بۇگىن استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى حاتشىلىعىنىڭ ءحىى وتىرىسى, سونداي-اق «وركەنيەتتەر ۇنقاتىسۋىنداعى استانا ءدىنارالىق فورۋمىنىڭ ءرولى» تاقىرىبى بويىنشا حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا وتەدى.
بۇل جاھاندىق اۋقىمداعى شارا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن 2003 جىلعى 23-24 قىركۇيەكتە شاقىرىلعان, العاشقى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ 10 جىلدىعىنا ارنالىپ وتىر.
سەزدىڭ جۇمىس ورگانى بولىپ تابىلاتىن حاتشىلىقتىڭ ءحىى وتىرىسى بارىسىندا 2012 جىلى مامىردا وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى ءىV سەزىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا پىكىر الماسىلادى. وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىنە سونداي-اق سەزد حاتشىلىعىنىڭ دىنارالىق جانە وركەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋدى ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى حالىقارالىق قۇرىلىمدارمەن ىنتىماقتاستىعى ماسەلەلەرىن شىعارۋ دا جوسپارلانعان. قاتىسۋشىلار, سونىمەن قاتار, 2015 جىلى وتەدى دەپ كۇتىلىپ وتىرعان V سەزدىڭ تۇجىرىمدامالىق جانە ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا دا پىكىر الماساتىن بولادى.
حالىقارالىق دەڭگەيدەگى اۋقىمدى باسقوسۋعا حاتشىلىق باسشىسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قايرات ءمامي توراعالىق ەتىپ, حاتشىلىق مۇشەلەرى, ياعني الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەردىڭ وكىلدەرى قاتىسادى.
«وركەنيەتتەر ۇنقاتىسۋىنداعى استانا ءدىنارالىق فورۋمىنىڭ ءرولى» تاقىرىبىنداعى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كونفەسسياارالىق فورۋمدى وتكىزۋ تۋرالى يدەياسىنىڭ تاريحي ماڭىزىن عىلىمي تۇرعىدا زەردەلەۋگە ىقپال ەتەتىنى كۇمانسىز.
بۇگىن استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى حاتشىلىعىنىڭ ءحىى وتىرىسى, سونداي-اق «وركەنيەتتەر ۇنقاتىسۋىنداعى استانا ءدىنارالىق فورۋمىنىڭ ءرولى» تاقىرىبى بويىنشا حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا وتەدى.
بۇل جاھاندىق اۋقىمداعى شارا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن 2003 جىلعى 23-24 قىركۇيەكتە شاقىرىلعان, العاشقى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ 10 جىلدىعىنا ارنالىپ وتىر.
سەزدىڭ جۇمىس ورگانى بولىپ تابىلاتىن حاتشىلىقتىڭ ءحىى وتىرىسى بارىسىندا 2012 جىلى مامىردا وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى ءىV سەزىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا پىكىر الماسىلادى. وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىنە سونداي-اق سەزد حاتشىلىعىنىڭ دىنارالىق جانە وركەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋدى ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى حالىقارالىق قۇرىلىمدارمەن ىنتىماقتاستىعى ماسەلەلەرىن شىعارۋ دا جوسپارلانعان. قاتىسۋشىلار, سونىمەن قاتار, 2015 جىلى وتەدى دەپ كۇتىلىپ وتىرعان V سەزدىڭ تۇجىرىمدامالىق جانە ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا دا پىكىر الماساتىن بولادى.
حالىقارالىق دەڭگەيدەگى اۋقىمدى باسقوسۋعا حاتشىلىق باسشىسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قايرات ءمامي توراعالىق ەتىپ, حاتشىلىق مۇشەلەرى, ياعني الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەردىڭ وكىلدەرى قاتىسادى.
«وركەنيەتتەر ۇنقاتىسۋىنداعى استانا ءدىنارالىق فورۋمىنىڭ ءرولى» تاقىرىبىنداعى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كونفەسسياارالىق فورۋمدى وتكىزۋ تۋرالى يدەياسىنىڭ تاريحي ماڭىزىن عىلىمي تۇرعىدا زەردەلەۋگە ىقپال ەتەتىنى كۇمانسىز.
بەرەكە مەن بىرلىككە باستاعان باسقوسۋلار
«باقىت, قايدا باراسىڭ؟»
كەز كەلگەن كەزەڭدە ادامزاتتىڭ ءومىرى يماندىلىققا, رۋحاني قۇندىلىقتارعا, ىزگىلىك پەن ىزەتتىلىككە نەگىزدەلمەسە, سول قوعامدا قاسىرەتتى جاعدايلار ورىن الىپ, ادام ارسىزدىق پەن ابىرويسىزدىققا ۇشىرايدى. ءبىز مۇنى تاريحتان جاقسى بىلەمىز. بۇگىنگى الماعايىپ زاماندا, سانانى تۇرمىس بيلەگەن داۋىردە ادامدار اراسىندا باۋىرمالدىق, مەيىرىم, كىشىپەيىلدىك, ءوزارا تۇسىنىستىك سىندى اسىل قاسيەتتەردىڭ شىنايى كورىنىس تابۋى اسا قاجەت.
اللا تاعالا قاسيەتتى قۇراندا: «كۇمانسىز, مۇسىلماندار ءبىر-بىرىنە باۋىر», – دەپ باياندايدى (حۋجۋرات سۇرەسى, 10-ايات). دانا حالقىمىز: «جاقىنىڭدى جاتتاي سىيلا, جات جانىنان ءتۇڭىلسىن», – دەيدى. ۇرپاققا ۇلاعاتتى ءسوز قالدىرعان اباي اتامىز: «ءبىرىڭدى قازاق, ءبىرىڭ دوس, كورمەسەڭ, ءىستىڭ ءبارى بوس», – دەپ ادامزاتتى باۋىرمال بولۋعا ۇندەگەن.
ءيا, بۇگىنگى قوعام قايىرىمدىلىققا, مەيىرباندىلىققا مۇقتاج. قاتىگەزدىك, وشپەندىلى ك, الاۋىزدىق ەشكىمدى جاقسىلىققا جەتەلەگەن ەمەس. ەندەشە, ۇلى اللانىڭ بىزگە بەرگەن شەكسىز نىعمەتتەرىنىڭ ءبىرى – بەيبىت زامانىمىزدىڭ قادىرىن سەزىنىپ, باعالاي ءبىلۋىمىز قاجەت. ويتكەنى, بەيبىتشىلىك – ءبىزدىڭ باقىتىمىز بەن باعا جەتپەس بايلىعىمىز.
وسىناۋ قويناۋى قازىناعا تولى بايتاق دالانى بۇگىنگى ۇرپاققا امانات ەتىپ قالدىرعان بابالارىمىز اتتىڭ جالىندا, تۇيەنىڭ قومىندا ءجۇرىپ, شاپقان تۇلپاردىڭ تۇياعى, ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تالاتىن جەردى ساقتاپ قالدى. بۇل – ءتاڭىردىڭ تارتۋى, شەكسىز راقىمى ەكەنىن ەش ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
«زامان كۇندە وزگەرەدى, ال ەلىمىز بەن ءدىنىمىز – ماڭگىلىك»
جاراتقاننىڭ كەشەگى تەكتى بابالاردىڭ جالعاسى بولعان, تاۋەلسىز ەلدىڭ تۇعىرىن تۇعىرلاپ, تۋىن بەرىك ۇستايتىن ەلباسىن تاعايىنداپ بەرۋىن تاعى ءبىر ۇلكەن مەيىرىمى, نىعمەتى دەپ تۇسىنگەنىمىز ءجون.
ەلباسىمىز ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە, مىعىم مەملەكەت بولىپ قالىپتاسۋىنا ەرەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ كەلەدى. قول جەتكەن جەتىستىكتەردىڭ ءبىر سالاسى – ءدىلىمىزدىڭ دىڭگەگى بولىپ تابىلاتىن اسىل ءدىنىمىزدىڭ, ۇلتتىق بولمىسىمىزدىڭ قايتا جاندانۋىنا, ءارى قاراي دامۋىنا قوسقان ۇلەسى دە ۇلكەن.
«زامان كۇندە وزگەرەدى, ال ەلىمىز بەن ءدىنىمىز – ماڭگىلىك», – دەگەن قاعيدانى ۇستانعان ەلباسى اسىل ءدىنىمىزدىڭ جاناشىرى. پرەزيدەنتىمىز ماتەريالدىق باي-قۋاتتىلىقپەن بىرگە رۋحاني بايلىقتى دا باسشىلىقا الىپ, وزگەگە ونەگە, ۇلكەنگە قۇرمەت, كىشىگە ىزەت, ەل يگىلىگىنە تىلەكتەس بولۋعا شاقىرادى. ەلىمىزدەگى ساۋاپتى دا سالاۋاتتى ءىس-شارالار ەلباسىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسۋدا.
جاڭا مىڭجىلدىقتىڭ باسىندا, 2001 جىلى قىركۇيەك ايىندا دۇنيە ءجۇزىن ءدۇر سىلكىندىرگەن لاڭكەستىك ارەكەتتەن كەيىن الەمدەگى الپاۋىت ەلدەر يسلام ءدىنىن جاپپاي ايىپتاپ جاتقان كەزدە ن.ءا.نازارباەۆتىڭ بايىپتى دا پاراساتتى سوزدەرى تالاي جۇرتتى ساباسىنا ءتۇسىرىپ, كەلەلى ويعا شاقىردى. ءپاتۋالى پىكىردەن داۋرىقپا ءسوز وزىپ تۇرعان سول تۇستا پرەزيدەنتىمىز: «يسلامدىق قاۋىپ-قاتەر» دەگەن ۇعىمدى ەرىننىڭ ۇشىمەن ايتا سالۋ وپ-وڭاي بولعانىمەن, ونىڭ ۇرەيلى قاناتىنىڭ كەڭگە جايىلىپ بارا جاتقانى سونشالىق, ەندى يسلام تاراپىنان بولاتىن ميفتىك قاۋىپ-قاتەر تۋرالى ەمەس, يسلامنىڭ ءوزىن ناقتىلى قورعاۋدىڭ قاجەتتىلىگىن ءسوز ەتەتىن كەز كەلدى», – دەدى.
بەيبىت سۇيگىش قازاق حالقىنىڭ سان عاسىرلاردان بەرگى تاريحىندا اتى اڭىزعا اينالعان ەل باسشىلارى ەجەلدەن ەلدىڭ اماندىعىن, تىنىشتىعىن ساقتاۋعا مول ۇلەسىن قوسقانى ءمالىم. وسى يگى ءۇردىس قازىرگى جاڭا عاسىردا دا ءوز جالعاسىن تاۋىپ, الەم الدىندا قازاقستان دوسقا قامقور, دۇشپانعا كەشىرىمدى, كورشىلەرگە مەيىرىمدى ەل ەكەندىگىن دالەلدەپ كەلەدى. وسى اياۋلى ارمان, اسىل مۇراتتىڭ اياسىندا ەلباسىمىز تاراپىنان اۋقىمدى ساياسي قادامدار جاسالىپ, بەيبىتشىلىك پەن دوستىقتى نىعايتۋدىڭ جاراسىمدى ۇلگىسى قالانىپ جاتىر.
«ىزگى ىستەرگە كومەكتەسىڭدەر...»
ءدىن – بۇكىل الەمدە ادامداردىڭ رۋحاني دۇنيەتانىمىن بايىتا وتىرىپ, جەر بەتىندەگى ادامزات قاۋىمىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ يگىلىگىنە ءوز ۇلەسىن قوساتىن قۋاتتى كۇش. سوندىقتان سول كۇشتى ادامدار اراسىنداعى دوستىق پەن ىنتىماقتاستىققا جانە مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنا جۇمساۋىمىز قاجەت. سونىڭ ىشىندە ءوزارا كەلىسىم مەن جاراسىمدىلىققا يسلام ءدىنىنىڭ قوسار ۇلەسى ولشەۋسىز.
قاسيەتتى قۇراندا: «ىزگى ىستەرگە, تاقۋالىققا كومەكتەسىڭدەر. كۇنا جاساۋعا, جاۋلىققا جاردەمشى بولماڭدار. قۇدايدان قورقىڭدار, ونىڭ قاھارى, تەگىندە, تىم قاتال» («مايدا» سۇرەسى, 2-ايات), دەپ اللانىڭ تۋرا جولىمەن جۇرۋگە, يمان مەن ىزگىلىككە شاقىرىپ, جاماندىق اتاۋلىدان ساقتاندىرادى.
ءدىننىڭ حالىقتاردى ىنتىماققا, بىرلىك پەن تاتۋلىققا تاربيەلەۋدەگى ءرولى وراسان زور. ءدىن – مەملەكەتتىڭ رۋحاني تايانىشى. ءدىندى جامىلىپ, ونىڭ قۋاتىن جەكە مۇددەگە پايدالانىپ جۇرگەندەردىڭ ءجونى باسقا.
ءدىن – الەم حالىقتارىن جالپىعا ورتاق قۇندىلىقتاردى قاستەرلەپ, جاماندىقتان توسىپ, جاقسىلىققا شاقىرىپ, ءوزارا ءتۇسىنىسىپ ءومىر سۇرۋگە ۇندەيدى. ەلباسىمىز ءدىننىڭ قوعامداعى ماڭىزدى ءرولىن ەسكەرىپ, ءار ءۇش جىل سايىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ كەلەلى كەزدەسۋىن وتكىزۋگە ۇيىتقى بولىپ كەلەدى. سارىارقا توسىندە, قازاقتىڭ جاڭا استاناسى, باس قالامىز – ەلوردادا ءوتىپ كەلە جاتقان ءدىن قايراتكەرلەرىنىڭ باسىن قوسقان قۇرىلتايدىڭ, بەرەكەگە باستايتىن باسقوسۋدىڭ بەرگەنى دە, بەرەرى دە مول.
جاقسىلىققا جۇمىلدىرعان جيىن
الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى اراسىنداعى سەنىم مەن ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى كەلىسىمى, قابىلدانعان قارارلار مەن ۋاعدالاستىقتار وسى سالاداعى ورتاق ماسەلەلەردى بىرىگىپ شەشۋگە, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشتى. قۇرىلتاي جۇمىسىنا قاتىسقان ءدىننىڭ بەدەلدى وكىلدەرىنىڭ ءوزارا بىرلىك تۋرالى ءسوز قوزعاۋى – ۇلكەن جەتىستىك.
قۇرىلتايعا قاتىسۋشىلار دىنارالىق, ۇلتارالىق قارىم-قاتىناستا كۇش كورسەتۋ, تىلگە, دىنگە, ناسىلگە ءبولىنۋ, ۇلتىن كەمسىتۋ, لاڭكەستىك ارەكەتتەردى بولدىرماۋ سىندى بىرقاتار كەزەك كۇتتىرمەيت
