مەنىڭ اتام توقتاسىن ءابيمولدا ۇلى 1916 جىلى شىعىس قازاقستانداعى ويماقتاي عانا قىزىلشىلىك اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدى. اۋىل مولداسىنان از عانا ساۋات اشقان ول 1930 جىلى سەمەي قالاسىنداعى تەxنيكۋمعا وقۋعا تۇسەدى. 1942 جىلى تاشكەنتتە ءۇش ايلىق اسكەري بايلانىسشى وقۋىن ءبىتىرىپ, مايدانعا اتتانادى. كۋرسك دوعاسى, دنەپر وزەنىن قورعاۋعا اتسالىستى. كيەۆتى جاۋدان ازات ەتۋگە قاتىستى. ەلدىڭ ەلدىگى, ەردىڭ ەرلىگى سىنعا تۇسكەن سول قيىن-قىستاۋ جىلدارى اتام دا تاباندىلىق تانىتقان جانداردىڭ ءبىرى بولىپتى. قان قاساپ مايدان كورىپ, جاۋىنگەر ەتىگىمەن سوناۋ بەرلينگە جاياۋ جەتكەن اتامىز جەڭىس تۋىن جەلبىرەتۋگە قاتىستى. قان مايداندا ءجۇرىپ «ەرلىگى ءۇشىن», «ۋكراينانى ازات ەتكەنى ءۇشىن», «جۋكوۆ» جانە وزگە دە وردەن-مەدالدارمەن ماراپاتتالعان.
ەلگە امان-ەسەن ورالعان سوڭ اجەمىز نۇرزيا سولتانبەكقىزىمەن وتاۋ قۇردى. اتام ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىن شىعىس قازاقستان وبلىسى, جارما اۋدانىنا قاراستى كىشى قاراسۋ اۋىلىندا وتكىزدى. توقتاسىن اتام دالا مىنەز, بالا كوڭىل جان ەدى. ال, نۇرزيا اپام قوناقجاي كىسى بولاتىن. ءومىر دە ادام بالاسى ءۇشىن تولقىعان تەڭىز سەكىلدى ەمەس پە. جەلكەنىڭدى جەل كەرنەگەن ساتتەردە العا سۇيرەگەن ارمانىڭ اداستىرىپ كەتپەس ءۇشىن باعىت-باعدارىڭدى ايقىندار تەمىرقازىق ىسپەتتەس جاناشىر, اقىلگوي جاندار بولادى. تاڭىردەن تىلەۋىڭدى تىلەپ, عۇمىر جولىڭنىڭ باقىتقا تولى كۇندەر بولعانىن قالايتىن تەك شىن جاناشىر جاندار عانا. ول دا ارينە, مەنىڭ اتام مەن اپام ەدى. سول اتا-اپامنىڭ ەڭ قاستەرلى مەرەكەسى جەڭىس كۇنى بولاتىن. ەس بىلگەننەن بەرى بىلەتىنىم 9 مامىر كۇنى ءبىز تايلى-تۇياعىمىزبەن قارا شاڭىراققا جينالىپ, مارە-سارە بولىپ جاتاتىنبىز. كوپتەن قارا كورسەتپەي كەتكەن قالاداعى اعايىن دا اۋىلعا كەلىپ ارقا-جارقا. ال ءبىز بولساق ومىراۋىنداعى وردەن-مەدالدارى جارق-جۇرق ەتكەن اتامىزدىڭ قۋانىشتى جۇزىنە قىزىقتاي قاراپ وتىراتىن ەدىك. سول كۇنى اتامنىڭ شاڭىراعىنا ونەربەك, جولدىبەك, ۇلىپقان, ءماسالىم, مۇراتقان, ءابۋشاxمان جانە جوشى اتالارىمىز دا تۇستەنە كەلىپ, داستارقان باسىندا اڭگىمە ايتۋشى ەدى. ءتورت جىلدىق قانا ءبىلىمى بار قازاقتىڭ سول ءبىر قارا شالدارىنىڭ بىلمەيتىنى جوق ەدى.
2009 جىلدىڭ 9 مامىرىن دا ءدال وسىلاي تويلادى. داستارقان باسىندا اتام: «اۋ, اعايىن, كەلەسى جىلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى عوي, جۇبىمىز جازىلماي, بارشامىز وسى شاڭىراقتا جينالايىق. اللا اماندىعىن بەرسە, تاي سويىپ, توي جاسايمىن, تەك اللا سوعان جەتكىزسىن», دەدى. قاتارلاستارى: «و, بارەكەلدى, تەك سوزىڭدە تۇراتىن بول», دەپ جاتتى. ءيا, اللا اتامدى سول 65 جىلدىققا جەتكىزدى. توي دا بولدى, بىراق اتامنىڭ بۇل سوڭعى كوكتەمى, سوڭعى جەڭىس مەرەكەسى ەكەن.
مەنىڭ كىتاپ قۇمارلىعىم اتامنان دارىعان قاسيەت پە دەيمىن. ول كىسى دە جاستانا جاتىپ گازەت-جۋرنال وقيتىن. ءار اپتا سايىن رەپۋبليكالىق «ەگەمەن قازاقستان», وبلىستىق «ديدار» مەن «رۋدنىي التاي», اۋداندىق «راۋان-ۆوسحود» پەن توتە جازۋمەن شىعاتىن «شالقار» گازەتتەرىنىڭ جاڭا ءنومىرىن اسىعا كۇتەتىن. باسىلىمدار كەلگەن بويدا رەت نومىرلەرى مەن بەتتەرىن تۇگەندەپ الادى دا كوزىلدىرىگىن تاعىپ, ماقالالاردى مۇقيات وقيتىن. ءۇزىلىس جاساسا, توقتاعان جەرىن قالاممەن بەلگىلەپ قوياتىن. كەيىن وقىعاندارىن اپاما اڭگىمە قىلىپ ايتىپ وتىراتىن جارىقتىق. گازەت تۇرعان جاققا جولاي قالساق, اتام «نە ىستەيىن دەپ تۇرسىڭ؟» دەپ گازەت ۇرلاۋعا كەلگەنىمىزدى سەزىپ قوياتىن. بالامىز عوي. سول كەزدە اپام مارقۇم ءبىزدى قورعاپ «وسى سەن ولسەڭ, سەنى وسى گازەتكە ورايمىز-اۋ» دەپ قالجىڭدايتىن.
اتام مەن اپام ءان تىڭداعاندى دا ۇناتۋشى ەدى. اسىرەسە, دوسحان جولجاقسىنوۆتىڭ «اۋىل قارتتارى» تاسپاسىن ءجيى قويعىزاتىن. سونداعى «كەمپىرباي مەن اسەت», «ەكى جيرەن», «تەمىرتاس», «ويلان, بالام», «كەنەنگە كوڭىل ايتۋ», «اقتوقتىنىڭ اۋجىرىن» تىڭداي بەرگەننەن ءبىز دە جاتتاپ العان ەدىك. ال جەڭىس كۇنى قارساڭىندا «شيروكا سترانا مويا رودنايا» ءانىنىڭ تاسپاسىن قايتا-قايتا قويعىزىپ, قوسىلا ورىنداپ وتىرعانىن تالاي كوردىك. كەيدە ءبىز دە جاعالاسىپ جاتقانىمىز. سونداعى اتامنىڭ نۇرلى جانارىن كورسەڭىز عوي. ەركەلىگىم بە, قىزدى-قىزدىمەن كەيدە مەن ساپتاعى كانىگى ساربازداي ءارلى-بەرلى شەرۋلىك مارشقا باسامىن. ونىممەن قويماي اتامدى دا ماجبۇرلەيمىن. ول كىسى مەنىڭ كوڭىلىمدى جىققىسى كەلمەي, تاياعىن تاستاي سالا جانىمنان تابىلادى.
اتا-اجەم تاڭمەن تالاسا تۇرىپ, قاس قارايعانشا بەل بۇكپەۋشى ەدى. اۋىلداعى الما, شيە اعاشتارىن دا اتام وتىرعىزعان. ءوزى سۋاراتىن. ءبىز كومەكتەسپەك بولعاندا قارسىلىق ءبىلدىرىپ جاتقانى. «اتالارىڭ جاتىپ قالماسىن دەسەڭدەر, بۇل جۇمىستى ماعان بەرىڭدەر, مەن ءۇشىن دەنە شىنىقتىرۋ عوي», دەيتىن.
بيىلعى جەڭىس كۇنىن دە اتا-اجەمسىز وتكىزەمىن. ون جىل بۇل شاڭىراقتا اتام بارداعىداي مەرەكە بولعان جوق. مەنى ەركەلەتە ايتاتىن «نازاكون» داۋىسىن ەستىمەگەنگە دە ون جىل. كوزكورگەندەر: «سەنىڭ اتاڭ قيىندىقتان قاشپايتىن, تۇزدەگىنى تۇگەندەپ, اۋىلداعىعا اقىل-كەڭەسىن ايامايتىن كوپشىل ەدى», دەيدى.
پەندەنىڭ ارتىندا ءجۇرىپ وتكەن ءومىرى, حالقىنا جاساعان جاقسىلىعى, ىستەرى, مىنەزى, تاعى باسقاشا قاسيەتتەرى قالادى, تارازىعا سالىنادى. جاقسى ادامدى جۇرت ساعىنادى. جىلى ءجۇزىن ءجيى ەسكە تۇسىرەمىز, نۇسقالى بەينەسىن قارا جەر قوينىنا قيماي, كوز الدىمىزدان وتكەرىپ, وتكەن كۇننىڭ ساعىمىنا كوز تىگەمىز...
ءلاززات نوعايباي,
جۋرناليست
