ستارىي رۋسسو جەرىندە بولعان ەدى...
ءبىز ون ءۇش جاس جىگىت 1942 جىلعى 17 ماۋسىمدا قارساقباي كەنتىنەن سوعىسقا اتتاندىق. ءبىزدى بىردەن كۋيبىشەۆ وبلىسىنىڭ توتسك تەمىر جول ستانساسىندا ورنالاسقان 11-ءشى زاپاستاعى اتقىشتار بريگاداسىنا جىبەردى. بۇل جەردە ءۇش اي بويى حيميالىق بارلاۋدىڭ بارلىق ءجون-جوسىقتارىنا ۇيرەتتى. سول كەزدەگى دەرەكتەر بويىنشا, فاشيستەردىڭ حيميالىق سوعىسقا دايىندىعى وتە جوعارى-تۇعىن. 1941 جىلى نەمىس ارمياسىندا گاۋبيتسالاردىڭ 2 ميلليون حيميالىق سناريادى جانە 500 مىڭ اۋىر سناريادى بولعان ەدى. حيميالىق وق دارىلەر قويمالارىنان نەمىستەر مايدانعا كۇنىنە 10 ەشەلون جىبەرۋگە دايىن بولدى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز جاۋ قولداناتىن ۋلى زاتتىڭ تابيعاتىن انىقتاۋ, قورعانۋ شارالارىن ۋاقتىلى قابىلداۋ ءۇشىن نەمىستەردىڭ حيميالىق شابۋىلدى باستاعانىن ءبىلۋ, كەڭەس اسكەرىنىڭ قارسى شابۋىلىن باستاۋ ماقساتىندا حيميالىق قاۋىپتىڭ اياقتالۋىن انىقتاۋ بولدى. مۇنىڭ ءبارى بىزگە حيميالىق شابۋىلدى تويتارۋعا دايىندىعىمىزدى جوعارعى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن قويدى. وقۋ قيىنعا سوقتى. سۋۆوروۆ ايتقانداي «جاتتىعۋ قيىن بولسا سوعىسۋ وڭاي بولادى». ءسويتىپ قىركۇيەك ايىندا ءبىزدى مايدانعا جونەلتتى.
مەن ستارىي رۋسسو تۇبىندەگى ەلمەن كولىنىڭ ماڭايىندا ورنالاسقان سولتۇستىك-باتىس مايدانىنىڭ 353-ءىنشى جەكە پۋلەمەتتى-ارتيللەريالىق باتالونىنا تاپ بولدىم. بۇل جەردە كەڭەس اسكەرلەرىنىڭ قورشاۋىندا قالعان 16-ىنشى نەمىس ارمياسى تۇردى. مەن توعىز ادامنان تۇراتىن پۋلەمەت ءبولىمىنىڭ كومانديرى ەدىم. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز ءوزارا بىلاي ءبولىندى: ءۇش ادام پۋلەمەت پەن تانكىگە قارسى مىلتىق قاسىندا كۇزەتتە بولادى, ءۇش ادام دەم الادى, ال ۇشەۋى جەركەپەنىڭ ىشىنە جينالعان لاي سۋدى كوتەلوكتارمەن قايتا-قايتا سىرتقا تاسيدى. ءبىز بۇل جەردە قورشاۋدان شىعۋعا ۇمتىلعان نەمىس برونەترانسپورتەرلەرىنىڭ شابۋىلىن تويتارۋمەن ەكى اي تۇردىق. اقپان ايىنىڭ اياعىندا قولباسشىدان شابۋىلعا شىعۋعا بۇيرىق الىندى. 25 اقپاندا, تاڭەرتەڭ شابۋىلعا شىقتىق. بەيتاراپ كەڭىستىكتەن ءوتىپ, قالىڭ قار باسقان نەمىس دزوتىنىڭ الدىنداعى اشىق الاڭعا جەتتىك. فاشيستەر پۋلەمەتتەن تولاسسىز وق جاۋدىردى. كوپتەگەن جاۋىنگەر سول جەردە قازا تاپتى. ءبىز قاردىڭ استىنا تىعىلىپ ەڭبەكتەپ العا جىلجۋعا ءماجبۇر بولدىق. امبرازۋرانىڭ الدىندا جار بار ەدى, ءبىز سوعان سەكىرىپ ءتۇسىپ, تىنىس الدىق. دزوتتى قۇرتۋ ءۇشىن المۇرت ءتارىزدى گراناتالارىمىزدى دايىنداي باستادىق. بىراق ولار ءبىزدى بايقاپ قالىپ ۇستىمىزدەن گراناتا جاۋدىردى. جارىلىس تولقىنىمەن جان-جاققا ۇشىپ كەتتىك, مەن ەسىمنەن تانىپ قالدىم...
ەسىمدى جيسام نەمىس جەركەپەسىنىڭ ساتىسىندا جاتىر ەكەنمىن. جان-جاعىمدا اۋىر جاراقاتتانعانداردىڭ ايقايى, ىڭقىلى قۇلاق تۇندىرادى. جەركەپە ءىشى تاستاي سۋىق. ءۇش كۇن بويى سانيتارلىق كومەك كورسەتىلگەن جوق. تەك ءتورتىنشى كۇنى عانا شانامەن مەدبيكە كەلىپ, ءبىزدى جاقىن ماڭايداعى تەمىر جول رازەزىنە جونەلتتى. جاۋىنگەرلىك گوسپيتالگە مەن جارالى بولعاننان كەيىنگى بەسىنشى كۇنى عانا جەتتىم. بۇل جەردە دارىگەرلەر رەنتگەنگە ءتۇسىرىپ دەنەمدە كوپتەگەن وق جارىقشاقتارى بار ەكەنىن انىقتادى. كوبىسى وپەراتسيامەن الىندى, ال وكپەمدە تۇرىپ قالعان تەمىر جارىقشاقتارى الىنعان جوق, ول كەزدەگى مەديتسينانىڭ مۇمكىنشىلىگى دە سوعىس كەزىندەگى قاۋىرت ۋاقىتتىڭ دا مۇرشاسى بولار, مىنە 57 جىل بويى سول تەمىردىڭ جارىقشاعى ءالى دە دەنەمدە «ساقتاۋلى» ءجۇر...
تەك كوپ جىل وتكەن سوڭ عانا, مايدانداستارمەن كەزدەسكەن كەزدە, بىزگە سول جەردە كومەككە كەلگەن روتا جاۋىنگەرلەرىنىڭ نەمىس دزوتتارىن تالقانداپ شابۋىلعا شىققانىن ەستىپ ءبىلدىم...
كۋرسك دوعاسىنداعى شايقاس
1943 جىلدىڭ شامامەن 5-6 شىلدەسىنىڭ تۇنىندە جاۋدىڭ شابۋىلىنان حاباردار بولعانداردىڭ بارىندە دە ۇيقى بولمادى. ورۋديا كومانديرىنىڭ اينالمالى ورىندىعىنان تۇرىپ, ساعاتىما قاراسام ءۇش جارىمدى كورسەتىپ تۇر ەكەن. جوعارعى ليۋكتى اشىپ تانكىدەن شىعىپ اياعىممەن ترانسميسسيالىق بولىمشەنىڭ ۇستىنە تۇردىم. تۇنگى تازا اۋانى قۇشىرلانا جۇتىپ جان-جاعىما قارادىم. اعاش اراسىنان اندا-ساندا قۇستاردىڭ ءۇنى ەستىلەدى. ...تاڭ الدىنداعى جارتى ساعاتتان كەيىن كەڭەس ارتيللەرياسى كۇشتى قارسى دايىندىق جۇرگىزدى. قولعا تۇسكەن تۇتقىننىڭ ايتۋىنشا, بۇل كۇشتى وتتى سوققى بولدى. ارتيللەريالىق قارسى دايىندىق باستاپقى مەجەدە ورنالاسقان نەمىس اسكەرلەرىنە ەلەۋلى شىعىن اكەلدى, جاۋدىڭ شابۋىلعا شىعۋىنا كەدەرگى جاسالدى.
قارسىلاستار شەشۋشى شابۋىلعا كوشتى. «ايدان انىق, جاۋ وبويانسك شوسسەسىنە شىعۋدى كوزدەپ وتىر» دەدى پولك كومانديرى, «ول كۇشتى تانكىلىك تارانمەن ءبىزدىڭ قورعانىسىمىزدى بۇزىپ وتپەكشى, بارلىق ۆزۆود, روتا كومانديرلەرىنە شابۋىلدىڭ باستالعاندىعى تۋرالى حابارلاۋ كەرەك, بولىمدەردى جاۋىنگەرلىك دايارلىق جاعدايىنا كەلتىرسىن» دەگەن كوماندا ەستىلدى.
ليۋكتەردىڭ ەسىكتەرى تارسىلداپ جابىلىپ, موتور ءۇنى گۇرىلدەپ ورمانعا جان ءبىتتى. شلەمنىڭ ناۋشنيكتەرىنەن پولك كومانديرىنىڭ «گۆاردياشىلار جاۋعا قاراي العا!» دەگەن داۋسى ەستىلىپ جاتتى. الدىمىزدا اۋىر سىناق تۇرعانىن بارلىق جاۋاپكەرشىلىكپەن ءتۇسىندىم. وبويانسك تاس جولىنداعى قوزعالىس تولاسسىز بولدى. ءبىز باستاپقى جاۋىنگەرلىك مەجەگە جەتكەندە كەش تە تۇسە باستادى. سونىمەن 69-ىنشى گۆارديالىق تانكىلەر پولكى ياكوۆلەۆا سەلوسىنا جەتتى. ءبىز قانداي جاعداي بولسا دا جاۋدى وبويانسكىگە جىبەرمەۋىمىز كەرەك. بىراق جاۋ «جولبارىستارى» مەن «پانتەرالارىن» جۇزدەپ, ەكى جۇزدەپ شابۋىلعا شىعاردى. ءبىزدىڭ تانكىشىلەر ولاردىڭ بىرجاعىن ويسىراتسا, ەكىنشى جاقتان جاۋدىڭ تانكىلەرى تولىپ شىعا كەلەدى. بۇل تاريحتا بولماعان ءومىر مەن ءولىم اراسىنداعى قانتوگىس تانكىلەر شايقاسى ەدى. ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان ءبىرىنشى ەشەلوننىڭ ديۆيزياسى جاۋدىڭ كۇشتى ەكپىنىمەن كەيىن شەگىندى. گيتلەرشىلەرگە قاتتى سوققى بەرە وتىرىپ ءبىزدىڭ اسكەرلەر الدىن الا دايىندالعان مەجەگە – مايدان شەبىنە ۇيىمداسقان تۇردە شەگىندى.
قارسى سوققى بەرۋ تۋرالى بۇيرىقتى ورىنداۋ كەزەڭى جەتكەندىكتەن ءبىز تانكىمىزبەن العا ۇمتىلدىق. دالانى تانكىلەر موتورىنىڭ ءۇنى الىپ كەتتى. تاسادا تۇرعان ت-34-شىلەر سوعىس تارتىبىمەن جاۋعا ۇمتىلدى. تانكىلەردىڭ ارتىنان جاياۋ اسكەرلەر ەردى.
مەن زەڭبىرەك كومانديرى بولعاندىقتان قاتتى قوبالجىدىم. سەبەبى نەمىستەردىڭ «جولبارىستارى» مەن «فەرديناندتارىنىڭ» جۋاندىعى 88 مم بولاتىن زەڭبىرەگى ءبىزدىڭ تانكىلەردىڭ برونىن 2 كم قاشىقتىقتان تەسە الاتىن ەدى. مۇنداي جاعدايدا ءبىزدىڭ «وتىزتورتىنشىلەر» اشىق سوعىستا جەڭىسكە جەتە الار ما ەكەن دەپ ويلادىم. جاۋدىڭ اۋىر تانكىلەرىنىڭ وسال جەرلەرى دە بار ەدى. اۋىر بولات تانكىلەر ىڭعايسىز شابان جىلجيتىن مۇنارالارىن بىزگە قاراي باعىتتاپ بۇرعانشا جەڭىل مانەۆرلى «وتىزتورتىنشىلەر» بىرنەشە رەت نىسانالى اتىپ ۇلگەرەتىن. دەگەنمەن, مەنىڭ ويلاعانىمداي ءبىراز شىعىنعا ۇشىرادىق.
قارسىلاستار كەزەكتى شابۋىلعا شىقتى. ولار وبويانسك تاس جولىنىڭ بويىنداعى مايدانعا سانى 200-دەن اساتىن تانكىسىن شىعاردى. ۇلكەن شىعىنمەن جاۋدىڭ شابۋىلىن تويتاردىق. ءبىزدىڭ پوزيتسياعا شابۋىلداعان جاۋدىڭ بومبالاۋشىلارىن ءبىزدىڭ يسترەبيتەلدەر قۋىپ تاستاۋعا تىرىستى. نەگىزىندە وت پەن قالىڭ ءتۇتىن اراسىندا نە بولىپ جاتقانىن ايتۋ قيىن ەدى. شابۋىل اراسىنداعى قىسقا ۇزىلىستە ليۋكتى اشىپ, باسىمىزدى شىعارىپ, اۋا جۇتىپ جەڭىلدەنە دەمالىپ ءبىر-ءبىرىمىزدى قىسقا جەڭىسپەن قۇتتىقتادىق. سويتكەنىمىزشە بولعان جوق جاۋدىڭ كەزەكتى شابۋىلى باستالدى. تاسادا تۇرعان ءبىزدىڭ تانكىلەر گيتلەرشىلەردى تۋرا اتۋ قاشىقتىعىنا جىبەرىپ الىپ, ولاردى وسال جەرلەرىنەن كوزدەدى. ءبىزدىڭ كەيبىر تانكىلەر توپتاسقان اۋىر جانە ورتاشا تانكىلەردى اينالىپ وتە باستادى. ءبىزدىڭ پوزيتسياعا جاقىنداعان جاۋ تانكىلەرىن ارتيللەريستەر مەن تانكيستەر قالىڭ وقپەن قارسى الدى. جاۋ مايداندا وققا ۇشىپ جانعان ماشينالارىن تاستاپ, شەگىنە وتىرىپ قايتا شابۋىل جاساۋمەن بولدى. كورپۋس پوزيتسياسىنىڭ الدىنداعى دالا دا, قىر دا, ورمان دا ويىلعان شۇڭقىر, قيراعان تەحنيكاعا تولى ۇلكەن ءورت الاڭىنا اينالدى.
گيتلەرشىلەر وبويانسك باعىتىندا ەلەۋلى جەتىستىككە جەتە الماي, باسەڭ شابۋىلعا كوشتى. جاۋ قىرۋار كۇش جۇمساي وتىرىپ قورعانىسىمىزدى تۇبىنە دەيىن بۇزا الماعاندىقتان ءبىزدىڭ تاباندىلىق كورسەتەتىنىمىزگە سەنىمىمىز مولايا ءتۇستى. تانكيستەر, ارتيللەريستەر موتواتقىشتار ادام ايتقىسىز شىدامدىلىقپەن كۇرەسكەنىن كورىپ مەنىڭ دە ءۇمىتىم ۇلعايدى.
... كۇندىز ءبىزدىڭ پولكتىڭ پوزيتسياسىنا جاۋدىڭ 30 تانكىسى بەت بۇرعاندا ءبىز بۇيرىقتى كۇتىپ, شايقاستى باقىلاپ رەزەرۆتە تۇر ەدىك. الدىمىزدا تانكىگە قارسى اتاتىن زەڭبىرەكتەر تۇردى. جاۋدىڭ بىرنەشە تانكىسى تويتارىلدى. ءبىر كەزدە وڭ قاناتتاعى توبەنىڭ ۇستىنەن بىرنەشە «جولبارىس» شىعا كەلدى دە تۋرا باتارەياعا قاراي ۇمتىلدى. الايدا ولاردىڭ سناريادتارى تاۋسىلىپ اتاتىن وعى بولمادى. بىرنەشە مينۋتتان كەيىن زەڭبىرەك راسچەتتارى تاپتالۋى ءسوزسىز ەدى. ءبىر كەزدە ولاردىڭ قاسىنان سنارياد جارىلدى, ءبارى دە قازا تاپتى. ءبىزدىڭ شىدامىمىز تاۋسىلىپ, مەنىڭ تانكىم جانە باسقالار ورنىمىزدان قوزعالدىق. ورماننان شىعا ۇلكەن جىلدامدىقپەن كەلىپ, تارانمەن نەمىس تانكىلەرىن سوعىپ اۋدارىپ تاستادىق. مەن تاراننان كەيىن سوڭعى كۇشىمدى جيناپ جانىپ جاتقان تانكىدەن ازەر شىعىپ ۇلگەردىم. قۇلاق تۇندىرار قاتتى سوققىدان كونتۋزيا الدىم. ودان كەيىن نە بولعانىن بىلمەيمىن, ەسىمدى جيسام سانيتارلىق ءبولىمنىڭ پالاتاسىندا جاتىر ەكەنمىن...
بەرلينگە شابۋىل
...كەڭەس اسكەرلەرى گەرمانيا جەرىنە تولىق اياق باسىپ بەرليندى شابۋىلداۋعا دايىندىق جاساپ جاتتى. ءبىزدىڭ ءبىرىنشى گۆارديالىق تانكى ارمياسى باستى سوققىنىڭ ناعىز باسىندا تۇرىپ نەمىستەردى بارلىق جولىندا دەم الدىرماي سوڭىنا ءتۇسىپ وتىرىپ ۇنەمى قۋمەن بولدى.
69-ىنشى گۆارديالىق تانكتەر پولكىنىڭ تانكيستەرى دانتسيگ پەن گدىنيادا اۋىر شايقاستاردى باستارىنان وتكىزدى. بۇل جەرلەردە نەمىستەر بىزگە قارسى «بەندەروۆشىلەر» مەن «ۆلاسوۆشىلاردى» قارسى قويدى. ولار بىزگە قارسى سوڭعى فاۋست-وعى قالعانشا سوعىستى. فاۋست-وقتارىمەن ءبىزدىڭ تانكتەردەن تانك قالدىرماي اتقىلادى. ولارعا جاقىن بارىپ تانكتىڭ شىنجىر تابانىمەن جانىشپايىنشا ولار تۇتقىنعا بەرىلگەن جوق. ەگەر ولاردىڭ فاۋست-وقتارى تاۋسىلىپ قالعان بولسا, ولار بەرىلمەي تانكتىڭ استىنا تۇسۋگە ۇمتىلادى نەمەسە قاشا جونەلەدى. ءبىز ولاردى تانكىمەن قۋىپ ءجۇرىپ شىنجىر تابانىمەن جانشۋعا ءماجبۇر بولدىق.
1945 جىلدىڭ ناۋرىزىندا قارسىلاستاردىڭ نەگىزگى كۇشتەرى اياعىنا دەيىن تالقاندالدى. سوڭعى شەشۋشى بەرليندى شابۋىلداۋ وپەراتسياسىنا دايارلىق باستالدى...
بەرلينگە شابۋىلدىڭ الدىندا ءبىزدىڭ ارميا, ونىڭ ىشىندەگى ءبىزدىڭ پولك جاڭا اسكەري ماشينالارمەن تولىقتىرىلدى. جەرگىلىكتى جەر جاۋدىڭ جاقسى قورعانا الۋىنا قولايلى ەكەنى انىق بولدى. باتپاقتى ساز وزەندەر مەن اعىپ جاتقان جىلعالار, ارىقتار, كولدەر – كەڭەس ارمياسىنىڭ شابۋىلعا شىققان بولىمدەرىن ابىرجىتۋعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بولشەكتەپ تاستاۋعا دا بولاتىن ءتيىمدى رەلەف ەدى. تانكيستەر ءۇشىن دە قيىندىقتار بولدى. ودەردىڭ باتىس جاعالاۋى باتپاقتى سازدى سۋ باسىپ جاتقان جەر. ونىڭ ارعى جاعىندا سالبىراعان تىك جارتاستارى بار زەەلوۆسكي بيىكتىكتەرى. سونىمەن بىرگە بەتوندالعان نەمەسە اعاش جەركەپەدەن جاسالعان وق اتىلاتىن نۇكتەلەر.
...ءالى ەسىمدە, ءساۋىر ايىنىڭ ورتا كەزىندە پولك ارميانىڭ باسقا دا قۇرامداس بولىمدەرىمەن بىرىگىپ ءتۇن قاراڭعىسىن جامىلىپ, الدىن الا دايىندالعان ۋاقىتشا جاسالعان وتكەلدەرمەن ودەردىڭ سول جاق جاعالاۋىنا شىقتى جانە پلاتسدارمدا ارنايى بەلگىلەنگەن الاڭعا كەلىپ تىرەلىپ كىردى.
كوپ مايدانداس جولداستارىم سوعىستىڭ سوڭعى كۇندەرىنە دەيىن جەتكەن جوق. ەكيپاجدىڭ بۇرىنعى ەسكى تانكيستەرىنەن جالعىز قالدىم. بەرليندى شابۋىلداۋ كەزىندە كەنەتتەن مەنى ولتىرسە, ءبارىنىڭ دە بىتكەنى ەمەس پە؟!... مىنە, سوندىقتان دا ء«تىرى قالسام ەكەن جانە سوعىستان كەيىنگى كەزەڭدى – كەڭەس ادامدارىنىڭ قۋانىشتى باقىتتى ءومىرىن كورسەم ەكەن...» دەگەن مەنىڭ ەڭ سوڭعى ارمانىم وسى بولدى.
1945 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنىڭ ورتاسىنداعى قاي كۇنى ەكەنى ەسىمدە جوق, تاڭعى ساعات 5-تە كەڭەس اسكەرلەرىنىڭ «رەيحتىڭ» استاناسىنا سوڭعى شەشۋشى شابۋىلىنىڭ باستالعانىن مىڭداعان زەڭبىرەك قۇلاقتى جاراتىن قاتتى گۇرسىلمەن حابارلادى. اسپاندا ءبىزدىڭ بومبالاعىشتاردىڭ گۋىلى تولاستامادى. ارتيللەريالىق دايارلىقتان كەيىن جۇزدەگەن پروجەكتور جارق ەتە قالدى. ودەردىڭ ارعى جاعىنداعى ويپاتىنىڭ ءبارى مىڭداعان سناريادتىڭ, مينانىڭ, اۆياتسيالىق بومبالاردىڭ جارىلىسىنان ىرعالىپ بۋداقتاعان ءتۇتىن ارالاسقان كوگىلدىر جارىقپەن جارقىراپ جاتتى. ءتۇتىننىڭ تىعىز بولعانى سونشاما, ءتىپتى كۇشتى زەنيتتىك پروجەكتورلاردىڭ ءوزى جارىققا جول اشا المادى. جاياۋ اسكەرلەر مەن تانكىلەر تىعىز ءۇيىرىلىپ شابۋىلعا شىقتى. بىزگە كۇشتى وتتى قۇيىنمەن دوتتاردىڭ, دزوتتاردىڭ, تانكىگە قارسى مۇمكىن بولاتىن كەدەرگىلەردىڭ, قورشاۋلاردىڭ جانە قاقپانداردىڭ جۇيەسىن جەڭىپ وتۋگە تۋرا كەلدى.
...بەرلين ىشىندەگى كوشەلەر ءۇشىن شايقاستار دا باستالدى. ءبىزدىڭ شابۋىل مايدانىنىڭ شەبى يمپەريالىق كانتسەلياريا مەن رەيحستاگتان الىس ەمەس «تيرگاردەن» پاركىنە تىرەلەتىن ۆيلگەلمشتراسسە كوشەسى ارقىلى ءوتىپ جاتتى. بىزگە فاۋستاتقىشتار كەدەرگى جاسادى. كەيبىر كەزدە كاناليزاتسيالىق قۇدىقتا نەمەسە ءۇيدىڭ پودۆالىندا وتىرىپ الىپ كوشەگە شىققان تانكىلەردى اتا باستايدى. قاي جاققا قاراۋ كەرەك ەكەنىن بىلمەيسىڭ. ءبىز ءبارىمىز ەكيپاجبەن بىرگە كوشە جاققا شىققان كەزدە ءبىزدىڭ تانك ءوز ورنىندا تۇر ەكەن, راديست-اتقىش فاۋستاتقىشتارعا قارسى پۋلەمەتتەن وق جاۋدىرىپ جاتتى. گەرمانيا جەرىنە كىرگەن كەزدە كۇن سايىن شايقاسا وتىرىپ 5, 10, 15 شاقىرىمداي قاشىقتىقتى شابۋىلمەن الاتىن ەدىك, ەندى مىنە العا 5 مەترگە دە جىلجي الماي كەلەمىز. كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ تەرەزەسىنەن فاۋستاتقىشتاردىڭ شىققانىن اڭدىدىق. اتقىشتار كورىنىپ قالسا بولدى زەڭبىرەكتەن شرافنەلدى جانە جارقىنشاق سناريادپەن اتقىلايمىز. بۇرىن ءبىر سناريادتى نەمىستەردىڭ ءبىر توپ جاياۋ اسكەرلەرىنە جۇماساساق, ەندى ءبىر فاۋستاتقىشقا جۇمساۋعا تۋرا كەلەدى. وسىلاي ۇيلەردىڭ تەرەزەلەرىن اتقىلاپ وتىرىپ بەرليننىڭ كوشەلەرىمەن كۇن سايىن 50 نەمەسە 100 مەترگە عانا جىلجىدىق.
كوشەلەردەگى شايقاستاردا ءبىزدىڭ ارميانىڭ قۇرامدارى وسىلاي شابۋىل جاساپ وتىردى. ءتىپتى ەكيپاجدار تانكىدە ءبىر ادامىن عانا قالدىرىپ اۆتوماتپەن, گراناتالارمەن قارۋلانىپ كوپقاباتتى ۇيلەردەگى فاۋستاتقىشتاردىڭ ىزىنە ءتۇستى.
25 ءساۋىر كۇنى قارسىلاستاردىڭ بەرلين ماڭىنداعى توپتارى تولىق قورشاۋعا الىندى, اسكەرلەرى اپاتتى جاعدايعا ەندى. بەرلين گارنيزونىنىڭ تاعدىرى الدىن الا شەشىلدى. تانكىنىڭ راديوقابىلداعىشى ارقىلى 2 مامىر كۇنى تاڭەرتەڭ ارميا قولباسشىسىنىڭ وق اتۋدى دەرەۋ توقتاتۋ تۋرالى بۇيرىعىن تىڭدادىق. بۇل قۋانىشتى حابار ەدى. جاۋىنگەرلەر مەن وفيتسەرلەر بىرىنە-ءبىرى قۇتتىقتاۋعا ۇمتىلدى. اركىم ارقالاي پيستولەتتەن, ۆينتوۆكادان, اۆتوماتتان, زەڭبىرەكتەن اسپانعا وق اتقىلاپ باس كيىمدەرىن جوعارى لاقتىردى. جەڭىستىڭ قۇرمەتىنە ساليۋت اتتىق. جاۋ جەڭىلگەنىن مويىنداپ, بەرىلدى. بەرلين وتقا ورانىپ, جانىپ جاتتى.
ءبىز 1945 جىلدىڭ 9 مامىرىنا دەيىن بەرليندە تۇردىق. ورناعان تىنىشتىق اراسىنان داۋىستاپ سويلەيتىن كۇشەيتىلگەن قۋاتتى قوندىرعىلاردان گەرمانيانىڭ بەرىلىپ, كاپيتۋلياتسيا جاساعاندىعى جايىندا ەستىلىپ جاتتى. وسىلايشا «بەرلين شابۋىلى» – شايقاسىن اياقتاپ 1946 جىلدىڭ 16 ناۋرىزىندا تۋىپ-وسكەن ۇيىمە, قارساقبايىما ورالدىم...
P.S.: بۇل قاندى سۇراپىل سوعىستىڭ ەل اۋزىندا جۇرگەن تەك ءۇش ماڭىزدى كەزەڭى تۋرالى عانا ءوز قولىمەن جازعان بەكتاي مايدانگەردىڭ باسىنان كەشىرگەن اڭگىمەلەرى... ارينە سوعىستا ءۇش جىل سەگىز ايدان اسا ۋاقىت بولىپ, جەڭىسپەن وتانىنا قايتا ورالعان, بۇگىندە باقيلىق بولعان جاۋىنگەردىڭ وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولارلىق, ايتىلماي كەتكەن, جازىلماي كەتكەن, تاربيەلىك ماڭىزى زور قانشاما اڭگىمەلەرى جەتپەي قالدى دەسەڭشى...!
ءيا, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ەلى مەن جەرىنىڭ اماندىعى ءۇشىن قانىن اياماي توككەن قانشاما قازاق سولداتى قىرشىنىنان قيىلىپ, ەرلىكپەن قازا تاپتى. بۇگىندە مايدانگەرلەر قاتارىن ساۋساقپەن عانا ساناۋعا بولادى, ولارعا لايىقتى سىي-قۇرمەت كورسەتە الىپ ءجۇرمىز بە دەگەن تەرەڭ ويلار مەن سۇراقتار تۇسىنگەن ءاربىر ادامدى مازالايتىنى انىق! تاريح ساباقتارىن ءوز ۋاقىت ەنشىسىنە الىپ, ۇرپاق جادىنا ءالسىن-ءالسىن ءسىڭىرىپ وتىرۋ – بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ قاسيەتتى پارىزى!
دايىنداعان
ءمۇتالاپ ءابساتتاروۆ
