ءسانى مەن سالتاناتى جاراسقان استانانىڭ ساۋلەتتى سىمباتىنا ەركە ەسىلدىڭ ەكى جاعالاۋىن جالعاستىراتىن كوپىرلەر دە ەرەكشە ءار قوسادى. قالا كوپىرلەرى قوس جاعالاۋعا قاتىنايتىن كولىك ءنوپىرىن جەڭىلدەتۋمەن بىرگە, استانانىڭ اجارىن اشا تۇسەدى.
قالامىزداعى «سارىارقا» جانە «م-2» كوپىرلەرى ءبىر قاتار جىلداردان بەرى كولىك قوزعالىسىنىڭ ۇتىمدى ايماقتارى بولىپ, بۇل كوپىرلەرگە ۇلكەن سالماق ءتۇستى.
ءسانى مەن سالتاناتى جاراسقان استانانىڭ ساۋلەتتى سىمباتىنا ەركە ەسىلدىڭ ەكى جاعالاۋىن جالعاستىراتىن كوپىرلەر دە ەرەكشە ءار قوسادى. قالا كوپىرلەرى قوس جاعالاۋعا قاتىنايتىن كولىك ءنوپىرىن جەڭىلدەتۋمەن بىرگە, استانانىڭ اجارىن اشا تۇسەدى.
قالامىزداعى «سارىارقا» جانە «م-2» كوپىرلەرى ءبىر قاتار جىلداردان بەرى كولىك قوزعالىسىنىڭ ۇتىمدى ايماقتارى بولىپ, بۇل كوپىرلەرگە ۇلكەن سالماق ءتۇستى.
وسىنىڭ سالدارىنان كوپىرلەردىڭ قۇرىلىمى جانە نەگىزگى تۇعىرلارى, جولعا توسەلگەن اسفالت قاباتتارى ەسكىردى. قالالىق كولىك قۇرالدارى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, قازىر وسى كوپىرلەردە قولعا الىنعان كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى قۇرىلىس نىساندارىنىڭ ءتوزىمدىلىگى مەن بەرىكتىگىن ارتتىرىپ قانا قويمايدى, سونىمەن ءبىرگە, ارحيتەكتۋرالىق ساۋلەتىن ءوزگەرتەتىن بولادى.
«سارىارقا» كوپىرىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە 440 تەكشە مەتر ۇزىنا بويى سالماق قايىرعىش بورەنەلەر اۋىستىرىلادى. كوپىردىڭ قورشاۋ بەتتەرىندەگى ارلەندىرۋ پليتالارى گرانيتپەن الماستىرىلادى. 544 مەتر ۇزىنا بويى تۇتىلعان بولات قورشاۋلار جانە 20 سىرتقى جارىق باعانالارى شويىنعا الماستىرىلادى. كوپىردىڭ جول قاباتىنداعى 6 مىڭ شارشى مەتر اسفالت-بەتون جابىلعىلارى اۋىستىرىلادى. سونداي-اق, كوپىر ۇستىندە اشەكەيلى قورشاۋلارمەن وقشاۋلانعان كورۋ الاڭدارى جاسالاتىن بولادى.
جالپى ۇزىندىعى 700 مەترگە سوزىلعان «م-2» كوپىرىندەگى كۇردەلى جوندەۋ بارىسىندا 2160 مەتر ۇزىنا بويى سالماق قايىرعىش بورەنەلەر الماستىرىلادى. كوپىر قورشاۋلارى گرانيتپەن ارلەندىرىلەدى. مۇندا دا 1500 مەتر سىرتقى بولات قورشاۋلار جانە 30 جارىق باعانالارى شويىنمەن الماستىرىلادى.
وسى كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى بارىسىندا بۇل كوپىرلەردىڭ ارحيتەكتۋرالىق-مۇسىندىك كومپوزيتسياسى مۇلدە وزگەرتىلىپ, وندا قازاق حالقىنىڭ باي مادەني تاريحىنان مۇرا بولىپ قالعان كوشپەندىلەر وركەنيەتىنىڭ ورنەكتەرى كورىنىس تاباتىن بولادى. كوپىرلەردى ارحيتەكتۋرالىق ارلەندىرۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە ساقتار ءداۋىرىنىڭ قولدانبالى ونەر ءداستۇرى كەڭىنەن پايدالانىلماق.
ماسەلەن, «سارىارقا» كوپىرىنە شىعۋ باسپالداقتارىنا ارحيتەكتۋرالىق-مۇسىندىك كومپوزيتسيالار ورناتىلادى. ءاربىر كومپوزيتسيانىڭ نەگىزى شار تەكتەس بيىك باعانالاردان تۇرادى. ءاربىر شاردىڭ قاسبەتى قازاق دالاسىنىڭ قايتالانباس تابيعاتىنىڭ كورىنىستەرىمەن كوركەمدەلەتىن بولادى. شاردى اينالا قورشايتىن توركوزدەر جانە جارىق باعانالارىنىڭ تومەنگى تۇعىرلارى التىن جالاتىلعان بوياۋلارمەن بويالادى. بۇل ساۋلەت ونەرىنىڭ وزىق ۇلگىلەرى ساقتاردىڭ قايتالانباس ونەرىن كورسەتۋمەن بىرگە, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ استاناسى قونىس تەپكەن سارىارقانىڭ سالتاناتىن, ياعني «التىن دالانىڭ» قايتالانباس كوركەمدىگىن پاش ەتەدى. ال «م-2» كوپىرىنىڭ ەكى جاقتاعى كىرەبەرىسىنە ءتورت بيىك باعانالار تۇرعىزىلادى. بۇل باعانالار دا ساق مادەنيەتىنىڭ قولدانبالى ونەرىمەن ارلەندىرىلەدى. كوپىردىڭ ەكى جاعىنداعى كىرەبەرىستەگى ءتورت بيىك باعانا استانا قالاسىنا كىرەتىن سالتاناتتى قاقپا ىسپەتتەس.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
