تاياۋدا وتكەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ القا ءماجىلىسى «ەلباسى تاپسىرمالارى مەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» جولداۋىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا قازاقستاندىق عىلىمنىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەر» دەگەن تاقىرىپقا ارنالدى.
ءبىرىنشىدەن, ەلباسى يننوۆاتسيالىق زەرتتەۋلەردى دامىتۋدىڭ جاڭا ساياساتىن ۇسىنعانىن جاقسى بىلەمىز.
«جاڭا تەحنولوگيالىق تولقىن جالىنا جارماسىپ, تەڭدەسسىز يننوۆاتسيالار جاساۋ بارلىق ەلدىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. سوندىقتان اۋقىمدى حالىقارالىق عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىنا قاتىسۋىمىز قاجەت», – دەپ اتاپ كورسەتتى ن.نازارباەۆ.
تاياۋدا وتكەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ القا ءماجىلىسى «ەلباسى تاپسىرمالارى مەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» جولداۋىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا قازاقستاندىق عىلىمنىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەر» دەگەن تاقىرىپقا ارنالدى.
ءبىرىنشىدەن, ەلباسى يننوۆاتسيالىق زەرتتەۋلەردى دامىتۋدىڭ جاڭا ساياساتىن ۇسىنعانىن جاقسى بىلەمىز.
«جاڭا تەحنولوگيالىق تولقىن جالىنا جارماسىپ, تەڭدەسسىز يننوۆاتسيالار جاساۋ بارلىق ەلدىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. سوندىقتان اۋقىمدى حالىقارالىق عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىنا قاتىسۋىمىز قاجەت», – دەپ اتاپ كورسەتتى ن.نازارباەۆ.
تارمۋ حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىندە ينتەگراتسيانى تەرەڭدەتۋ, وقىتۋشىلاردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ جانە ءبىلىم الۋشىلاردىڭ اكادەميالىق ۇتقىرلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ (شىۇۋ) جەلىسىنە وتكەن جىلدىڭ 12 جەلتوقسانىندا رەسمي تۇردە قابىلداندى. ياعني ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەردى جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىن ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا 3 ماماندىقتان «سۋ رەسۋرستارى جانە سۋدى پايدالانۋ», «جەردى مەليوراتسيالاۋ, باپتاۋ جانە قورعاۋ» جانە «گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس جانە عيماراتتار» شىۇۋ شەڭبەرىندە وقىتۋدى ۇسىناتىن بولادى.
سونىمەن قاتار, ۋنيۆەرسيتەت بەلارۋس – قازاقستان عىلىمي-ءبىلىم كونسورتسيۋمىنا مۇشە. كونسورتسيۋم اياسىندا بەلارۋس جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ءبىرگە 8 جوبا ازىرلەنىپ, ولاردى 2014 جىلى قارجىلاندىرۋعا بيۋدجەتتىك وتىنىمدەر رەسىمدەلدى. ۇسىنىلعان جوبالاردىڭ ىشىندە جامبىل ايماعى ءۇشىن «ءداندى داقىلداردى قايتا وڭدەۋ نەگىزىندە جاڭا تۇرپاتتاعى ونىمدەر الۋ ءۇشىن تەحنيكالار مەن تەحنولوگيالار ازىرلەۋ» جوباسىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە. بۇل جوبادا ءداندى داقىلداردى سۇرىپتاۋ كوەففيتسيەنتىن 93-96%-عا جەتكىزەتىن امبەباپ تەحنولوگيالىق نوبايى بويىنشا ءداندى داقىلداردى وڭدەۋدىڭ رەسۋرس ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن ءجانە جاڭا تەحنيكاسىن ەنگىزۋ قاراستىرىلعان. جوبا جامبىل وبلىسىندا ءداندى داقىلداردى وڭدەيتىن جانە ۇن ونىمدەرىن شىعاراتىن كاسىپورىنداردىڭ قاتىسۋىن جانە قولداۋىن قاجەت ەتەدى.
تاعى دا باسقا اۋقىمدى عىلىمي جوبالاردىڭ ءبىرى – م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تارمۋ جانە بەلارۋس ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى قاتىساتىن «عيماراتتاردىڭ قادالىق ىرگەتاستارىن قالاۋ ءۇشىن رەسۋرس ۇنەمدى ۇڭعىمالى تەمىر-بەتون قادالاردى تاجىريبەلىك ساراپتاۋ جانە ازىرلەۋ» جوباسى. سوققىعا شىدامدى جانە ەكونوميكالىق ءتيىمدى, تمد-دا جانە الىس شەتەلدەردە تەڭدەسى جوق بەرىك قادالار وتاندىق قۇرىلىس سالاسىنىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ جاڭا بەلەسكە كوتەرىلۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. ۇسىنىلىپ وتىرعان رەسۋرس ۇنەمدى قادالاردى شىعارۋدىڭ العاشقى كەزەڭىن جۇمىس ءتاجىريبەسىنە جانە كادرلارعا باي «بينوم ستروي-دەتال» جشس-دە جۇزەگە اسىرۋ ۇسىنىلادى.
جولداۋدا ەل پرەزيدەنتى 2013 جىلدان باستاپ عىلىم مەن بيزنەستىڭ تولىققاندى كووپەراتسياسىن ىسكە اسىرۋ قاجەتتىگىن ايتتى. سوڭعى جىلدارى جامبىل وبلىسىندا ونەركاسىپ پەن بيزنەستىڭ قارقىندى دامۋى, سونىمەن قاتار, ايماق ماماندارىنىڭ عىلىمي-كادرلىق جانە زياتكەرلىك الەۋەتى جامبىل وبلىسىندا تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا شوعىرلانۋى – زاماناۋي ايماقتىق «تاراز» تەحنوپاركىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تەحنوپاركتىڭ نەگىزگى ماقساتى كاسىپورىندار مەن مەكەمەلەردىڭ قاتىسۋىندا ولاردىڭ ۇسىنىسى نەگىزىندە عىلىمي جانە كونسترۋكتورلىق يننوۆاتسيالىق ءازىرلەمەلەردى, جوبالاردى قارجىلاندىرۋ بولۋى كەرەك. تەحنوپاركتىڭ قۇرىلتايشىلارى جانە سەرىكتەستەرى قۇرامىنا جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن بىرگە وبلىستىڭ «كازفوسفات» جشس, «تاراز مەتاللۋرگيا زاۋىتى» جشس, «تاراز قۇبىر زاۋىتى» جشس, «قازاق سۋ شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» جشس جانە ت.ب. كاسىپورىندار مەن ۇيىمدار ەنۋى قاجەت. ورتا ءجانە شاعىن بيزنەس وكىلدەرى دە شەت قالماۋى ءتيىس.
تارمۋ-دە ايماقتىق «تاراز» تەحنوپاركىن قۇرۋ جونىندەگى تۇجىرىمداماسى ازىرلەنىپ, ونىڭ قۇرىلىمى مەن قارجىلىق شىعىندارى ناقتىلاندى. قازىرگى كەزدە ۋنيۆەرسيتەت تەحنوپارك قۇرىلتايشىلارىنىڭ ءبىرى بولۋعا جانە تەحنوپارك نىساندارىن ورنالاستىرۋ ءۇشىن 8 گەكتار جەر تەلىمىن بولۋگە, سونىمەن قاتار كادرلار مەن زياتكەرلىك مەنشىكتەرىن ۇسىنۋعا دايىن.
ەلباسىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعان ماڭىزدى تاپسىرمالاردىڭ تاعى ءبىرى – ەلدەگى پاتەنتتەر مەن اۆتورلىق كۋالىكتەردىڭ ناقتى جۇزەگە اسىرىلۋىنا (كوممەرتسيالانۋىنا) تالداۋ جۇرگىزۋ بولاتىن. ال تارمۋ – جامبىل وڭىرىندە ءىرى پاتەنت يەلەنۋشى بولىپ تابىلادى. جىل سايىن ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى تمد-دا جانە الىس شەت مەملەكەتتەردە تەڭدەسى جوق جاڭا قۇرىلعىلار مەن جابدىقتارعا, مەحانيزمدەرگە, قۇرىلىس ماتەريالدارىنا ورتا ەسەپپەن 30-دان استام قر يننوۆاتسيالىق پاتەنتىن الادى.
جامبىل وبلىسىندا پاتەنت يەلەنۋشىلەر قاتارىندا م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تارمۋ-دەن باسقا, «قازاق سۋ شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» جشس, جامبىل جوبالاۋ ينستيتۋتى, جامبىل گۋمانيتارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە بىرقاتار ۇيىمدار بار. وبلىستاعى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن ۇيىمدارىندا كوپتەگەن پاتەنتتەر مەن اۆتورلىق كۋالىكتەردىڭ شوعىرلانعانىن ەسكەرە وتىرىپ, ولارعا كوممەرتسيالاۋ بويىنشا ىرىكتەۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ اياسىندا ارنايى ايماقتىق تالداۋ ورتالىعىن (اسو) قۇرۋ قاجەت.
اتالعان ايماقتىق تالداۋ ورتالىعىنىڭ جۇمىسىنا عالىمدار, ەكونوميستەر, بيزنەس, كاسىپورىن وكىلدەرى جانە ءمۇددەلى تۇلعالار قاتىسۋى ءتيىس. تارمۋ ءوزىنىڭ ماماندارىنىڭ قىزمەتىن ۇسىنۋعا جانە اتالمىش ورتالىقتىڭ ءتيىمدى جۇمىسى ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا قولايلى جاعداي جاساۋعا دايىن.
مينيسترلىكتىڭ القا ءماجىلىسىنىڭ شەشىمدەرىنىڭ نەگىزىندە ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت ناقتى ءىس-شارالاردى جوسپارلاپ وتىر. ءبىرىنشىدەن, يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ورىنداۋ ءۇشىن عىلىمي-زەرتتەۋ ينفراقۇرىلىمىن تەحنولوگيالىق جاڭارتۋ. مىسالى, 2013 جىلى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە 200 ملن. تەڭگەدەن استام قاراجاتقا سۋ رەسۋرستارى, ەلەكترەنەرگەتيكاسى, فيزيكا, حيميا زەرتحانالارىنا جاڭا زاماناۋي قۇرال-جابدىقتار الىندى.
ەكىنشىدەن, مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ عىلىم مەن يننوۆاتسياعا قىزىعۋشىلىعىن دامىتۋ. وسى ماقساتپەن ۋنيۆەرسيتەتتە عىلىمي-تەحنيكالىق جانە يننوۆاتسيالىق باعىتتاعى ۇيىرمەلەر قۇرىلدى.
ۇشىنشىدەن, ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ حالىقارالىق رەيتينگتى جۋرنالداردا جاريالانۋ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ. وسى ماقساتپەن ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارىنىڭ جاريالانۋ بەلسەندىلىگىن ماتەريالدىق تۇرعىدان كوتەرمەلەۋ مەحانيزمى ىسكە اسۋدا: ءار ماقالا اۆتورىنا جۋرنالدىڭ يمپاكت-فاكتورىنا سايكەس 50 مىڭ تەڭگەدەن 150 مىڭ تەڭگەگە دەيىن سىياقى تولەنەدى.
تورتىنشىدەن, يننوۆاتسيا مەن عىلىمدى دامىتۋدا مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگىنىڭ ءمۇمكىنشىلىكتەرىن كەڭىنەن پايدالانۋ. وسى تۇرعىدا ۋنيۆەرسيتەت جامبىل وبلىسىنىڭ ونەركاسىپ جانە كاسىپكەرلىك باسقارماسىمەن مەموراندۋمعا قول قويدى. بۇل كەلىسىم-شارت ينۆەستورلاردىڭ الەۋەتىن بەلسەندى پايدالانۋعا مۇمكىنشىلىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, عىلىمنىڭ بيزنەسپەن سەرىكتەسۋىنە, زەرتتەۋلەردىڭ كوممەرتسيالاندىرىلۋ قۇرىلىمىن جەتىلدىرۋگە جول اشادى.
بەسىنشىدەن, جاستار عىلىمي جوبالار ورتالىعىن قۇرۋ.
سوڭعى جىلدارى جاستارعا ارنالعان مىنا جوبالار دامىپ كەلەدى: «جاستار تاجىريبەسى», «جاسىل ەل», «ديپلوممەن – اۋىلعا!», «جاستار كادرلىق رەزەرۆى», «مەملەكەتتىك قىزمەت مەكتەبى», «جاستار – وتانعا». بۇگىن جاستاردىڭ بارلىق كاتەگوريالارىن قامتىپ, ولاردى بىرىكتىرەتىن جاڭا جوبالار قاجەت.
الەۋمەتتىك جاڭارۋ باعدارلامالارى ىسكە اسۋدا. بۇل – «جۇمىسپەن قامتۋ-2020», «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020», «قول جەتىمدى باسپانا-2020», «ايماقتاردىڭ دامۋ باعدارلامالارى». جاڭا مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىن وسى الەۋمەتتىك باعدارلامالارمەن دۇرىس ۇشتاستىرۋ قاجەت.
بۇگىن جاستاردىڭ ءار كاتەگورياسىنا (مىسالى, قالالىق جانە اۋىلدىق جاستارىنا, جاستاردىڭ ەتنيكالىق توپتارىنا, فورمالدىق ەمەس كوشباسشىلارىنا) ناقتى اتاۋلى تاسىلدەر پايدالانۋ قاجەت. سونىمەن قاتار, قازىرگى كەزەڭدە جاستار ساياساتىندا وتە وزەكتى بىرنەشە ماسەلەلەر بار. مىسالى, ەلباسى جاستارعا ارنالعان «الەۋمەتتىك ليفتىلەردى» قۇرۋدى تاپسىردى. ونىڭ مىسالى رەتىندە قابىلەتتى جاستاردى مەملەكەتتىك قىزمەتكە تارتۋدى جانە جاستاردىڭ ۆولونتەرلىك ورتالىقتارىن قۇرۋدى كورسەتتى. ەندىگى كەزدە ءار ايماقتا «الەۋمەتتىك ليفتىلەردى» قالاي قۇرامىز جانە ونىڭ ناقتى مەحانيزمى قانداي بولادى دەگەن ماسەلەنى شەشۋ قاجەت. نەمەسە جاستارعا ارنالعان «ەڭبەك بيرجاسى» قالاي جۇمىس ىستەۋ كەرەك – بۇل دا كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى.
كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ نەگىزى وتباسىنان باستالادى. سوندىقتان جاس وتباسىلارىنىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىن دامىتۋ, وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى جاستار اراسىندا ناسيحاتتاۋ – جاستار ساياساتىنىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
وسى ايتىلعان جانە تاعى دا باسقا جاستار ماسەلەلەرىن عىلىمي تۇرعىدان زەرتتەيتىن وبلىسىمىزدا ا رنايى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى ق. بوزىمباەۆتىڭ قولداۋىمەن ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا قۇرىلدى.
جاڭا وقۋ جىلى بارلىق ءبىرىنشى كۋرس ستۋدەنتتەرى ءۇشىن «م.ح.دۋلاتي: ءومىرى – ونەگە, تاريحي تانىمى –تاعىلىم» تاقىرىپتاعى ۋنيۆەرسيتەت رەكتورىنىڭ لەكتسياسىنان باستالادى. حالىقتىڭ ناقىل ءسوزى بار: ەگەر ادام ءوز تاريحىن بىلمەسە, ول بۇگىنگى كۇننىڭ ءمان-جايىن تولىق تۇسىنە المايدى, ال ونىڭ بولاشاعى بار ما, الدە جوق پا, بۇل ەكىتالاي. سوندىقتان دا م.ح. دۋلاتي سياقتى تۇلعانىڭ وبرازى ارقىلى جاستاردىڭ بويىندا وتانسۇيگىشتىك سانا-سەزىمدى, جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋ – ءبىزدىڭ ۇستازدىق پارىزىمىز.
ماحمەتعالي سارىبەكوۆ,
م.ح. دۋلاتي اتىنداعى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, وڭتۇستىك ايماقتىق رەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى.
