جاقىندا نازارباەۆ ورتالىعىندا «ساق كوسەمىنىڭ قورعانى» اتتى جاڭا زال سالتاناتتى تۇردە اشىلدى.
«ساق كوسەمىنىڭ قورعانى» ەكسپوزيتسيالىق زالى اتاقتى بەرەل قورعانىندا جۇرگىزىلگەن قازبا جۇمىستارى ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. ارنايى جاساقتالعان بۇل زالدا 40 ەكسپوناتتىڭ تۇپنۇسقاسى ورىن العان. سونىڭ ىشىندە ەر ادام مەن ايەل ادامنىڭ ساركوفاگى, 3 اتتىڭ قاڭقاسى, جىلقىنىڭ سالتاناتپەن ابزەلدەنگەن جابدىعىنىڭ رەكونسترۋكتسياسى مەن ونىڭ جەكەلەگەن بۇيىمدارى دا كورسەتىلگەن.
جاقىندا نازارباەۆ ورتالىعىندا «ساق كوسەمىنىڭ قورعانى» اتتى جاڭا زال سالتاناتتى تۇردە اشىلدى.
«ساق كوسەمىنىڭ قورعانى» ەكسپوزيتسيالىق زالى اتاقتى بەرەل قورعانىندا جۇرگىزىلگەن قازبا جۇمىستارى ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. ارنايى جاساقتالعان بۇل زالدا 40 ەكسپوناتتىڭ تۇپنۇسقاسى ورىن العان. سونىڭ ىشىندە ەر ادام مەن ايەل ادامنىڭ ساركوفاگى, 3 اتتىڭ قاڭقاسى, جىلقىنىڭ سالتاناتپەن ابزەلدەنگەن جابدىعىنىڭ رەكونسترۋكتسياسى مەن ونىڭ جەكەلەگەن بۇيىمدارى دا كورسەتىلگەن.كەلۋشىلەردىڭ كوزىن قىزىقتىرىپ تۇرعان جىلقىنىڭ سالتاناتتى ابزەلدەنگەن جابدىعى بولدى. سەبەبى, بۇل جابدىقتان زەرگەردىڭ بيىك تالعاممەن ءارى تەرەڭ ماعىنامەن جاسالعان جۇمىسى كورىنەدى. ءاربىر بۇيىمى, ۇساق-تۇيەك بولشەكتەرى دە التىننان جاسالعان. ياعني, ارعى بابالارىمىز سول ءداۋىردىڭ وزىندە-اق التىننىڭ قۇنىن بىلگەن. جىلقىنىڭ جابدىعى بىرنەشە بولىكتەن تۇراتىن ءبىرتۇتاس ءجۇيەنى بىلدىرەدى: بەتپەردە, جۇگەن, ەرتوقىم, ومىلدىرىك, قۇيىسقان, تارتپا. ءاربىر قۇرال مەن بۇيىمنىڭ ميفولوگيالىق مازمۇنى بار.
زالدىڭ ءبىر بولمەسىن الىپ تۇرعان جىلقىنىڭ سۇيەكتەرى مەن ادامنىڭ تابىتى دا كورەرمەندەردى تاڭعالدىردى. ساقتاردىڭ كوسەمدى جەرلەۋ راسىمدەرى مەن بىرقاتار باسقا دا ارەكەتتەرى كۇردەلى, ۇزاق قۇبىلىس بولعان. قابىرلەۋدىڭ جورالعىسىنا ارنالعان بۇيىمدار مەن جەرلەۋدىڭ ادەت-عۇرپى سول زاماننىڭ ادامدارىنا عانا بەلگىلى, بىزگە تەك بۇل جورالعىلاردىڭ كەيبىرى جەتكەن.
جالپى, قورىم شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كاتونقاراعاي اۋدانىنداعى ءوزى اتتاس اۋىلدان وڭتۇستىك-باتىسقا قاراي 7 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان. ول تاسپەن قالانعان 31 وبادان تۇرادى. قورىم بۇقتىرما وزەنىنىڭ وڭ جاعاسىنداعى بيىك تاۋلى اسەم جازىقتا تەڭىز دەڭگەيىنەن 1120 مەتر بيىكتىكتە تۇر.
بەرەل وبالارىنىڭ دەرەكتەرىنە 1998 جىلدان عىلىمي جانە رەستاۆراتسيالىق جۇمىس جۇرگىزىلە باستاعان. بەرەل قورىمىنداعى ءىرى وبالاردىڭ بىرىنە (№11 وبا) ءا. ح. مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ حالىقارالىق ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسياسى قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزگەن. رەسەي, يتاليا, فرانتسيا مەملەكەتتەرىنەن ماماندار ارنايى شاقىرىلىپ, ەكسپەديتسياعا بەرەل وبالارىن تاپقان قازاقتىڭ بەلگىلى ارحەولوگى زەينوللا ساماشەۆ جەتەكشىلىك ەتىپتى. قايتالانباس ءارى اسا قۇندى قازبالاردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىمەن سۋرەتشى-رەستاۆراتور قىرىم التىنبەكوۆ اينالىسقان ەكەن.
قورىمدا جۇرگىزىلگەن قازبا جۇمىستارى ب.ز.د. 1 مىڭجىلدىقتىڭ ەكىنشى جارتىسى مەن اياعىنداعى التاي ءوڭىرىن مەكەندەگەن حالىقتىڭ مادەنيەتىن تانىپ بىلۋگە مۇمكىندىك تۋعىزىپ وتىر. قازبالاردىڭ باسىم بولىگى №11 وبادان تابىلعان.
پاتشا جاتقان تابىت كوپجىلدىق سامىرسىننان جاسالعان ەكەن. تىكتورتبۇرىشتى تابىتتىڭ قاراعايدان جاسالعان قاقپاسىندا بەينەلەنگەن 4 قۇس ادامنىڭ جانىن و دۇنيەگە الىپ بارادى دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. وعان قوسا, تابىتتىڭ وڭ جاعى مەن سول جاعىندا ەكى-ەكى جىلقىدان جەرلەنگەن ەكەن.
زالدا تۇرعان ات ابزەلدەرىنىڭ بولشەكتەرى مەن سالپىنشاقتارعا ءمان بەرە قاراعاندا بارلىعىندا دەرلىك ءبىر-بىرىنە قاراما-قارسى بەينەلەنگەن اڭداردى اڭعارۋعا بولادى. مىسالعا, «بۇلاننىڭ باسى مەن دەنەسى بەينەلەنگەن ەكى ولشەمدى سالپىنشاقتىڭ بولىگىن», «ات ابزەلىنىڭ ءبىر بولىگى – بۇعىنىڭ مىسىق تەكتەس اڭمەن ارپالىسى بەدەرلەنگەن پلاكەتكانى» جانە تاعى باسقالارىن اتاپ ايتۋعا بولادى. بۇل زاتتارداعى بەينەلەر ارقىلى ساقتار ءومىردىڭ جاقسى مەن جاماننان تۇراتىنىن, ياعني ۇنەمى كۇرەسۋمەن, ارپالىسۋمەن وتەتىنىن تۇسىندىرۋگە تىرىسقان. جالپى, تابىلعان بۇيىمداردىڭ بارلىعى قاراعاي اعاشىنان جاسالىپ, سىرتى كوبىنە التىنمەن, كەيبىر بولشەكتەرى كۇمىسپەن جالاتىلعان.
جاڭا زالدىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىندە ءسوز العان نازارباەۆ ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ عىلىمي-گۋمانيتارلىق جۇمىس ءجونىندەگى ورىنباسارى ءلايلا ماحات: «بۇل ءىس-شارا ەلىمىزدىڭ تاريحي, مادەني جانە عىلىمي ءومىرىندەگى ايتۋلى وقيعا بولىپ تابىلادى. شىنىمەن, بەرەل قورعانىنان تابىلعان زاتتاردىڭ بارلىعى وتە قۇندى, باعا جەتپەس دۇنيەلەر. ولاردى زەرتتەپ, قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ز.ساماشەۆ پەن ق.التىنبەكوۆتىڭ سىڭىرگەن ەڭ
