رۋحانيات • 22 ءساۋىر، 2020

سالەم – ءسوزدىڭ اناسى

382 رەت كورسەتىلدى

ءتاجتاجالدىڭ باستى سوققىسى سالەم­دە­سۋ­گە كەلىپ تيگەنىن قاراڭىزشى. قول بەرىپ امان­داسۋ قورقىنىشقا اينالىپ، كىسىمەن كە­زىكسە، ۇركىپ قاشاتىن ادەت كەلگەلى ادام­دار دا اماندىق-ساۋلىق سۇراسۋدىڭ جاڭا تۇر­­لەرىنە بەيىمدەلىپ، كەيبىرى كۇلكى شاقىر­سا دا، ميكروبتان قورعانۋدىڭ ەڭ دۇرىس شە­شى­مى رەتىندە ءتۇرلى بالامالاردى ويلاپ تاۋىپ، قابىلداۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر.

قوعام الدىندا قارىم-قاتىناس ەتيكەتىن قاتاڭ قاداعالايتىن اعىلشىن حانزاداسى چارلز بەن فرانتسۋز ەلىنىڭ پرەزيدەنتى ەممانۋەل ماك­روننىڭ ءوزى جان قىسىلعاندا ۇندىلەر مەن بۋد­دالار سياقتى ەكى الاقانىن كەۋدە تۇسىنا ءتۇيىس­تىرىپ تۇرىپ امانداسقانىن بايقاماي قالدى، نيگەريانىڭ مينيسترلەرى لاڭگى وينايتىن ادامشا ەكى اياعىن الماستىرا تەبىستى، سپورتشىلاردىڭ شىنتاقپەن قاعىسقانىن ميل­ليوندار ءىلىپ الىپ، قۇپتادى. اراسىندا وتكەن عاسىرلارداعى ساراي حانشايىمدارىنىڭ رەۆەرانستارى، اسا ايىرىقشا جاعدايلاردا قول­دا­ناتىن ۆاكاندا، ۆۋلكان سالەمدەسۋلەرى باي­قال­دى. قىسقاسى، ۆيرۋستان ساقتانۋعا بايلانىستى شارالاردىڭ الدىڭعى لەگىندە ءار حالىققا ءتان وزىن­دىك سالەمدەسۋ سالتىنىڭ عاجاپ ۇلگىلەرى كوز ال­دىمىزدا قايتا جاندانىپ تۇلەدى.

الەمدىك پاندەميا الەگى قاراپايىم قول جۋ تاسىلىنەن باستاپ اپتانىڭ جەتى كۇنى مەن جيىرما ءتورت ساعاتى بويى ۇيدە وتىرعان ادام­دار­عا ۋاقىتتى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ ءتۇرلى جولدارىن ۇيرەتىپ جاتىر. قايعىنى دا قاجەتىنە جا­راتۋعا ۇندەيتىن قازاققا كارانتين كەزىندە قايتا ۇيرەنۋگە تۋرا كەلەتىن امالدىڭ ۇلكەنى امان­داسۋ داعدىسى بولار دەگەن ويعا كەلدىك. سەبەبى سالەمدەسۋ قۇندىلىعى قازاق ءۇشىن و باستان باستى ورىندا تۇرادى. الەۋمەتتىك ورتا­داعى جاسى ۇلكەن قاريانىڭ، ەر ادامنىڭ، قىز-كە­لىن­شەكتەردىڭ، بالالاردىڭ سالەم بەرۋ مادە­نيە­تىن كەڭىنەن زەرتتەسە، ىزگى تىلەك، ادال نيەتتەن تۋىن­دايتىن بۇل تاماشا تاربيە ءداستۇرىنىڭ تا­لاي ۇلگىلەرى جارقىراپ شىعار ەدى.

«سەن بۇگىن تاماق ءىشتىڭ بە؟» دەپ حال سۇ­راي­تىن قىتاي مەن «اۋا رايى تاماشا» دەپ امانداساتىن گرەندلانديالىقتار، ىزەت-قۇرمەتىن دە، ريزاشىلىعىن دا راديۋسپەن بۇرىلىپ بىل­دىرەتىن جاپوندار ءدال وسىلاي سالەمدەسۋدى اسپان­نان العان جوق. حالىقتىڭ تۇرمىس سالتى، ءدىني سەنىمى، ۇلتتىق تانىمى نەگىزىندە ق­ا­لىپ­تاسىپ، ورنىقتى. سالەم بەرۋ سالتىن تۇتاس حالىق بولمىسىنىڭ حابارشىسى دەسەك، تۇر­مىسى ءتورت ت ۇلىكپەن بايلانىستى قازاقتىڭ «مال-جان، ەل-جۇرت امان با؟» دەپ باستالاتىن امانداسۋى وركەنيەت ىعىستىرعان قۇندىلىقتار قاتارىندا ءومىر سالتىمىزدان الىستاپ بارا جاتقانىن وزەك ورتەنە تۇرىپ مويىنداۋعا تۋرا كەلەدى. ەن دالادا ەركىن جۋساعان مال كەمىپ، اتا كاسىپپەن اينالىسۋ ارحايزمگە اينالعان سوڭ سالەم سۇرقىنىڭ قاشىپ، وزگەرىسكە ءتۇسۋى زاڭدى. بۇل بىرتە-بىرتە ەركىندىككە بوي ۇرىپ بارا جاتقان جاھان حالىقتارىنىڭ امانداسۋى دا ەرەكشە بولا باستاعانىنىڭ بولماشى كورىنىسى بولعانىمەن، جويىلىپ بارا جاتقان رۋ­حاني جادىگەر جالعىز بۇل ەمەس. تۇركى تىلدەس حالىق­تاردىڭ وتانى ورتالىق ازيادا، ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ جەرىمىزدە ەر ادامداردىڭ وڭ قولىمەن سول جاق كەۋدەسىن، جۇرەك تۇسىن باسىپ تۇرىپ، باس ءيىپ سالەمدەسۋ سالتى كەڭىنەن تاراعانى بەلگىلى. ارينە، اسىل دىنىمىزبەن بىرگە كەلگەن «اسسالاۋماعالەيكۋم» مەن «ۋاعا­لەيكۋم­اسسالام» ادەبى اماندىق-ساۋلىق سۇ­راسۋ­دى جاڭاشا الماستىردى، الايدا جەرىمىزدى يەلەن­گەن، كۇشتەپ كوشىرىپ اكەلگەن ەتنوستاردىڭ با­تىستىق ۇلگىمەن قول بەرىپ امانداسۋ، ول از بول­سا، الاقانىن ارقاعا جۇگىرتىپ، جوتادان قاعۋ، بالا-شاعا، جاس-كارى، ايەل-ەر دەمەي جاعالاتا بەت­تەن ءسۇيۋ ادامداردى جاقىنداستىرا تۇسەدى، ءوزارا سەنىم ۇيالاتادى دەپ سەندىرگەنىمەن، ەرتە­دەن كەلە جاتقان قۇندىلىعىمىزدى قۇل­دى­را­تىپ جىبەردى.

 بەلگىلى ەتنوگراف جاعدا بابالىق ۇلى بەتتەن ءسۇيىپ سالەمدەسۋدىڭ وتە قاۋىپتى ەكەنىن، ونىڭ مەديتسينالىق جاعىنان تەرىس، نەبىر جا­مان دەرتكە باستايتىنىن، قىتايلاردىڭ ءوسىپ-ءونۋىنىڭ سىرت كوزگە ەلەۋسىزدەۋ كورىنەتىن سەبەبىنىڭ ءبىرى، ەشقاشان كىم كورىنگەننىڭ، بىلاي دا كىسىنىڭ بەتىنەن سۇيمەيتىن قاسيەتىمەن باي­لانىستىراتىنىن ءباسپاسوز بەتىندە ەگجەي-تەگجەيلى بايانداعان ەدى. باكتەريولوگ عالىمدار ءبىر مارتە قول الىسىپ امانداسۋ كەزىندە تەرىگە قانشا ميلليون ميكروب كەلىپ قوناقتايتىنىن بىلسە، ادامدار الاقانىن الا جۇگىرمەك تۇگىلى، قول جۋدان قولدارى بوساماي قالار ەدى، دەيدى. 50 ميلليون ميكروب! ال اۋىز قۋىسىندا 700-دەن اسا باكتەريا ءتۇرىنىڭ ءومىر سۇرەتىنىن ەسكەرسە، قۋالاپ بارىپ بىرەۋدىڭ بەتىن سۇيەتىندەر كۇن سايىن باسىن قاتەرگە تىگىپ جۇرگەنىن ءوزى-اق ءتۇي­سىنىپ، 100 ميلليونعا جۋىق ميكروبتى قا­بىل­­داۋعا تىتىركەنىپ، تىكسىنىپ تۇرار ەدى.

ءتاجتاجال تابيعي رەفلەكستى ورىنداۋ­دا جات­تان جۇققان تۇرپايى ادەت، ارتىق قى­­لىق­تان ارىلۋدىڭ عاجاپ مۇمكىندىگىن سىي­لاپ تۇر. كارانتين كەزىندە وزەكتى بولىپ تۇرعاندا، ءوز-وزىنەن سۇرانىپ تۇرعان سالەم­دە­سۋ سالتىمىزدى ءتىرىلتىپ، ءومىر سىيلاۋ ءوز قولىمىزدا تۇر. ۇرپاقتىڭ مادەنيەتى مەن دەنساۋلىعى ءۇشىن قايتا جاڭعىرتساق، ءدال وسى ماسەلەدە «قوي» دەپ قولىمىزدى ەشكىم قاعا قويماس.

سوڭعى جاڭالىقتار

اقتوبەدە كارانتين جەڭىلدەدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 16:15

9 سۋ قويماسى سالىنادى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار