– سوعىستىڭ باستالعانىن ءبىز قاراشەگەن دەگەن جەردە وتىرعانىمىزدا اۋىلىمىزدا پوشتاشى بولىپ جۇمىس ىستەيتىن كىسىدەن ەستىدىك. سوعىستىڭ نە ەكەنىن دە بىلمەيمىز. بىراق سول حابار جەتكەندە ۇلكەن كىسىلەردىڭ وڭدەرىنىڭ بۇزىلعانىن كورىپ, ءبىر جاماندىقتىڭ بولعانىن جاس بولساق تا سەزدىك. اركىمنىڭ مايدانعا اتتانىپ جاتقانىن كوزبەن كوردىك. 1942 جىلدىڭ كۇزىندە جوعارىنىڭ شەشىمى بويىنشا, ءبىزدىڭ جاڭاجول كولحوزىنىڭ قوعامدىق مالىن تالدىقورعان وبلىسىنا كوشىرەتىن بولدى. مەن وسى مال ايداسۋشىلاردىڭ قاتارىنا ەندىم. جولدا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ تەرەڭوزەك ستانساسىنا تابان تىرەدىك. وسى جەرگە كەلگەن كەزدە جوعارىدان كوشكە توقتاۋ سالىپ, الدىمىزداعى مالدى وسىندا ءبىر جىلداي قىستاتاتىن بولدىق. قىستاققا تۇسكەن سول كەزدەگى مال سانى – 600 قوي, 80 جىلقى, 80 سيىر جانە 9 تۇيە. ءسويتىپ, 1943 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا مالدى تۇگەلدەي شالقارعا قايتا ايدادىق. ارتىنان بىلگەنىمىزدەي, بۇل ەرسىلى-قارسىلى مال ايداۋىمىزدىڭ سەبەبىنىڭ ءوزى – سوعىستان ساقتانۋدىڭ ءبىر شارالارى ەكەن, – دەيدى مايدانگەر قارت.
ون سەگىز جاستاعى شۋداباي 1944 جىلى اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتىنىڭ شاقىرتۋىمەن اسكەر قاتارىنا الىنادى. ونىمەن بىرگە شالقاردان باقىت ءابۋوۆ, سەرمۇحان سايىموۆ, قويشىباي ەسەنقۇلوۆ, كۇزەنباي ماقاشوۆ, جۇمابەك قۇدياروۆ ەسىمدى ازاماتتار بىرگە كەتەدى.
ولار رەسەيدىڭ چكالوۆ (قازىرگى ورىنبور) قالاسىندا زاپاستاعى 92-ديۆيزيانىڭ قۇرامىندا بولىپ, ءتورت اي ارنايى اسكەري دايىندىقتان وتەدى. مايدانگەردىڭ ايتۋىنشا, سول كەزدە ولار بەرلين ءۇشىن اقتىق شايقاسقا دايىندالىپتى. ناعىز قاقتىعىسقا سايدىڭ تاسىنداي جاۋىنگەرلەر ىرىكتەلگەن. سول بەرلين تۇبىندەگى شايقاستا شۋداباي تاقاي دا بولادى.
– ءسويتىپ, ءبىزدى بەرلينگە اكەلدى. بۇل 1945 جىلدىڭ ءساۋىر ايى بولاتىن. كەڭەس جاۋىنگەرلەرى وسى ايدىڭ اياعىندا گەرمانيا استاناسىن قورشاۋعا الدى. ەڭ العاشقى بولىپ 57384-ءشى ارتيللەريا پولكى ۇرىسقا كىرىستى. مەن وسى پولكتىڭ قۇرامىندا زەڭبىرەك كوزدەۋشىسى بولدىم. بەرلين قالاسىنا قۋاتى مىقتى ارتيللەريادان قاتتى سوققىلار بەرىلىپ جاتتى. نەمىستەردىڭ باس قالاسىنا ءبىرىنشى بولىپ گەنەرال سۋحوۆ باستاعان بروندى تانك جاۋىنگەرلەرى باسىپ كىردى. سول جەردە كوپتەگەن دوستارىمىز ەرلىكپەن قازا تاپتى. مەن دە سول قولىمنان اۋىر جاراقات الىپ, ەكى ايداي براندەنبۋرگ قالاسىنداعى №3253 گوسپيتالىنا تاڭىلدىم. جەڭىسكە جەتكەنىمىزدى وسى گوسپيتالدا جاتىپ ەستىدىم. قالاي دەسەك تە, سوعىستىڭ جاراسى جۇرەگىمىزدە ءالى تۇر. وسى سوعىس سالدارىنان ءىى توپ مۇگەدەگى اتاندىم. وسكەلەڭ ۇرپاق مۇنداي قاسىرەتتى كورمەسىن, دەپ وتكەندى اۋىر كۇرسىنىپ ەسىنە الدى كەيىپكەرىمىز.
سوعىس اياقتالعانىمەن, ول ەلگە بىردەن ورالمايدى. 1946-1947 جىلدارى براندەنبۋرگ قالاسىنداعى ارتيللەريا پولكىندە ۋچيليششەدە وقىپ, اعا سەرجانت شەنىن الادى. سودان جاس جاۋىنگەرلەردى 1950 جىلدىڭ 13 قاراشاسىنا دەيىن كانىگى ارتيللەريست ماماندىعىنا وقىتىپ, پولك قۇرۋ ىسىنە بەلسەنە اتسالىسادى. وسى جەردە جاۋىنگەردىڭ ەڭبەگى ەلەنىپ, بىرقاتار ماراپاتقا يە بولادى. سونىڭ ءبىرى 1950 جىلى پولكوۆنيك يۋدكيننىڭ قولى قويىلعان «ۇزدىك ارتيللەريست» توسبەلگىسى بولاتىن.
مايدانگەر سوعىستان ەلگە ورالعاندا شالقار اۋدانىندا حالىقتىڭ تۇرمىسى, الەۋمەتتىك جاعدايى اۋىر كەزەڭ ەدى. اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى تۇرالاپ جاتتى. ول وسى مال شارۋاشىلىعىن ءبىر جولعا قويۋ جۇمىسىنا بەلسەنە اتسالىسادى.
مايدانگەر شۋداباي تاقاي «گەرمانيانى جەڭگەنى ءۇشىن», «پولشانى جەڭگەنى ءۇشىن», «بەرليندى العانى ءۇشىن», مارشال جۋكوۆتىڭ مەدالىن, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسىنىڭ وردەندەرىمەن, جەڭىستىڭ ءار جىلدارداعى مەرەكەلىك مەدالدارىمەن ماراپاتتالعان. وتباسىندا ءالى كۇنگە دەيىن شۇيىركەلەسىپ وتىرعان قوساعى باديگۇل اجەمەن 11 بالا ءوسىرىپ, ودان 20 نەمەرە, 10 شوبەرە ءسۇيىپ وتىرعان ونەگەلى قاريالار. جىلدا ءۇرىم-بۇتاقتارى ۇلى جەڭىس مەرەكەسىن وسى اتا مەن اجە وتىرعان كيەلى شاڭىراققا كەلىپ تويلايدى.
ارداگەر جاستار الدىندا بەرگەن باتاسىندا ىلعي وسكەلەڭ بۋىننىڭ ومىرلەرى سوعىسقا ۇرىنباۋىن, ماڭگىلىك بەيبىتشىلىك بولۋىن تىلەيدى.
مۇحتار مىرزالين,
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى
اقتوبە وبلىسى
