شىنتۋايتىنا كەلگەندە, قۇرامىنا جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگان جەتەكشىلەرى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى وكىلدەرى ەنگەن وسى تەكتەس قۇرىلىم وبلىستا بۇعان دەيىن دە ءىس-قيمىل تانىتىپ كەلگەن. الداعى ۋاقىتتا جاڭا مىندەتتەرگە وراي ونىڭ قىزمەتى ودان ءارى جەتىلدىرىلمەك.
جەدەل شتابقا جەتەكشىلىك ەتۋ اقتوبە وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى امانعالي بەردالينگە تاپسىرىلعان. ول شتاب قىزمەتىن جاڭا مازمۇنمەن تولىقتىرۋ جونىندە بىرقاتار كەشەندى ءىس-شارالار بەلگىلەنگەنىن ايتىپ بەردى. ونىڭ باستى ارناسى الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋعا باعىتتالعان. بۇل رەتتە وبلىستاعى 19 الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى ازىق-ت ۇلىك تاۋارىنىڭ 17-ءسىنىڭ باعاسى رەسپۋبليكالىق ورتاشا دەڭگەيدەن تومەن.
وڭىردەگى ازىق-ت ۇلىك باعاسىنا مونيتورينگتىك باقىلاۋ جۇرگىزۋ ءتارتىبى ەنگىزىلگەن. وسى دەرەكتەرگە ساي, سوڭعى كەزدە قاڭتار, اقپان جانە ناۋرىز ايلارىمەن سالىستىرعاندا بىرقاتار پوزيتسيا بويىنشا ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرى باعالارىنىڭ وسكەنىن كورەمىز. سونداي-اق ازىق-ت ۇلىك باعالارىن تۇراقتاندىرۋدىڭ تاعى ءبىر ۇتىمدى ءتاسىلى رەتىندە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردىڭ جارمەڭكەلەرىن ۇيىمداستىرۋ كوزدەلگەن. وبلىستىق كاسىپكەرلىك باسقارماسىنىڭ باسشىسى قايرات رايىمقۇلوۆ جارمەڭكەگە شىعارىلعان ونىمدەر نارىقتىق باعادان 10-15 پايىزعا تومەن دەڭگەيدە بولاتىنىن ايتادى.
بيىلعى تۇڭعىش جارمەڭكەنى 14 ناۋرىز – كورىسۋ كۇنىندە حرومتاۋ اۋدانىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرى باستادى. الداعى ۋاقىتتى مۇنداي جارمەڭكەلەر اۋداندىق جانە اۋىلدىق اكىمدىكتەردە دە ۇيىمداستىرىلماق.
قالاي دەگەندە دە باعانىڭ اتى – باعا. ونىڭ تابيعاتىنا ۇنەمى قۇبىلىپ, وزگەرىپ تۇرۋ ءتان. بىرقاتار شارالار بەلگىلەنگەنىنە قاراماستان, باعانىڭ اياق استىنان شارىقتاپ شىعا كەلۋى ىقتيمال. ايتالىق «جاڭا ءالجان» ەلەۆاتورىندا وندىرىلەتىن ۇن باعاسى 2019 جىلدىڭ اقپان ايىنداعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 38 پايىزعا وسكەنى, سونداي-اق «ايس» جشس-دە شىعارىلاتىن بارلىق ءسۇت ونىمدەرىنىڭ باعاسى 20 پايىزعا قىمباتتاعانى سونىڭ ايعاعى. مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟ بۇگىندە بۇل ساۋالعا ناقتى جاۋاپ جوق. سوندىقتان بۇعان قاتىستى ماسەلەنىڭ اق-قاراسىن تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ جانە باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جونىندەگى دەپارتامەنت ماماندارى مەن ساراپشىلارى تۇبەگەيلى تەكسەرىپ, ونىڭ قورىتىندىسىن تۇرعىندارعا جەتكىزگەنى ءجون.
جەدەل شتاب قىزمەتىنىڭ ناتيجەلى جۇمىس ىستەۋىنە قاجەتتى تاعى ءبىر فاكتور – وبلىستاعى ءىرى كاسىپورىن باسشىلارىمەن مەموراندۋمدار بەكىتۋ بولماق. ماقسات – ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسى نەگىزسىز كوتەرىلمەۋىنە باعىتتالعان. قازىر اقتوبە قالاسىندا وسىنداي 16 ءىرى كاسىپورىنمەن كەلىسىم جۇرگىزىلۋدە. ونىڭ قاتارىندا «دينا», «انۆار» سەكىلدى ءىرى ساۋدا جەلىلەرى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرەتىن وزگە دە الەۋەتتى كاسىپورىندار بار. جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىمەن جاسالعان ەكى جاقتى كەلىسىمگە سايكەس ولار ءوز ونىمدەرىن نارىقتاعى باعادان 10-15 پايىزعا تومەن ساتۋى ءتيىس.
سونداي-اق باعانى تۇراقتاندىرۋ ىسىنە ءوندىرۋ مەن تۇتىنۋ بالانسىنا قاتىستى جۇمىستار دا وڭ اسەرىن تيگىزبەك. ايتسە دە وسى ءىس ءوز دەڭگەيىندە اتقارىلماي ءجۇر. ويتكەنى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنا اتالعان ءىس-شارالارعا قاتىستى بىردە-ءبىر اۋداننان ناقتى مالىمەتتەر مەن دەرەكتەر تۇسپەگەن.
– ءوندىرۋ مەن تۇتىنۋ بالانسى اقتوبە قالاسىندا جاسالدى. سوعان سايكەس وبلىستىڭ ءار اۋدانىندا دا مۇنداي قۇجات جاساقتالىپ, سول وڭىردە تۇراتىن حالىق سانىنا سايكەس الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋار تۇرلەرى قانداي مولشەردە قاجەت ەكەنى مۇقيات تالدانىپ, ەسەپتەلۋى ءتيىس. مۇنسىز قولعا الىنعان ءىس العا باسپايدى, – دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى, وڭىرلىك جەدەل شتابتىڭ جەتەكشىسى امانعالي بەردالين. ول مەملەكەتتەن سۋبسيديا جانە وزگە دە قارجىلاي كومەك الاتىن اگروقۇرىلىمدار مەن شارۋا قوجالىقتارى ءوز ونىمدەرىن ارنايى دۇكەندەر ارقىلى تۇرعىندارعا ارزان باعامەن ۇسىنۋى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
بۇعان دەيىنگى جۇرگىزىلگەن تالداۋلار وبلىستىڭ كەيبىر اۋداندارىندا 1 كيلو كارتوپتىڭ باعاسى 130-150 تەڭگەدەن ساتىلعانىن ايعاقتايدى. بۇل نەگىزسىز باعا دەسەك قاتەلەسپەيمىز. قولدا بار دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, بۇعان دەيىن وڭىردەگى تۇراقتاندىرۋ قورىنا 1400 توننا كارتوپ تۇسىرىلگەن. سونىڭ 1000 تونناسى ءار كيلوسى 70 تەڭگەدەن تۇرمىسى تومەن تۇرعىندارعا ساتىلدى. مۇنداي جاعدايدا كارتوپتى تۇراقتاندىرۋ قورىنان اتالعان باعا بويىنشا ساتىپ الىپ, جەرگىلىكتى جەردە 75 تەڭگەدەن وتكىزۋگە بولاتىنى انىق.
سونىمەن بىرگە اتالعان قوردا پيازدىڭ ءار كيلوسى 60 جانە كۇنباعىس مايىنىڭ ءليترى 300 تەڭگە كولەمىندە بەلگىلەنگەن. جەرگىلىكتى اۋىل شارۋاشىلىعى جارمەڭكەسى كەزىندە وسى مۇمكىندىك نازارعا الىنسا, بۇدان ەشكىم دە ۇتىلماس ەدى. بۇگىنگى تاڭدا وبلىستا الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى دەپ بەلگىلەنگەن 19 ازىق-ت ۇلىك ءتۇرىنىڭ 94 پايىزى ءوڭىر اۋماعىندا وندىرىلەدى. بۇل دەرەك باعانى نەگىزسىز وسىرمەۋگە جانە تاۋارلاردى دەلدالدار مەن الىپساتارلاردى ارالاستىرماي, وندىرۋشىدەن تۇتىنۋشىعا تىكەلەي جەتكىزىپ بەرۋگە العىشارت قالاماق.
بۇگىندە وبلىس ورتالىعىندا «اقتوبە» الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى اياسىندا 21 شاعىن بازار بار. جەدەل شتاب جەتەكشىسى ا.بەردالين اتالعان نارىقتىق نۇكتەلەرگە قاتىستى جاڭا تۇجىرىمداما ازىرلەنىپ جاتقانىن جەتكىزدى. ويتكەنى قاي كەزدە دە بازارعا باس سۇعۋشىلار از بولمايدى. سوندىقتان دا شاعىن بازارلاردى ءتيىستى ينفراقۇرىلىمدىق جۇيەلەرمەن قامتۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز. سول كەزدە مۇندا ءوز تاۋارلارىن ساتۋعا ىنتا-ىقىلاس بىلدىرەتىن اۋىل شارۋىشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردىڭ قاتارى وسە تۇسەدى, دەدى ول.
بۇعان دەيىن بۇل شاعىن بازارلاردا ساۋدا جاساۋشىلاردان اي سايىن 19 مىڭ تەڭگە تولەم الىندى. جاڭا تۇجىرىمداماعا سايكەس الداعى ۋاقىتتا اتالعان تولەم الىنىپ تاستالماق. قىسقاسى, ازىق-ت ۇلىك باعاسىن تۇراقتاندىرۋ جانە ونىڭ تاپشىلىعىن بولدىرماۋ جونىندە اقتوبە وبلىسىندا قۇرىلعان جەدەل شتاب مۇشەلەرى بۇگىندە قاۋىرت قيمىل-قارەكەت ۇستىندە. قولعا الىنعان الەۋمەتتىك سيپاتتاعى ءىس-شارالار الداعى ۋاقىتتا ءتيىستى ناتيجەسىن بەرەتىنىنە سەنىم مول.
اقتوبە وبلىسى
