قۇرساقتاعى بالا قاي ەلدىڭ ازاماتى بولادى؟

بالاسىنىڭ ەرجەتكەنى ءار وتباسى ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش. اناسى كلارا ۇلىمەن كەنتتەگى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنا با­رىپ, ونىڭ باستى قۇجاتى – جەكە باسىنىڭ كۋالىگىن الۋعا ءوتىنىش جازادى. مەرزىمدى ون بەس كۇننەن كەيىن قۇجاتتى الۋعا بارعاندا, حالىققا قىزمەت كور­سەتۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرى س.جانتىلەسوۆا: ء«سىزدىڭ ءوتىنىشىڭىز بويىنشا ۇلىڭىزعا جەكە باستى كۋالاندىراتىن كۋالىك بەرىلمەيدى دەگەن جاۋاپ كەلدى» دەيدى دە, بۇل جونىندە رۋدنىي قالالىق پوليتسيا باسقارماسى كوشى-قون بولىمشەسىنە بارۋعا كەڭەس بەرەدى. بۇعان اڭ-تاڭ بولعان ەرلان رۋدنىي قالالىق پوليتسياسى كوشى-قون بولىمشەسىنىڭ باستىعى ءبىرجان امانباەۆقا بارادى.

ەرلان ءوزىنىڭ تۋمىسىنان تەز سويلەيتىن مانەرىمەن ءبىر-ەكى مينۋتتىڭ ىشىندە قازاقستانعا 2003 جىلى كوشىپ كەلىپ, قا­­زاق­­­­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازا­ماتتىعىنا سول جىلى قاراشا ايىن­دا ءوتىنىش بەرگەنىن, ول كەزدە ايەلى كلارا ارعىنباەۆانىڭ اياعى اۋىر بولعانىن جانە 2004 جىلدىڭ 18 اقپانىندا امان-ەسەن بوسانىپ, ايتىمبەك ەسىمدى ۇلدى بولىپ, وعان 25.02.2004 جىلى №0465790 ساندى تۋى تۋرالى كۋالىگىن العاندىعىن, ەندى سول بالا 16 جاسقا تولعاندا ونىڭ جەكە باسىنىڭ كۋالىگىن الۋ ءۇشىن نەگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى بولا المايتىندىعىن ايتىپ-ايتىپ تاستاپ, زورعا توقتادى. ەرلاندى تىڭداپ بولعان سوڭ, ءبىرجان دا كوپ ويلانباپتى.

– «وزدەرىڭ قازاقستان ازا­ماتتىعىنا ءوتىنىش بەرەسىڭدەر, نەگە ىشتەگى بالانى سول كەزدە تىزىمگە قوسپادىڭدار؟» دەدى قا­لا­لىق كوشى-قون پوليتسياسى بولىمشەسىنىڭ باستىعى ءبىرجان امانباەۆ. «ويباي-اۋ, ول كەزدە ايەلىمنىڭ اياعى اۋىر, 5-6 اي بولعان دەپ تۇرمىن عوي؟! ايەلىمنىڭ قۇرساعىندا جاتقان شارانانى قازاقستان ازاماتتىعىن الۋ تىزى­مىنە قالاي قوسامىن؟ ول بالا جارىق دۇنيە كورە مە, كورمەي مە, مەن ونى قايدان بىلەمىن؟ ىشتەگى بالا تۇگىل, سىرتتاعى ءوزىمىز الداعى كۇنىمىزدىڭ قالاي بولارىن بىلمەي جۇردىك عوي!» دەسەم, «بالا تۋدى عوي, تۋعان سوڭ نەگە قوسپادىڭدار تىزىمگە؟ ازاماتتىقتى وزدەرىڭ الساڭدار بولدى دەپ ويلادىڭدار ما؟» دەيدى. «ويباي-اۋ, ول بالا تۋماسا, مىنا توبەمنەن قاراپ تۇرعان جانىمداعى ەڭگەزەردەي ۇلىم قايدان كەلدى؟! ءبىز ازاماتتىققا ءوتىنىشتى بۇل قۇرساقتا جاتقاندا بەرىپ قويدىق عوي؟» دەپ, كۇيىن­گەنىمنەن بۋىنىپ قالا جازدادىم سول جەردە, – دەيدى ەرلان شوق ۋىس­تاپ تۇرعانداي شىرىلداپ.

ەرلاننىڭ «بۋىناتىنداي» دا, شىرىلدايتىنداي دا ءجونى بار. ايەلى ەكەۋى ۇلى 16 جاسقا تولعانشا ونىڭ «قازاقستاننىڭ ازاماتى ەمەستىگىن» بىلگەن دە جوق. سەبەبى ايتىمبەك تۋعاندا سول جىل­دارداعى ۋاكىلەتتى ورگاندار مەن رۋدنىي قالالىق ىشكى ىستەر باسقارماسىنان «ورالمانداردىڭ قازاقستاندا تۋعان بالاسى وسى ەلدىڭ ازاماتى بولادى» دەگەندى ەستىگەن سوڭ, جاس اتا-انا كۇندەلىكتى قامسىز تىرشىلىكپەن كەتكەن ەدى.

رۋدنىي قالالىق كوشى-قون پوليتسياسى بولىمشەسىنىڭ باستىعى ءبىرجان امانباەۆ ەرلانعا مۇنداي جاعدايدىڭ وزىنە ءبىرىنشى رەت كەزدەسىپ وتىرعانىن جاسىرماپتى. ول ەرلانعا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى تۋرالى» زاڭىنىڭ «اتا-اناسى شەت مەملەكەتتىڭ ازاماتى بولىپ تابىلاتىن بالانىڭ ازاماتتىعى» دەپ اتالاتىن 11-1-بابىنداعى «بالا تۋعان كەزدە اتا-اناسىنىڭ ەكەۋى دە شەت مەملەكەتتىڭ ازاماتى بولسا, ول تۋعان جەرىنە قاراماستان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى بولىپ تابىلمايدى» دەگەن ءماتىندى كورسەتەدى. 2003 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ەرلان مەن كلارا تەلىباەۆتار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىنا ءوتىنىش بەرەدى, ال ۇلى 2004 جىلى اقپاننىڭ 18-ءى كۇنى دۇنيەگە كەل­دى. 2004 جىلى شىلدەنىڭ 21-ءى كۇنى ەرلى-زايىپتىلار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىن الدى. دەمەك, بالا اتا-اناسى ەلدىڭ ازاماتتىعىن الۋعا ءوتىنىش بەرگەن جانە العان ۋاقىتتىڭ ارالىعىندا ومىرگە كەلدى, ياعني نارەستەلى بول­عاندا ولاردىڭ ازاماتتىعى ءالى قولعا تيمەگەن بولاتىن. ءبىر­جان امانباەۆ ەرلاننان وزبەك­ستاننىڭ قازاقستانداعى ەلشى­لىگىنەن ايتىمبەكتىڭ وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىن قابىلداماعانى جونىندە انىقتاما الىپ كەلۋىنە كەڭەس بەرەدى. سونان سوڭ بالانى ازاماتتىعى جوق تۇلعا دەپ تانىعان سوڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىنا ءوتىنىش بەرە الاتىنىن تۇسىندىرەدى. ەرلان «مەنىڭ ۇلىم قازاقستاندا تۋدى, وسىندا ءوستى. وزبەكستاندا اناسىنىڭ بويىنا بىتكەنى بولماسا, ول ەلدىڭ شەتىن دە كورگەن ەمەس قوي؟!» دەپ تاعى شىر-پىر بولىپ, كوڭىلى تارتپاسا دا, ءساتى ءتۇسىپ قالار دەگەن دامەمەن وزبەكستان ەلشىلىگى جانىنداعى كونسۋلدىق بولىمىنە حابارلاسىپ, ديلشوت ەسىمدى جاۋاپتى قىزمەتكەرمەن سويلەسەدى.

– كونسۋلدىق ءبولىمىنىڭ ديل­شوت ەسىمدى قىزمەتكەرى مەنەن وزبەكستاننىڭ تولقۇجاتىن تالاپ ەتىپ, «سەندەر-اق باسىمدى قاتىردىڭدار» دەگەندەي, ءتىپتى دورەكى سويلەدى. «وزبەكستاننىڭ پاسپورتىن قانداي قوقىس جاشىگىنە تاستادىڭ؟» دەدى. مەن ەشقانداي قوقىسقا تاستاماعانىمدى, سول ۋا­قىتتاعى ءتارتىپ بويىنشا وز­بەكستان تولقۇجاتىن ىشكى ىستەر باسقارماسىنا وتكىزىپ, سول جەردەن قازاقستان ازاماتتىعىن كۋا­لان­دىراتىن جەكە باس كۋالىگىن العانىمىزدى ايتتىم. كونسۋل قىزمەتكەرى: «وندا سول پاسپورتتى تاپسىرعان پوليتسيادان انىقتاما الىپ كەل!» دەدى دە, ءسوزىمنىڭ سوڭىنا قاراماستان تەلەفون تۇت­قاسىن تاستاپ جىبەردى. ەلشىلىك قىزمەتكەرىنىڭ دورەكىلىگى مەنى ودان سايىن جەرگە تىققانداي جاسىتتى, – دەيدى ەرلان وتەۋ ۇلى.

اتامەكەنىم, قازاعىم دەپ, الىپ-ۇشقان جۇرەگىن قولىنا ۇستاپ جەتكەن ءبىر وتباسىن سەر­گەلدەڭگە سالىپ وتىرعان وسى جاع­دايدى رەتتەيتىن ەلىمىزدىڭ زاڭدارى نە دەيدى؟ ەلىمىز تاۋەل­سىزدىگىن العاننان كەيىن ىلە-شا­لا قابىلدانعان قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ 1991 جىلى 20 جەلتوقسانداعى «قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ ازاماتتىعى تۋرالى» زاڭىنىڭ 10-بابى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ 1995 جىلى 03 قازانداعى № 2477 جارلىعىنا سايكەس وزگەرتىلەدى. وندا «10-باپ. ازاماتتىق الۋ نەگىزدەرى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى:

1)تۋى بويىنشا;» دەپ ءارى قاراي جالعاسادى. دەمەك, بۇل بالا قازاقستاندا تۋسا, ەلىمىزدىڭ ازاماتى بولادى دەگەن ەمەس پە بۇل؟ زاڭنىڭ 10-بابى وزگەرتىلگەن 1995 جىلى ايتىمبەك تۇگىل ونىڭ اكەسى ەرلان ءالى مۇرتى تەبىندەمەگەن ءجاسوپىرىم ەدى. ال رۋدنىي قالالىق كوشى-قون پوليتسياسى بولىمشەسىنىڭ باستىعى ءبىرجان امانباەۆتىڭ ەرلان تەلىباەۆقا كولدەنەڭ تارتقانى – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى تۋرالى» زاڭنىڭ 2011 جىلى 22 شىلدەدە 11-1-باپپەن تولىقتىرىلعان نۇسقاسى بولاتىن. زاڭعا بۇل وزگەرىس ەنگەندە قازاقستاندا تۋعان ايتىمبەك 7 جاسقا تولىپ, قاشارداعى قا­زاق مەكتەبىنىڭ پارتاسىندا وتىر­عان ەدى. زاڭداعى وسى تولىق­تى­رى­­لىمنىڭ ايتىمبەككە قان­شالىق­تى قاتىسى بار؟ زاڭعا تو­لىق­تىرۋ 2011 جىلى ەنگىزىلدى, ال ايتىمبەك 2004 جىلى تۋدى. قۇزىر­لى ورگاندار مىنا زاڭنىڭ كەيىنگى تولىقتىرىلىم ەكەنىن بىلە تۇرا, ادامداردى نەگە سارساڭعا سالادى؟

جالپى, قوستاناي وبلىسى­نا كەلگەن قانداستار وسىنداي قۇجات «حيكايالارىنان» ءجيى زار­­داپ شەگەدى, تاۋسىلمايتىن انىق­تامالاردىڭ سوڭىندا سابىلاتىن كەزى كوپ. زاڭعا بەرىلگەن تۇسى­نىكتەمەدە «ورالمان» مارتە­بەسi ازاماتتىقتى العانعا دەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىمەن بارلىق سالادا تەڭ قۇقىققا يە بولۋ ءۇشىن بەرiلەدi» دەگەن ءسوز زاڭدى جۇزەگە اسىرۋ مەحانيزمىنە كەلگەندە تەرىس اينالىپ كەتەدى. ەڭ قيىنى, 9-سىنىپتى بىتىرەيىن دەپ وتىرعان ايتىمبەك بيىل كوللەدجگە تۇسكىسى كەلەدى. جەكە باسىنىڭ كۋالىگىنسىز ول قايدا بارماق؟ سونىڭ سالدارىنان وقۋ ورنىنا قۇجات تاپسىرۋعا ۇلگەرمەي قالامىز با دەگەن ۋا­يىمى بار. كوروناۆيرۋس كارانتينى جاريالانعالى ولار قاشار كەن­تىنەن اتتاپ تاعى شىعا المايدى. ال ايتىمبەك وتەۋوۆ مەكتەپتە ۇز­دىك وقيدى, سپورتشى, دومبىراشى. قازاقستاننىڭ, حالقىنىڭ ماقتانىشى بولۋدى ارمانداپ ءوسىپ كەلەدى. الايدا ايتىمبەكتىڭ ارمانىنا كەرەناۋ كەڭسەلەردەگى قابىلدانعان شەشىمدەر تۇساۋ بولاتىن ءتۇرى بار...

ءنازيرا جارىمبەت,

جۋرناليست

قوستاناي وبلىسى,

رۋدنىي قالاسى