ماۋسىم ايىندا مەملەكەتتىك حاتشى مارات ءتاجيننىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق تاريحىن زەردەلەۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا جاساعان بايانداماسى ينەمەن قۇدىق قازعانداي وسى عىلىمنىڭ اۋىرلىعىن ارقالاپ جۇرگەن تاريحشىلار ءۇشىن وتە قادىرلى جاڭالىق بولدى. بۇل تەك تاريحشىلار ءۇشىن ماڭىزدى دەسەك, تىم تايىز ايتقاندىق بولار ەدى. تاريح – حالقىمىزدىڭ وتكەنى عانا ەمەس, رۋحاني سۋسىنىن قاندىراتىن ءتۇبى جوق تەرەڭ ايدىن, بەت بەينەسى دەر ەدىم. وسى بايانداماسىندا مارات مۇحامبەتقازى ۇلى «ناعىز ۇلتتىق قادىر-قاسيەت ناعىز ۇلتتىق تاريحتان باستالادى» دەپ وتە ناقتى ءارى دۇرىس تۇجىرىمدادى. ءبىز دۇنيە جۇزىنە ءوزىمىزدىڭ باي تاريحىمىزدى, كوشپەلىلەردىڭ ەرەكشە وركەنيەتى بولعاندىعىن كورسەتۋىمىز كەرەك.
ماۋسىم ايىندا مەملەكەتتىك حاتشى مارات ءتاجيننىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق تاريحىن زەردەلەۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا جاساعان بايانداماسى ينەمەن قۇدىق قازعانداي وسى عىلىمنىڭ اۋىرلىعىن ارقالاپ جۇرگەن تاريحشىلار ءۇشىن وتە قادىرلى جاڭالىق بولدى. بۇل تەك تاريحشىلار ءۇشىن ماڭىزدى دەسەك, تىم تايىز ايتقاندىق بولار ەدى. تاريح – حالقىمىزدىڭ وتكەنى عانا ەمەس, رۋحاني سۋسىنىن قاندىراتىن ءتۇبى جوق تەرەڭ ايدىن, بەت بەينەسى دەر ەدىم. وسى بايانداماسىندا مارات مۇحامبەتقازى ۇلى «ناعىز ۇلتتىق قادىر-قاسيەت ناعىز ۇلتتىق تاريحتان باستالادى» دەپ وتە ناقتى ءارى دۇرىس تۇجىرىمدادى. ءبىز دۇنيە جۇزىنە ءوزىمىزدىڭ باي تاريحىمىزدى, كوشپەلىلەردىڭ ەرەكشە وركەنيەتى بولعاندىعىن كورسەتۋىمىز كەرەك.
مەملەكەتتىك دارەجەدە كوتەرىلگەن وسى ماسەلەنى ءارى قاراي قالاي دامىتۋ كەرەك؟ حالقىمىزدىڭ, ەلىمىزدىڭ تاريحىن جاڭا كوزقاراسپەن زەردەلەگەندە الدىمىزدا ەكى ءتۇرلى ماقساتتى كورەمىن. الدىمەن تاريحتىڭ دۇرىس جازىلۋى, زەرتتەلۋى. ەكىنشىدەن, وسى ءپاننىڭ جاس ۇرپاققا دۇرىس وقىتىلۋى. عالىمدار مەن ۇستازدارعا جۇكتەلەتىن وسى ەكى مىندەتتىڭ ەكەۋى دە جەڭىل ەمەس. كوپ جىلداردان بەرى قوردالانىپ قالعان پروبلەمالار از ۋاقىتتا شەشىلە قالمايدى. تاريحتى دۇرىس زەردەلەۋ ماسەلەسىن جۇزەگە اسىرۋدى ناۋقاندىق سيپاتقا اينالدىرۋعا استە بولمايدى. سەبەبى, تاريحتى زەرتتەۋ دە, زەردەلەۋ دە جىلدام جاسالا قالمايدى, ول ۋاقىتتى قاجەت ەتەتىن ۇدەرىس.
مەن عىلىم سوڭىندا جۇرگەن كاسىبي تاريحشى ءارى ۇستاز بولعاندىقتان وسى ماسەلەگە اشىق پىكىرىمدى ايتقىم كەلەدى. تاريحتى زەرتتەگەندە, جازعاندا ونىڭ ءادىسناماسىنا سۇيەنۋ كەرەك. بۇل تاريح فيلوسوفياسىنان باستاۋ الادى. وسى تۇرعىدا وزىق جۇرتتان ۇيرەنگەنىمىزدىڭ ايىبى جوق. تاريح ءادىسناماسى باتىس ەلدەرىندە جاقسى دامىعان, بىراق ول بىردەن پايدا بولا قالعان جوق, عاسىرلار بويى قالىپتاستى. ءبىز كەڭەس وداعى كەزىندەگى تەك ارحيۆ قۇجاتتارىنا عانا تاڭىلىپ قالعان قاساڭ ادىستەمەدەن شىعا الماي كەلەمىز. ەۋروپا ەلدەرىندە تاريح فيلوسوفياسى مەن ءادىسناماسى ارقىلى وتكەننىڭ شىندىعىن جان-جاقتى قاراستىرادى. ءبىر وكىنىشتىسى, بىزدە تاريح ءادىسناماسى, ونىڭ ماماندارى جوق. بۇگىن وعان ۇمتىلىس قانا بار.
تاريح ءپانىن وقىتۋدا دا باعدارلامانى اسىقپاي, ناۋقانشىلدىققا ۇرىنباي جاساعان دۇرىس دەپ سانار ەدىم. تاريحتى وقىتۋدى جاڭا كوزقاراسپەن زەردەلەۋ تومەننەن, مەكتەپتەن باستاۋ السا جەمىسىن بەرەدى. ول ءۇشىن الدىمەن وقۋلىق ساپالى جازىلۋى ءتيىس. مەكتەپ وقۋلىقتارىن اكادەميك قانا ەمەس, تاريحشى عالىمدار ادىسكەرمەن بىرىگىپ جازعاندا عانا مەجەلى بيىكتى الار ەدىك. قازىر بالانىڭ قابىلداۋ مۇمكىندىگىمەن ساناسپايتىن وقۋلىقتار كوپ. سونىمەن قاتار, جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسەردە مەكتەپ تۇلەگى تاريح پانىنەن ەمتيحاندى تەست ارقىلى ەمەس, اۋىزشا تاپسىرعانى دۇرىس دەپ ويلايمىن. ول ءوزىنىڭ پىكىرىن, ويىن جەتكىزۋى ءتيىس. قازىر بالالار ويىن جۇيەلەپ جەتكىزۋدەن قالىپ بارادى. مەكتەپتە دە, جوعارى جانە ارناۋلى ورتا وقۋ ورىندارىندا دا تاريح ءپانىنىڭ ساعاتى كوبەيگەنى دۇرىس بولار ەدى. بيىلدان باستاپ قازاقستان تاريحى كافەدراسىنىڭ وقىتۋ باعدارلاماسىنا «قازىرگى قازاقستان ايماعىنداعى ءدىن تاريحى», «قازاقستان ايماعىنداعى يسلام مادەنيەتىنىڭ تاريحى» دەگەن تاقىرىپتار قوسىلىپ وتىر. ونى وقىتۋعا قوسىمشا ساعاتتار بەرىلمەيدى. بۇل تاقىرىپتاردى ۋنيۆەرسيتەتتەردە جۇرەتىن ءدىنتانۋ ساباعى دا قامتىر ەدى.
ءبىزدىڭ قازاقستان تاريحى كافەدراسى حاكاسيا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرىگىپ جۇمىس ىستەۋ تۋرالى كەلىسىمشارت جاسادى. مامىر ايىندا «دۇنيەجۇزىلىك تاريحي ۇدەرىستەگى ەۋرازيالىق كوشپەلىلەر وركەنيەتىنىڭ ادىسنامالىق پروبلەمالارى» اتتى online-كونفەرەنتسيا وتكىزدىك. ويتكەنى, حاكاستارمەن ءبىزدىڭ ءتۇبىمىز ءبىر. بۇرىنعى تاريحشىلار كوشپەلىلەردە ەۋروپاداعىداي مادەنيەت, وركەنيەت بولمادى دەپ كەلدى. ءبىز وسى پىكىرگە تويتارىس بەرۋىمىز, كوشپەلىلەردىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن ەرەكشە وركەنيەتىنىڭ بولعانىن دالەلدەي ءتۇسۋىمىز كەرەك. وسى وقۋ جىلىندا online-كونفەرەنتسيانى جالعاستىرۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز. وعان تەك حاكاسيا عانا ەمەس, كانادانىڭ كالگاري قالاسى,
