىزشى, اعايىن!
مارالبەك امانتاەۆ
