الايدا جاعداي قانشالىقتى وڭالعانىمەن, بىراق زامان ەندى بۇرىنعىداي بولمايتىنعا ۇقسايدى. ويتكەنى قوعامنىڭ قالىپتى دامۋ ىرعاعى كۇرت وزگەردى. ۇيرەنشىكتى ءومىر ءسۇرۋ سالتىمىز بۇزىلىپ, ادامداردىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋىنا شەكتەۋ قويىلدى. مۇنىڭ ءبارى الەمدەگى مەملەكەتتەر اراسىنداعى قارقىن العان شەتقاقپايلاۋ ساياساتى مەن مۇناي نارىعىنداعى جاعىمسىز ۇردىستەرمەن قوسارلانىپ, ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق-ساياسي جاعدايىنا كەرى اسەر ەتۋدە.
قيىندىقتى باسىنان كەشىرگەن حالىق ءبىر ساتكە ويلانىپ, شىڭىراۋدىڭ شەتىن باسۋىمىزدىڭ, تىعىرىققا تىرەلىپ, ىندەت تاۋقىمەتىن باسىمىزدان وتكەرۋىمىزدىڭ سەبەبىن تۇسىندىرەتىن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەيتىن شىعار. وسىنداي كەزدە تۇيسىگى بار ءاربىر ازاماتتىڭ, جالپى قوعامنىڭ ويعا شوماتىنى كۇمانسىز. ادامداردىڭ ءوز بولمىسىن ۇعىنىپ, ومىرلىك ۇستانىمدارىن رەتكە كەلتىرىپ الۋعا تىرىساتىنى انىق. بۇگىنگى سىناق – ەرتەڭگى بولمىستىق تۇلەۋىمىزدىڭ باستاۋى بولعاندا عانا ءبىزدىڭ رۋحاني جانە ادامي نەگىزىمىزگە ورالۋىمىزدىڭ ءمانى ارتا تۇسەدى.
ءومىرىمىزدىڭ جاڭا ەسەپتەۋ نۇكتەسى باستالماقشى. اۋەلى بۇل ناۋبەتكە قارسى تۇرۋعا باتىستىڭ دامىعان مەملەكەتتەرى مەن دەموكراتيالىق قۇندىلىقتارى دا دارمەنسىز بولىپ شىقتى. الەمدە 4 ميلليوننان استام ادام كوروناۆيرۋس ىندەتىنە شالدىعىپ, 300 مىڭعا جۋىق ادام باقيلىق بولدى. ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى اياق استى بولىپ تاپتالدى. وعان كىم كىنالى؟ الدە ول استامشىلىق, داندايسىعان تاكاپپارلىق پەن ادام ءومىرىنىڭ سونشالىقتى قۇنسىزدانىپ كەتكەنىنەن بە؟ جەرگىلىكتى جانە ساۋدا سوعىستارى, باسقا ەلدەردىڭ ىشكى ىستەرىنە يمەنبەستەن زاڭسىز ارالاسۋ, قارجى مەن مۇناي توڭىرەگىندەگى تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتقان قيتۇرقى ساياسات پەن اقپاراتتىق پارمەننىڭ وربۋىنەن كىم ۇتىپ, كىم ۇتىلدى؟
شىن مانىندە ەشكىم دە ۇتقان جوق. ءبارىمىز ويسىراي ۇتىلدىق. تۋىنداعان جاعدايعا تاۋەلدى بولىپ, دارمەنسىزدىڭ كۇيىن كەشۋدەمىز. امەريكادا مەديتسينالىق قۇرالداردى ايتپاعاندا ازىق-ت ۇلىكتىڭ كەيبىر تۇرلەرىن كوپتەپ الۋعا شەكتەۋ قويىلىپ, وڭتۇستىك يتاليادا تۇرعىنداردىڭ ازىق-ت ۇلىكتى تالونعا عانا ساتىپ الۋعا ءماجبۇر بولىپ جاتقانىن ءتۇسىنۋدىڭ ءوزى قيىن. COVID-19 ىندەتىنەن ولگەندەردى جەرلەۋگە ۇلگەرە الماي, تابىتتارىن ۋاقىتشا ارنايى ورىندارعا جيناپ قويىپ, تۋىستارى مەن جاقىندارى ولاردى ارۋلاپ, سوڭعى ساپارعا شىعارىپ سالۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلۋى قاسىرەت ەمەي نەمەنە؟
بۇدان بىلاي نە بولماق, ادامزات بالاسىنا پاندەميا ساباق بولا الا ما؟ جوق, الدە بارلىعى بۇرىنعىشا قالا بەرە مە؟ ءيا, ويلاناتىن تۇستار كوپ-اق. ەندىگى جەردە ءبىر ساتكە توقتاپ, اسىعىپ-اپتىقپاي, جان-جاقتى ويلانىپ, تاۋبەمىزگە كەلەتىن ۋاقىت تۋعانداي. ويىمىزدى, ءجۇرىس-تۇرىسىمىزدى قايتا قاراپ, ەڭ الدىمەن ءوزىمىز وزگەرۋىمىز قاجەت. اينالامىزداعىلارعا, ءبىزدى قورشاعان ورتاعا دەگەن كوزقاراسىمىز دا باسقا بولۋ كەرەك. باستىسى – تابيعاتپەن ۇيلەسىمدىلىكتە بولۋ, ادام ءومىرى باعالانىپ, ادامنىڭ پيعىلى وزگەرۋى ءتيىس.
ەندىگى جەردە كوروناۆيرۋس كەزىندە تۇرالاپ قالعان ەكونوميكانى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ ماڭىزدى باسىمدىققا يە بولماق. ءوندىرىستى جانداندىرۋ, تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانۋىن توقتاتۋ, باعانىڭ ءوسۋىنىڭ جولىن كەسۋ جانە ت.ب. قازىرگى تاعدىرشەشتى ماسەلەلەر قاتارىنا جاتادى. وسىعان دەيىن ءتۇرلى سەبەپتەرمەن شامامىز كەلمەي جۇرگەن كەيبىر جايتتارعا ەرەكشە كوڭىل بولمەسەك, مۇنىڭ اياعى ناسىرعا شابۋى ابدەن مۇمكىن. جەمقورلىق قوعامدى ىشتەي ءىرىتىپ, كولەڭكەلى ەكونوميكا مەن بيزنەس كۇش الادى, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ قاراسى ارتىپ, بيۋدجەتكە كىرىستىڭ ءتۇسۋى ازايادى. قالدىق قارجىعا سالىنعان ساپاسىز تۇرعىن ۇيلەر مەن تاس جولدار, ىسكە قوسىلىپ, ارتىنشا جابىلاتىن زاۋىتتار مەن فابريكالار كوبەيەدى.
COVID-19 ىندەتىنەن قۇلان تازا ارىلعان سوڭ, جەمقورلىق پەن كولەڭكەلى ەكونوميكا سياقتى ىندەتتىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا قوعامدا وعان قارسى يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋ قاجەت بولار. سوندا عانا حالىقتىڭ قايعىسىن پايدالانىپ بەتپەردەلەر مەن كۇندەلىكتى قاجەتتى ازىق-ت ۇلىكتەردى ۇستەمە باعامەن ساتىپ, كولدەنەڭ تابىس ىزدەگەن قۇدايسىز, ارسىزداردان گورى, ءوز ومىرلەرىن قاۋىپكە تىگىپ, كوروناۆيرۋسپەن اۋىرعانداردى امان الىپ قالۋ ءۇشىن جاندارىن پيدا ەتۋگە دايىن اق حالاتتى ابزال جاندار, پوليتسەيلەر مەن اسكەريلەر, كومەككە مۇقتاج ەگدە ادامدارعا قولۇشىن سوزعان ۆولونتەرلەردىڭ سانى ەل تۇرعىندارىنىڭ باسىم كوپشىلىگىنە اينالىپ, شىنايى رۋحاني الەۋەتى مىقتى قوعام قالىپتاسادى.
جاپسارباي قۋانىشەۆ,
ساياسي عىلىمدار دوكتورى
