تاسقىن سۋدىڭ تاقسىرەتى

ۇكىمەتتىك كوميسسيا قۇرىلدى

كەش حابارلاندىرعانىن ايتىپ, جەرگىلىكتى بيلىك پەن ارنايى قىزمەتتەگىلەردى كىنالاۋشىلار دا بارشىلىق. العاشقى ساتتە جاسالعان ارەكەتكە كوڭىلى تولماي, «بىلاي ىستەۋ كەرەك ەدى» دەگەن ماعىنادا كەڭەس بەرۋشىلەر دە تابىلۋدا. وسىنداي قاۋىپتى دە قورقىنىشتى وقيعادا ءوزىن «كوسەم» ەتىپ كورسەتكىسى, الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى بەدەلى مەن تانىمالدىلىعىن ارتتىرعىسى كەلگەندەردىڭ دە بارىن ايتۋشىلار جەتەرلىك. قالاي بولعاندا دا وسى توسىن اپات الداعى ۋاقىتتا جان-جاقتى سارالانىپ, قورىتىندى جاسالارى جانە ودان ءتيىستى ساباق الىنارى انىق. وسىنداي قيىن ساتتە حالىق ىنتىماعى جاراسقان, بىرلىگى بەكەم ەل ەكەنىن دالەلدەدى.

كورشى وزبەكستان ەلىنىڭ بۇل وقيعاعا قاتىستى ارەكەتى مەن ناقتى ىسىنە باعا بەرە المايتىنىمىز انىق. بۇل ورايدا ەكى مەملەكەت باسشىلارى ۇنەمى بايلانىستا بولىپ, جاعدايدى باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىرعانى ءمالىم. تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ پەن «قازسۋشار» مەكەمەسىنىڭ جاۋاپتى ماماندارى ماقتاارال اۋدانىنداعى سۋ تاسقىنى ماسەلەسىن رەتتەۋ بويىنشا وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرداريا وبلىسىنا اتتاندى. قازاقستاننان تاسقىن سۋدى توقتاتۋ بويىنشا بارعان توپ ءتيىستى مينيسترلىك وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, كەلىسسوزدەر جۇرگىزەدى. ياعني سۋ بوساتۋ جۇمىستارى الداعى ۋاقىتتا ءبىر جۇيەگە كەلتىرىلەدى. سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ وكىمىمەن تۇركىستان وبلىسى ماقتاارال اۋدانىنداعى ەلدى مەكەندەردى سۋ باسۋ سالدارىن جويۋ جونىندەگى ۇكىمەتتىك كوميسسيا قۇرىلدى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى رومان سكليار توراعالىق ەتەتىن كوميسسيا الدىنا كەلتىرىلگەن زالالدى باعالاۋ جانە سۋ باسۋ سالدارىن جويۋ, ينجەنەرلىك, كولىكتىك, الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى, تۇرعىن ۇيلەردى قالپىنا كەلتىرۋ, سونداي-اق زارداپ شەككەن تۇرعىندارعا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ مىندەتتەرى قويىلدى.

تۇرعىندار قازىر جىلى سوزگە ءزارۋ

جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, ماقتاارالدىق كەيبىر تۇرعىندار اپات جايىندا الدىن الا ەسكەرتىلمەگەنىن ايتىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەردە شاعىمىن جاريا ەتتى. «وزبەكستان سۋ قويماسىن بىرەۋلەر قاساقانا بۇزىپتى. جەرگىلىكتى بيلىك توتەنشە جاعدايدىڭ تۋىندايتىنىن بىلە تۇرا, ارەكەتسىز وتىردى. سۋ تاسقىنى بولاتىنىن ەسكەرتپەدى. نەگە الدىن الا ايتپايدى؟» دەگەن سىڭايلى پىكىرلەر الەۋمەتتىك جەلىلەردە جازىلدى. ءيا, كورشى ەلدەگى سۋ قويماسىنىڭ بۇزىلاتىنىن جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ الدىن الا بىلمەۋى زاڭدى جايت. جەرگىلىكتى اكىمدىك تە قىزىل سۋدىڭ كوپ القاپقا جايىلۋىنا وزبەكستان تاراپىنىڭ اپات جايلى دەر كەزىندە ەسكەرتپەۋى سەبەپ بولعانىن مالىمدەپ وتىر. «وزبەكستاننىڭ بيلىك وكىلدەرى رەسمي تۇردە حابارلاسىپ, قالىپتاسقان جاعداي تۋرالى بىزگە ايتپادى. بوگەتتىڭ بۇزىلعاندىعى جونىندە الەۋمەتتىك جەلىدەن بىلدىك», دەدى ماقتاارال اۋدانىنىڭ اكىمى باقىت اسانوۆ.

جۇرتتى سابىرعا, دۇرلىكپەۋگە شاقىرعان جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ تۇرعىنداردى بىردەن كوشىرۋگە كىرىسپەگەنىن, كوپشىلىكتىڭ ءوزى اۋىلدان قاشا باستاعانىن ايتۋشىلار بار. بۇل ورايدا جەدەل شتاب قۇرىلىپ, العاشقى ساتتەن-اق تىنباي جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتا كەتەلىك. ءوز ءۇيىن ولەڭ توسەگىن, پالەن جىل تەر توگىپ, تۇرعىزعان باسپاناسىن, تاباناقى, ماڭداي تەرىمەن جيناعان مال-مۇلكىن دالاعا تاستاپ كەتكىسى كەلمەگەن تۇرعىنداردى دا تۇسىنۋگە بولادى. تۇندەلەتىپ ءوز كۇشتەرىمەن قاۋىپسىز جەرگە كوشىپ كەتكەن تۇرعىنداردىڭ كەيبىرى ءۇي جيھازدارىن شىعارىپ ۇلگەرگەن. كەيبىرى قۇجاتتارىن دا الا الماي قالعان. وسىنداي جايتتاردى ايتىپ ەموتسياعا بەرىلە نارازىلىعىن بىلدىرۋشىلەر جوق ەمەس. وقيعا ورنىنا اكىمدىكتەن ەشكىم كەلمەگەنىن ايتۋشىلار دا بار. ء«ۇش كۇننەن بەرى نەگە سۋ توقتامايدى؟ جانى اشيتىن ءبىر پەندە تاپپاي تۇرمىز عوي. نە جازىعى بار بۇل جۇرتتىڭ؟ 80 جاسقا كەلدىم. 11 بالا تۋدىم. ءوسىردىم, جەتكىزدىم. بالالارىمنىڭ بالا-شاعاسى قالاي كۇن كورەدى؟ قانشاما ءۇي قيراپ جاتىر؟» دەيدى زەينەتكەر دامەش قالدىباەۆا.

مىڭداعان ادامعا قىزمەت كورسەتۋ بارىسىندا كەمشىلىكتەر كەزدەسۋى مۇمكىن. دەگەنمەن, ناقتى كوز جەتكىزبەي, ءتۇرلى قاۋەسەت اقپار تاراتىپ, ەل ىشىنە نەگىزسىز دۇربەلەڭ سالۋ, تۇرعىنداردى ۇركىتە بەرۋ ازاماتتىققا جاتپاسى, كىمگە بولسىن ابىروي اپەرمەسى انىق. بۇل ورايدا اپات ورىن العان ساتتەن باستاپ اۋدان تۇرعىندارىنىڭ قاسىندا جۇرگەن Nur Otan پارتياسى وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بەيسەنباي تاجىباەۆ مىڭداعان ادامعا قىزمەت كورسەتۋ بارىسىندا كەمشىلىكتەر كەزدەسۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. ء«تۇرلى پروبلەمالار دا تۋىنداۋدا. دەگەنمەن مەملەكەت بارىنشا ەلدى قورعاۋعا, قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋعا كۇش سالىپ جاتقانىن مويىنداعان ءجون. قاشاندا جۇرتتى سىرتتاي سىناۋ, مىنەۋ وڭاي. توپان سۋ تۇتاس ەلدى ابىگەرگە سالىپ تۇرعان ساتتە الىستان دالەلسىز اقپارات تاراتۋدان گورى ەرىكتىلەر قاتارىنا قوسىلۋدى ۇسىنامىز. ماقتاارالعا كەلىپ, قىزمەت ەتىپ, پاتريوت ەكەنىمىزدى كورسەتەيىك», دەيدى ب.تاجىباەۆ.

ۇيلەرىنە تەزىرەك ورالعىسى كەلەتىن تۇرعىنداردىڭ كوكەيىندە «ەندى نە بولادى, ءبىز قايتەمىز؟» دەگەن قاراپايىم سۇراقتارمەن قاتار اعىن سۋدىڭ توقتاماۋى سەبەبىنە, باعىتى مەن قارقىنىنا, ونىڭ جولىن بوگەۋگە قاتىستى سۇراقتار دا بارى انىق. «سۋدىڭ دەڭگەيى ءسال تومەن ءتۇسىپتى. سۋ دەڭگەيىن تومەندەتۋدىڭ ءبىر جولى كورشى ەلدەگى كوپىردى اشۋ. قازىرگى تاڭدا سۋدى قاشىرۋ قاجەت. بىراق قايدا؟ كوپىر اشىلسا سۋ كەتەدى. حالىق ەرتەڭگى كۇنىنە دە الاڭداۋلى. ەرتەڭ ۇيلەرىنە بارىپ, جاعدايدى كورگەن سوڭ كوپ داۋ تۋىنداۋى دا مۇمكىن. سوندىقتان وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق, اۋداندىق دەڭگەيدەگى بيلىك وكىلدەرى تۇسىندىرمە جۇمىستارىن كەڭىرەك جۇرگىزۋگە ءتيىس. حالىققا جاقىن بولۋى قاجەت, قازىر ولار جىلى سوزگە ءزارۋ. سونداي-اق كورشى ەلدەن سۋدى ءبىزدىڭ جاققا بۇرىپ جاتقانداردىڭ ارەكەتى تۇسىرىلگەن تاسپا دا جاريا ەتىلۋدە. ياعني بۇل ماسەلە ناقتى زەرتتەلىپ, ءتيىستى شەشىمدەر قابىلدانۋى كەرەك دەپ ويلايمىن», دەيدى ماقتاارال اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, جەرگىلىكتى ءماسليحات دەپۋتاتى ورازكۇل شىلمىرزاەۆا.

ءيا, تۇسىندىرمە جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, وقيعا بويىنشا ناقتى اقپاراتتاردى تەز بەرۋدىڭ ماڭىزى زور. ايتپەگەندە كوپشىلىكتىڭ «ۋاتساپتا» تاراعان بەينەكورىنىستەر مەن سوزدەرگە سەنىپ قالۋى عاجاپ ەمەس. ال سۋدى بۇرۋ ماسەلەسى راسىندا دا زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. كورشىلەس ەلدىڭ وبلىس باسشىلارى سۋ قويماسىنداعى سۋ كولەمىن ازايتۋ ءۇشىن سۋ باعانىن قازاقستانعا بۇرىپ جىبەرگەنى دە ايتىلۋدا. بۇل ورايدا, Telegram ارناسىنىڭ حابارلاۋىنشا, وزبەكستان باس پروكۋراتۋراسى, ءور قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 207-باپ 1-بولىگى (لاۋازىمدىق نەمقۇرايلىلىق) مەن 258-باپ 2-ءبولىمى «ب» تارماعى (تاۋ-كەن, قۇرىلىس نەمەسە جارىلىس قاۋپى بار جۇمىستاردىڭ قاۋىپسىزدىك قاعيدالارىن بۇزۋ) بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعاعان. سونىمەن قاتار تەرگەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ وزبەكستان مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك قىزمەتى ورگاندارىنا جۇكتەلگەن.

سۋ دەڭگەيى تومەندەپ, 5 اۋىلدا قاۋىپ سەيىلدى

قازىرگى جاعدايدى بايانداي كەتسەك, رەسمي ورىندار سۋ دەڭگەيىنىڭ ءبىرشاما تومەندەگەنىن مالىمدەۋدە. ماقتاارال اۋدانىنىڭ 10 ەلدى مەكەنى قاۋىپتى ايماقتا ورنالاسقان. ونىڭ 5-ەۋى, ياعني جاڭاتۇرمىس, جەڭىس, فيردوۋسي, ورگەباس, دوستىق اۋىلدارى سۋ استىندا قالسا, قالعان 5 ەلدى مەكەن وبلىس اكىمدىگى, وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى, «قازسۋشار» جانە اۋىل تۇرعىندارىنان قۇرالعان ەرىكتىلەردىڭ كومەگىمەن سۋ باسۋ قاۋپىنەن شىعارىلدى. سونىڭ ىشىندە اتاپ وتەتىن ستراتەگيالىق ماڭىزى زور 14 مىڭنان استام حالقى بار مىرزاكەنت ەلدى مەكەنى قىزىل سۋ باسۋدان امان قالدى. ءسويتىپ اۋدان ورتالىعى مىرزاكەنت تۇرعىندارىنىڭ ءوز ۇيلەرىنە ورالۋىنا مۇمكىندىك تۋدى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ساكەن قالقامانوۆ نۇرلى جول ەلدى مەكەنى اۋماعىندا ارنايى بوگەت سوعىلعانىن حابارلادى. فيردوۋسي ەلدى مەكەنىنەن مىرزاكەنتكە قاراي 3 كوللەكتور ورنالاستىرىلعان. سونداي-اق ورگەباس ەلدى مەكەنىنىڭ اۋماعىندا ۇزىندىعى – 20, بيىكتىگى 1 مەتر, ىرىستى ەلدى مەكەنىندە بيىكتىگى – 0,5, ۇزىندىعى 40 مەتر, جانتاقساي اۋىلىنىڭ ماڭىنان ۇزىندىعى 800 مەتر بولاتىن بوگەتتەر تۇرعىزىلدى. ال كورشى جەتىساي اۋدانىندا قوعالى اۋىلىنىڭ اۆتوموبيل جولىنىڭ بويىندا ۇزىندىعى 500 مەتردەن اساتىن بوگەت سالۋ ارقىلى نىعايتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل جۇمىسقا 649 ادام, 15 دانا تەحنيكا جۇمىلدىرىلعان.

جالپى ماقتاارال اۋدانىنىڭ سۋ باسقان ەلدى مەكەندەرىنەن 2 مامىردان باستاپ 31 606 ادام كوشىرىلگەن, سونىڭ 17 مىڭنان استامى مىرزاكەنت كەنتى مەن اقجول اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ۇيلەرىنە قايتارىلۋدا. ەۆاكۋاتسيالىق بەكەتتەرگە ورنالاستىرىلعان بارلىق ازاماتقا ءتيىستى كومەكتەر كورسەتىلۋدە. جالپى 24 ەۆاكۋاتسيالىق بەكەتكە جايعاستىرىلعان ادامداردىڭ دەنساۋلىعىن باقىلاۋعا الۋ ءۇشىن 147 مەديتسينا قىزمەتكەرى جۇمىلدىرىلعان. ولار بەكەتتەگى ازاماتتارعا تاۋلىك بويى قىزمەت كورسەتۋدە. 4 مامىر كۇنگى رەسمي اقپارات بويىنشا 5 ەلدى مەكەننەن جالپى سانى 631 ءۇي سۋ استىندا قالدى. توتەنشە جاعداي جونىندەگى كەزەكتى شتاب وتىرىسىندا وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ حالىققا جان-جاقتى كومەك بەرىپ, تۇرعىندارعا ۇلكەن قولداۋ كورسەتۋ كەرەكتىگىن اتاپ وتكەن بولاتىن.

ءتيىستى سالا باسشىلارىنا بىرقاتار تاپسىرما بەرىلدى. اتاپ ايتقاندا, ەڭ الدىمەن ەۆاكۋاتسيالىق پۋنكتتەرگە ورنالاسقان حالىققا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ جانە وتەماقى تولەۋ ءۇشىن ولاردىڭ مال سانى, جىلجىمايتىن م ۇلىك, جەكە باس قۇجاتتارىنىڭ مالىمەتتەرىن جيناقتاۋدى تاپسىردى. ەكىنشىدەن, اپاتتان زارداپ شەككەن تۇرعىنداردى ازىق-ت ۇلىك جانە قاجەتتى زاتتارمەن قامتاماسىز ەتۋگە كاسىپكەرلەر مەن قوعامدىق قورلاردى تارتۋدى ۇسىندى. تۇرعىن ۇيلەرگە كەلتىرىلگەن زالالدىڭ مولشەرىن ەسەپتەۋدى جۇكتەدى. كاسىپكەرلىك نىساندارعا كەلگەن زالال مولشەرىن انىقتاۋ مىندەتتەلدى. بەسىنشىدەن, زاقىم كەلگەن اۆتوموبيل جولدارى مەن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىنە كەلتىرىلگەن زياننىڭ مولشەرىن ەسەپتەۋدى قولعا الۋ قاجەت. «التىنشىدان, اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارى مەن ءۇي جانۋارلارىنا كەلتىرىلگەن زياننىڭ مولشەرىن ەسەپتەپ, جەتىنشى تاپسىرما رەتىندە قاۋىپ ءتونىپ تۇرعان ەلدى مەكەندەردى تاسقىن سۋدان قورعاۋ ماقساتىندا بوگەت جاساۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەت», دەدى ومىرزاق ەستاي ۇلى.

ايتا كەتەلىك, اپاتتان قۇتقارۋ جۇمىستارىنا جالپى سانى 986 ادام, 4 قايىق, 180 دانا تەحنيكا تارتىلعان. پوليتسيا تاراپىنان جاڭاتۇرمىس, فيردوۋسي, ورگەباس, نۇرلى جول, ءيىرجار, ت.جايلىباەۆ اۋىلدارىندا 7 بلوك-بەكەت قۇرىلدى. سونداي-اق 3115 ءىرى قارا مال, 1101 ۇساق مال, 585 جىلقى, 34 تۇيە كەلەس اۋدانى, قىزىلاسكەر اۋىلىنا جەتكىزىلگەن. بۇدان بولەك, 1797 ءىرى قارا, 6029 ۇساق مال, 689 جىلقى, 381 تۇيە, 165 شوشقا ماقتاارال اۋدانىنداعى قاۋىپسىز جەرگە شىعارىلعان. وبلىستاعى اۋدان, قالالار تۇرعىندارى مەن ەلىمىزدىڭ وزگە وبلىستارى دا سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن اعايىنعا كومەك قولىن سوزىپ, گۋمانيتارلىق جاردەم جەتكىزۋدە. مىسالى, جامبىل وبلىسىنان 30 توننادان اسا ازىق-ت ۇلىك تيەلگەن گۋمانيتارلىق كومەك جانە شىمكەنت قالاسىنان اۆاريالىق-قۇتقارۋ جۇمىستارىنا جۇمىلدىرىلاتىن 30 ارنايى كولىك تە ماقتاارال اۋدانىنا كەلدى.

تۇركىستان وبلىسى