وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە «ءبىلىم» تەلەارناسى كوپشىلىك كورەرمەنىمەن قاۋىشتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسقان «ءبىلىم» تەلەارناسىنىڭ اشىلۋى تاۋەلسىز ەل ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى بولدى.
ەلباسىنىڭ جاڭاشىل يدەياسىن مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن تەلەۆيزيا نارىعىنداعى كوشباسشى «حابار» اگەنتتىگى» اكتسيونەرلىك قوعامى جۇزەگە اسىردى. قىسقا مەرزىمدە جاڭا تەلەارنانىڭ تۇعىرناماسى جاسالىپ, تەحنيكالىق جانە شىعارماشىلىق ماسەلەلەر شەشىمىن تاپتى. وسى يگىلىكتى ءىستىڭ ۇتىمدى جۇزەگە اسۋىنا سەبەپكەر بولعان تاعى ءبىر فاكتور دا مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ قولداۋىمەن سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەن استاناداعى جاڭا تەلەراديوكەشەن ەدى. ەڭ سوڭعى زاماناۋي جابدىقتارمەن جاراقتالعان تەلەارنالاردىڭ ءبىرى وسى «ءبىلىم» تەلەارناسى بولدى.
«ءبىلىم» تەلەارناسىنىڭ باستى ماقساتى بىرەۋ-اق – كوپشىلىككە ءبىلىم بەرۋ, بىلگەنىڭدى دامىتۋ, ءبىلمەگەنىڭدى ۇعىنۋ. ءبىز سۇراعى كوپ, الماعايىپ, كۇردەلى كەزەڭدە, اقپاراتتار تاسقىنىندا ءومىر ءسۇرىپ وتىرمىز. اقپاراتتىق قوعام يدەيالارى كۇن وتكەن سايىن بەلەڭ الىپ بارادى, جاھاندانۋ ءۇردىسى دە كۇشەيدى. قازاقتا «بىلگەنىڭ ءبىر توعىز, بىلمەگەنىڭ مىڭ توعىز» دەگەن ماتەل ءسوز بار. ايتقانداي-اق, ادەتتە بىلگەنىمىزدەن بىلمەيتىنىمىز كوپ, قىم-قۋىت ءومىر دە كۇن سايىن جاڭا سۇراقتاردى تۋىنداتىپ جاتادى.
وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە «ءبىلىم» تەلەارناسى كوپشىلىك كورەرمەنىمەن قاۋىشتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسقان «ءبىلىم» تەلەارناسىنىڭ اشىلۋى تاۋەلسىز ەل ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى بولدى.
ەلباسىنىڭ جاڭاشىل يدەياسىن مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن تەلەۆيزيا نارىعىنداعى كوشباسشى «حابار» اگەنتتىگى» اكتسيونەرلىك قوعامى جۇزەگە اسىردى. قىسقا مەرزىمدە جاڭا تەلەارنانىڭ تۇعىرناماسى جاسالىپ, تەحنيكالىق جانە شىعارماشىلىق ماسەلەلەر شەشىمىن تاپتى. وسى يگىلىكتى ءىستىڭ ۇتىمدى جۇزەگە اسۋىنا سەبەپكەر بولعان تاعى ءبىر فاكتور دا مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ قولداۋىمەن سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەن استاناداعى جاڭا تەلەراديوكەشەن ەدى. ەڭ سوڭعى زاماناۋي جابدىقتارمەن جاراقتالعان تەلەارنالاردىڭ ءبىرى وسى «ءبىلىم» تەلەارناسى بولدى.
«ءبىلىم» تەلەارناسىنىڭ باستى ماقساتى بىرەۋ-اق – كوپشىلىككە ءبىلىم بەرۋ, بىلگەنىڭدى دامىتۋ, ءبىلمەگەنىڭدى ۇعىنۋ. ءبىز سۇراعى كوپ, الماعايىپ, كۇردەلى كەزەڭدە, اقپاراتتار تاسقىنىندا ءومىر ءسۇرىپ وتىرمىز. اقپاراتتىق قوعام يدەيالارى كۇن وتكەن سايىن بەلەڭ الىپ بارادى, جاھاندانۋ ءۇردىسى دە كۇشەيدى. قازاقتا «بىلگەنىڭ ءبىر توعىز, بىلمەگەنىڭ مىڭ توعىز» دەگەن ماتەل ءسوز بار. ايتقانداي-اق, ادەتتە بىلگەنىمىزدەن بىلمەيتىنىمىز كوپ, قىم-قۋىت ءومىر دە كۇن سايىن جاڭا سۇراقتاردى تۋىنداتىپ جاتادى.
ارنانىڭ باعدارلامالىق ساياساتى كورەرمەندەردىڭ نەگىزىنەن ءۇش توبىنا باعىتتالعان: مەكتەپتىڭ باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى, بوزبالالار مەن جاسوسپىرىمدەر جانە ەرەسەكتەر. سونىڭ ىشىندە بولە قاراستىراتىن ستۋدەنتتەر, ءتالىمگەرلەر, ماگيسترانتتار مەن جاس عالىمدار, ونەرتاپقىشتار. وسى اۋقىمدى اۋديتوريانى يگەرۋدەگى مىندەت-ماقساتتارىمىز دا سان قيلى. جاڭا ۇلگىدەگى تانىمدىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن, ونىڭ ىشىندە ۇزدىك ساباقتاردى ەكرانعا شىعارامىز. ءبىر مەزگىل, ءبىلىم جارىستىرىپ, زياتكەرلىك ويىندارعا كۇش سىنايمىز. كاسىبي ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ماماندارى ءۇشىن پىكىر الماساتىن ديالوگ الاڭى بولساق دەيمىز. الداعى ۋاقىتتا جىلدىڭ ۇزدىك وقىتۋشىسى, ۇزدىك مەكتەپ, ۇزدىك جوعارى وقۋ ورنىن انىقتايتىن جالپىۇلتتىق بايقاۋلار ۇيىمداستىرۋ جوسپارى بار. ۇستازدار قاۋىمىنىڭ تالعامىنان شىعاتىن سەمينارلار مەن ترەنينگتەر دە جۇزەگە اسادى.
ءبىز «وقى, كور!» دەپ ءماجبۇرلەمەيمىز, بىرگە ۇيرەنۋگە, اقيقاتقا بىرگە جەتۋگە ۇمتىلامىز, كورەرمەنمەن سەرىكتەسپىز. رەتىنە قاراي قوسالقى, نەمەسە جاناما ءبىلىم بەرەمىز.
ناقتى باعدارلامالارعا كەلەتىن بولساق, ولاردىڭ قاي-قايسىسى دا جوعارى كاسىبي ورىندالۋىمەن, ەڭ باستىسى, كورەرمەن ىلتيپاتىمەن ەرەكشەلەنەدى. ءبىزدىڭ ارنادان باستاۋىش مەكتەپتەگى الىپپەدەن باستاپ, عىلىمنىڭ بۇگىنگى شىرقاۋ بيىگى: عارىش پەن نانوتەحنولوگياعا دەيىنگى وتە اۋقىمدى دەڭگەيدى قامتيتىن باعدارلامالاردى كورۋگە بولادى. مىسالى, ءبىزدىڭ شىعارماشىلىق توپ دايىندايتىن «عاجايىپ تۋىندى» باعدارلاماسىندا قوبىز اسپابىنىڭ تىلسىم تاريحى مەن الۋان ءۇنى قامتىلسا, ەسىك قورعانىنان تابىلعان «التىن ادام» ءافساناسى تۋرالى سىر شەرتىلدى.
«ءبىلىم» تەلەارناسىنىڭ تۇساۋىن ەلباسى ن.نازارباەۆ نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى ءبىلىم ورداسىنداعى ءدارىسى الدىندا كەسكەنى كوپشىلىككە بەلگىلى. تاۋەلسىز ەل از ۋاقىتتا الەمدىك دەڭگەيدەگى وسىنداي وقۋ ورنىن قالاي قالىپتاستىردى, ونداعى وقۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى قانداي, عىلىمي باعىتتاردىڭ ناتيجەسى قايسى, شەتەلدىك ارىپتەستەرى كىمدەر, قانداي اتاقتى ۇستازدار ساباق بەرەدى, مىنە وسىنداي سان سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەتىن قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە «Nazarbayev University» اتتى باعدارلاما دايارلانۋدا. «حابار» تەلەارناسىنان ۇزاق جىلدار بويى كورسەتىلىپ, جوعارى رەيتينگىمەن ەرەكشەلەنگەن, ەڭ ماڭىزدىسى, نەبىر ءبىلىمدى دە تالانتتى جاستارىمىزدى ۇلكەن ساحناعا شىعارىپ, كوپشىلىكپەن تانىستىرعان «ءححى عاسىر كوشباسشىسى» زياتكەرلىك سايىسى الداعى ۋاقىتتا «ءبىلىم» تەلەارناسىندا تۇراقتى كورسەتىلەتىن بولادى. ءار اپتا سايىن جاڭا جەڭىمپازدار ۇلىقتالادى. بۇل سايىسقا بۇرىن تەك جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى قاتىسسا, ەندى ورتا سىنىپتاردى قامتيتىن «كىشى ليگا» نۇسقاسى دۇنيەگە كەلدى. جۋرناليستەرىمىز دايارلايتىن «كىتاپحانا» باعدارلاماسىنىڭ دا ايتارى كوپ: كىتاپ الەمىندەگى جاڭالىقتار, جاڭا تۋىندىلار مەن اۆتورلار تانىستىرىلادى, وقۋ مەن توقۋدىڭ ەتيكەتى ءسوز بولادى. «ءوزىن ءوزى تانۋ» باعدارلاماسىنىڭ دا ايتارى مول.
شاعىن پروديۋسەرلىك توپتار ءوزىنىڭ شىعارماشىلىق ەركىندىگىن پايدالانا وتىرىپ, توسىن شەشىمدەردى, قىزىقتى دا تارتىمدى باعدارلامالاردى ۇسىنىپ جاتادى. سولاردىڭ ۇزدىكتەرىمەن ءبىز دە سەرىكتەستىك بايلانىس ورناتىپ, كەي باعدارلامالاردى تاپسىرىسپەن دايارلاۋدامىز. وسىنداي پروديۋسەرلىك ورتالىقتار دايارلاعان «ءبىلىم الەمى – سترانا زناني», «ۆەليكيە تاينى ۆەليكيح ليۋدەي», «تاينىە زناكي», «بالاپانىم», «پروستىە ۆەششي» باعدارلامالارىن كورەرمەندەر بىردەن ۇناتتى. «پو سلەدام ەينشتەينا» باعدارلاماسى عىلىم الەمىندەگى جاڭالىقتارمەن, جاس تالانتتارمەن تانىستىرادى. «اپورت» پروديۋسەرلىك ورتالىعىنىڭ «كىم بولامىن؟» جوباسى دا تارتىمدى, ءار باعدارلامادا قاجەتتى كاسىپتەر تانىستىرىلىپ, جاستارعا قالاعان ماماندىقتارى بويىنشا باعدار بەرىلەدى, ونەركاسىپ وشاقتارىنا ساياحات جاسالادى. قورشاعان ورتامەن قارىم-قاتىناستى جاقسارتۋعا ۇندەيتىن «قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابى» مەن «تۋما تابيعات – ەكو مير» باعدارلامالارىنىڭ دا ايتارى مول. تارتىمدى ويىنعا, ديالوگقا قۇرىلعان «قازاقشا وڭاي!», «اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنەمىز» باعدارلامالارى تىلدەسۋگە ۇيرەتەدى, جاڭا سوزدەرمەن تانىستىرادى. ال, «وnline مەكتەپ», «عالامشار», «قوڭىراۋ – پەرەمەنكا» باعدارلامالارىندا مەكتەپ ساباقتارىنا قوسىمشا دەرەكتەر مەن ماعلۇماتتار بەرىلەدى, جاڭا ۇعىمدار پىسىقتالادى. كورەرمەن كومپيۋتەر مەن ينتەرنەت الەمىندەگى جاڭالىقتاردى «جەلى» باعدارلاماسىنان كورىپ-ءبىلدى. «دارىندى جاستار – مولودىە ي تالانتليۆىە» باعدارلاماسى كوبىنە جاڭا ەسىمدەردى تانىستىرىپ, تالانتتى ستۋدەنتتەردى ساحناعا شىعاردى. جاستار ءوزىن «ۆەليكولەپنايا پياتەركا» بايقاۋىندا دا سىننان وتكىزەدى, ءبىلىم جارىستىرادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن دايارلانعان بىرنەشە باعدارلاما «ءبىلىم» تەلەارناسىنان ەفيرگە شىعۋدا. سولاردىڭ قاتارىندا ارنايى تۇسىرىلگەن مەكتەپ باعدارلاماسىنا ساي ۇلگىلى ساباقتار بار. سول سياقتى « ۇلى ادامدار», «ءبىلگىش», «بەس مينۋت اراسىندا» باعدارلامالارى مۋلتيپليكاتسيالىق بەزەندىرۋمەن تانىم كوكجيەگىن كەڭىتەدى, ناقتى ماعلۇماتتار بەرەدى.
وسىنداي سەرىكتەستىك كەلىسىم «WikiBilim» قوعامدىق قورىمەن دە جاسالىپ وتىر. وعان سايكەس «I مەكتەپ. باستاۋىش مەكتەپ مودۋلى» ەفيرگە شىعۋدا. تاياۋ كۇندەرى وسى قورمەن بىرلەسىپ, الەمنىڭ ۇزدىك لەكتورلارى, بيزنەس پەن ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ دارىستەرىن ەفيرگە شىعارۋ قولعا الىنۋدا. ءدارىس وقۋشىلار قاتارىندا نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى, نومينانتتارى مەن عىلىم مەن تەحنيكا سالاسىنىڭ وكىلدەرى بولادى. بۇل جوبانىڭ ەكىنشى قىرى – وسى دارىستەردى باعدارلامانىڭ «www.bilimtv.kz» سايتىنان قاراپ تاماشالاۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى.
«ءبىلىم» تەلەارناسىنان الەمنىڭ ءىرى كومپانيالارى دايارلاعان دەرەكتى فيلمدەردىڭ ۇزدىك جاۋھارلارىن كورۋگە بولادى. مۇنداي قايتالانباس دۇنيەلەردى BBC, Discovery, National Geographic, History, CNN جانە باسقالار ۇسىنسا, ولاردى ءبىز قازاق جانە ورىس تىلدەرىنە دۋبلياج جاساپ, كوركەم اۋدارما ارقىلى ەفيرگە دايارلاۋ ۇستىندەمىز.. وسى سيپاتتاعى ۇزدىك ونىمدەردىڭ قاتارىن كوبەيتۋ ماقساتىندا تاياۋدا وتكەن كانن كينوفەستيۆالىنە ارنايى بارىپ, ءونىم تاراتۋشىلارمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ قايتتىق. تاڭداپ الىنعان دۇنيەلەر قازىر قوسىمشا ساراپتاۋدان وتۋدە. تاياۋ ۋاقىتتا اۋدارىلىپ, كورەرمەنىمىزگە جەتەتىن بولادى. Discovery ارناسىنىڭ «بۇل قالاي جاسالادى؟» سەريالى كەيبىر زاتتاردىڭ قالاي جاسالاتىنىن تالداپ كورسەتەدى. BBC كورپوراتسياسىنىڭ «جابايى تابيعات تىرشىلىگى», «جانۋارلار ءومىرىنەن», «حايۋاناتتار باعى: اسەرلى وقيعالار» سەريالدارى ارنامىزدىڭ كوركىن اشا تۇسەرى ءسوزسىز. «الەمدەگى ايگىلى قالالار», «ۆەرت ۆۋلفپەن بىرگ ە ساياحاتتاۋ» سياقتى تەلەساياحاتتار جۇرتقا مول ماعلۇمات بەرەدى. رەسەيدىڭ ءبىلىم مينيسترلىگى تاپسىرىسىمەن ازىرلەنگەن «سمەشاريكي» مۋلتيپليكاتسيالىق سەريالىن ءبىزدىڭ ارنادان عانا كورۋگە بولادى. «كىشكەنتاي ەينشتەيندەر» دە تارتىمدى.
الەمدىك ادەبيەت پەن ونەردىڭ ۇزدىك جاۋھارلارىن ەكرانعا شىعارۋدا وسىنداي باسىمدىقتار قاتارىندا. مۇندا دا شەتەلدىك تانىمال تۋىندىلارمەن قاتار, قازاق توپىراعىندا دۇنيەگە كەلگەن كوركەم جانە دەرەكتى فيلمدەر بارشىلىق. «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىندا بۇرىن جانە سوڭعى ۋاقىتتا تۇسىرىلگەن دۇنيەلەردى «ءبىلىم» تەلەارناسىنان كورسەتۋ تۋرالى ارنايى كەلىسىم جاسالدى. جاس ۇرپاقتىڭ تانىم كوكجيەگىن كەڭىتەتىن ءتول تۋىندىلارىمىز ءوز كورەرمەنىنە جەتەدى دەگەن ۇمىتتەمىز.
ءبىلىم الۋ, ءومىر بويى ءبىلىمىڭدى تولىقتىرۋ, جاڭالىقتى جاتسىنباۋ بۇگىنگى كۇننىڭ سۇرانىستارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. قورشاعان ورتادا كۇندەلىكتى وزگەرىستەر بولىپ جاتادى. مىنە, سونىڭ ءبارىن ءبىلىپ, تالداپ, شەشىم قابىلداۋ, ياعني, ومىرگە بەيىمدىلىك الدىڭعى قاتارعا شىقتى. مۇنىڭ سىرتىندا, ەلىمىزدە بيزنەستى دامىتۋعا كوپ جاعداي جاسالۋدا, اركىمنىڭ جەكە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋىنا ەش توسقاۋىل جوق. بىراق, وسى جولدا ساۋاتتىلىق, زاڭدى ءبىلۋ, قوعامدىق قاتىناستاردى تەرەڭ ءتۇسىنۋ – ءىسىڭنىڭ العا باسۋىنا كومەكتەسەدى. بۇگىنگى كۇننىڭ قاعيدالارىنىڭ ءبىرى – جاقسى ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن, كوپ ەڭبەكتەنۋ, كوزىن تاۋىپ ارەكەت جاساۋ قاجەت. وسى جولداعى اينىماس سەرىك تاعى دا – ءبىلىم. سوندىقتان دا كوپتەگەن جاستارىمىز قوسىمشا ءبىلىم الۋعا, ءتىپتى شەت ەلدەرگە بارىپ, وقىپ كەلۋگە ۇمتىلۋدا. سونىڭ قاتارىندا كوپ ءتىل ءبىلۋدى بولە-جارا ايتار ەدىك. دۇنيەجۇزىلىك قارىم-قاتىناستىڭ نورماسىنا اينالعان اعىلشىن ءتىلىن اركىم شاما-شارقى كەلگەنشە ۇيرەنۋدە. ەندى بىرەۋلەر اۋەزدىلىگى مەن ءسان ءۇشىن فرانتسۋز تىلىنە دەن قويادى. ال, ساراپشىلار قىتاي ءتىلىنىڭ قاجەتتىلىگى كۇن وتكەن سايىن ارتا بەرەدى دەيدى. ءتىل ۇيرەنۋدە ينتەرنەتتىڭ, جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ ماڭىزىن اتاپ كەتكىم كەلەدى.
ارنانىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگى مەن بولاشاعى وقۋ ورىندارىمەن تىعىز بايلانىستى. ويتكەنى, ماقساتىمىز ورتاق. سوندىقتان, ءبىلىم مەن عىلىم مەكەمەلەرىمەن ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس ىستەۋگە ءازىرمىز. ەگەر ولاردىڭ تاراپىنان ۇسىنىس ءتۇسىپ جاتسا, قۇپ الامىز, ونى ارى قاراي دامىتۋدى بىرگە تالقىلايمىز. مىسالى, ءارتۇرلى پاندەر بويىنشا ۇزدىك دارىستەر توپتاماسىن ەفيرگە شىعارۋ تۋرالى ۇلكەن جوبا بار. ونىڭ اۋقىمى, جاعرافياسى وتە كەڭ. ەلىمىزدە تالانتتى لەكتورلار, ۇزدىك وقىتۋشىلار, عالىمدار مەن ونەرتاپقىشتار كوپ ەكەندىگىنە ەش كۇمانىمىز جوق.
بۇگىنگى جەتىستىگىمىزدى جەتىلدىرە وتىرىپ, ىزدەنىستەرمەن تىڭ قادامدارعا بارىپ, ءبىلىم مەن بىلىككە قاتىستى دۇنيەلەردى ىرىكتەپ, تەلەديدارعا لايىقتالعان نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ, تارتىمدى ەتىپ ازىرلەپ, كورەرمەنگە جەتكىزۋ, باستى مىندەت دەپ بىلەمىن.
عازيزا جاپپاروۆا,
«حابار» اگەنتتىگى» اق قۇرامىنداعى «ءبىلىم» ارناسىنىڭ ديرەكتورى.
