«كوروناۆيرۋستىڭ 40 شاقتى ءتۇرى بۇرىننان بار. ول جۇگىرگەن اڭ, ۇشقان قۇس, ءتىپتى ادامداردا دا كەزدەسەتىندىكتەن, ولاردىڭ اعزاسىندا وسى كوروناۆيرۋستار بويىنشا يممۋندىق جادى قالىپتاسقان. ياعني اعزا السىرەپ, ۆيرۋس قوزا باستاعان كەزدە ميللياردتاعان جاسۋشالار قارسى تۇرىپ كۇرەسە باستايدى. ال جاڭا COVID-19 – كوروناۆيرۋستىڭ وزگەرىسكە ۇشىراعان ءتۇرى. ادامداردا جانە جان-جانۋارلاردا بۇل تۋرالى يممۋندىق جادى جوق. قازىر ءبىزدىڭ اعزامىز COVID-19 ۆيرۋسىنا قارسى تۇرىپ, جوياتىن دەڭگەيگە ءالى جەتىڭكىرەمەي تۇر. سوندىقتان دا جاسى ۇلعايعان, يممۋنيتەتى تومەن, سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ادامدار بۇل دەرتتەن كوبىرەك زارداپ شەگىپ جاتىر. ال COVID-19 جۇقتىرعانداردىڭ 40 پايىزى سيمپتومسىز, ياعني مۇلدە اۋرۋ بەلگىلەرى بايقالماعان كۇيدە وتۋدە. بىراق ولار اۋرۋدى تاسىمالدايدى. 30 پايىزىندا ورتاشا اۋىرلىقتا وتسە, قالعانى اۋىر دەڭگەيدە زارداپ شەگەدى. يتاليادا باسقا ەلدەگىلەرمەن سالىستىرعاندا قارتتاردىڭ سانى 2-3 ەسە كوپ بولعاندىقتان ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيى دە جوعارى بولىپ وتىر», دەيدى ۇلتتىق بيوتەحنولوگيا ورتالىعى الماتى فيليالىنىڭ ديرەكتورى, اكادەميك سەيدىعاپپار ماماداليەۆ.
ۆيرۋسقا قارسى جانە يممۋنيتەتتى جوعارىلاتاتىن پرەپاراتتار دايىنداۋ باعىتىندا عىلىمي ىزدەنىستەر جۇرگىزەتىن ميكروبيولوگيا جانە ۆيرۋسولوگيا ينستيتۋتىنىڭ مامانىنان ۆيرۋستىڭ سيپاتى تۋرالى سۇراپ كوردىك. «كوروناۆيرۋستىڭ كوپتەگەن ءتۇرى بار. ادامداردىڭ اراسىندا جرۆي (ورۆي) دەگەن اتپەن ونىڭ ءتورت ءتۇرى كەزدەسەدى. ادەتتە بەلگىلەرى ۇقساس بولعاندىقتان تۇماۋ دەپ ايتا بەرەدى. بىراق سەبەپتەرى ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن. جرۆي-ءدىڭ 10 پايىزدايى كوروناۆيرۋستىڭ سەبەبىنەن بولىپ جاتادى. كوروناۆيرۋستار تابىلعانىنا 50 جىلدان اسا ۋاقىت بولدى. بىرنەشە توپتارى, ياعني تۇقىمداسى كەزدەسەدى. مىسالى, ءبىر تۇقىمداسى تەك قۇستاردا كەزدەسسە, ءبىر ءتۇرى جانۋارلاردا كەزدەسىپ جاتادى. ال مىنا COVID-19 ۆيرۋسى جارقاناتتاردان تابىلعان, 2003 جىلى تارالعان SARS-قا 90 پايىز ۇقساس. بىراق SARS مۋتاتسيالىق جولمەن ۇدايى ەۆوليۋتسيالىق وزگەرىستەرگە ۇشىراپ وتىرادى», دەيدى ميكروبيولوگيا جانە ۆيرۋسولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ۆيرۋس ەكولوگياسى لابوراتورياسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ايدىن قىدىرمانوۆ.
ا.قىدىرمانوۆ بۇل ىندەتتەن اسا قاۋىپتەنۋدىڭ قاجەتى جوق ەكەنىن ايتادى. ونىڭ پىكىرىنشە, ءبىزدى دۇرلىكتىرىپ جۇرگەن اقپاراتتىڭ جىلدامدىعى مەن قولجەتىمدىلىگى عانا. «دۇنيە بۇرىنعىداي ەمەس قوي. قازىر ادامدار وتە جىلدام بايلانىستا. قازىر وسىندا بولعان كىسى 20 ساعاتتان سوڭ جەر شارىنىڭ باسقا بۇرىشىندا وتىرۋى مۇمكىن. سوندىقتان دا ۆيرۋس تەز تارالادى. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, ۆيرۋسولوگيا عىلىمى, دياگنوستيكا قارقىندى دامىدى. بۇل ۆيرۋس 40-50 جىل بۇرىن تارالسا ادامدار بۇلاي تەز انىقتاي الماس ەدى. مىسالى, 2003 جىلى SARS-تىڭ سەبەبىن تابۋعا ءبىر جارىم اي ۋاقىت جۇمسالدى. ال COVID-19-دىڭ سەبەبى ءبىر اپتادا انىقتالىپ وتىر. قازىر اقپارات قولجەتىمدى بولعاندىقتان ادامداردا ۇرەي باسىم. قاراساڭىز, بۇگىندە ادامدار مايداندا سوعىس ءجۇرىپ جاتقانداي كۇي كەشۋدە. 2014 جىلى افريكادا ەبولا (ebolavirus) دەگەن ۆيرۋس تارالدى. ونىڭ قاۋىپتى بولعانى سونشالىق, وعان شالدىققانداردىڭ 50-83 پايىزىنىڭ ءتىرى قالۋى قيىن بولاتىن. COVID-19 ۆيرۋسىن جۇقتىرعانداردىڭ اراسىندا ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيى 3-4 پايىزدىڭ اينالاسىندا. دەمەك ونىڭ تارالۋى ماۋسىمدىق تۇماۋدان تومەن. قالاي دەگەنمەن, بۇل اۋرۋ – جۇقپالى ۆيرۋستىق ينفەكتسيا.سوندىقتان ونى تىزگىندەۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى كارانتين بولىپ تۇر», دەيدى ول.
سوندىقتان, مامانداردىڭ ايتقانىنا قۇلاق اسىپ, ۇيدەن شىقپايىق, كوشەدە بەيساۋات جۇرمەيىك, جاقىندارىمىزدى ساقتايىق, ءوزىمىزدى, وتباسىمىزدى ىندەتتەن قورعايىق!
