سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا ءوتىپ جاتقان G-20 (ۇلكەن جيىرمالىق ەلدەرى) الاڭشاسىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى كوشپەلى بريفينگىنىڭ بارىسىندا وسى قۇرىلىمنىڭ رەسمي وكىلى جۋرناليستەردى قازاقستاندا ءۇستىمىزدەگى اپتادا بولعان ەڭ ماڭىزدى وقيعالارمەن تانىستىردى.
سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا ءوتىپ جاتقان G-20 (ۇلكەن جيىرمالىق ەلدەرى) الاڭشاسىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى كوشپەلى بريفينگىنىڭ بارىسىندا وسى قۇرىلىمنىڭ رەسمي وكىلى جۋرناليستەردى قازاقستاندا ءۇستىمىزدەگى اپتادا بولعان ەڭ ماڭىزدى وقيعالارمەن تانىستىردى.
رەسمي وكىل ا.ابيبۋللاەۆتىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي, بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋم 2013 جىلدىڭ 4 قىركۇيەگى كۇنى 2013-2014 جىلدارعا جاھاندىق باسەكەلەستىك تۋرالى جىلدىق ەسەبىن جاريالاعان. وسى ەسەپ بويىنشا قازاقستان وتكەن جىلعى كورسەتكىشىنەن ءبىر ساتىعا العا باسىپ, 148 ەلدىڭ اراسىنان 50-ءشى ورىندى يەلەنگەن. بۇل رەيتينگتىك ورىن قازاقستاننىڭ 2005 جىلدان باستاپ وسى ەسەپكە الىنعاننان بەرگى بۇكىل تاريحىنداعى ەڭ ۇزدىك ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. مۇنىڭ ءوزى ەل باسشىلىعى العا قويعان مىندەتكە سايكەس, ەلىمىزدىڭ الەمدەگى ەڭ ۇزدىك ەلۋ ەلدىڭ اراسىنا كىرگەندىگىن بىلدىرەدى.
ەندى وسى وقيعانىڭ جۋىقتاعى تاريحىنا نازار اۋدارىپ, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن رەيتينگتىك اگەنتتىكتەر تاراپىنان بولاتىن باعالاۋلاردىڭ مۇنىڭ الدىنداعى كەيبىر ناتيجەلەرى جايىندا ءسوز ەتە كەتەيىك.
حالىقارالىق ۇيىمدار مەن رەيتينگتىك اگەنتتىكتەر قالىپتاستىراتىن ءارتۇرلى الەمدىك رەيتينگتىك كورسەتكىشتەر ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتتىلىگىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى جاعدايعا بايلانىستى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق رەيتينگى جاساقتالدى.
ماسەلەن, باسەكەلەستىك قابىلەتتىلىكتى انىقتاۋ جونىندە نەعۇرلىم بەدەلدى دەپ تابىلاتىن رەيتينگتەر بويىنشا قازاقستان تومەندەگىدەي ورىندارعا يە بولعان.
بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ 2012 جىلعى باسەكەلەستىكتىڭ جاھاندىق يندەكسىن انىقتاۋ جونىندەگى رەيتينگى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى 144 مەملەكەتتىڭ اراسىندا 51-ءشى ورىندى يەلەندى.
مۇنىڭ سىرتىندا مەنەدجمەنتتى دامىتۋ حالىقارالىق ينستيتۋتىنىڭ 2013 جىلعى باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىكتىڭ الەمدىك يندەكسىن انىقتاۋ بويىنشا ءبىزدىڭ ەلىمىز 60 ەلدىڭ ىشىندە 34-ءشى ورىنعا تابان تىرەدى.
سونىمەن قاتار, بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ بيزنەستى جۇرگىزۋ جەڭىلدىگى جونىندەگى Doing Business يندەكسى بويىنشا قازاقستان الەمنىڭ 185 ەلى اراسىندا 49-شى ورىنعا يە بولدى.
ال بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دامۋ باعدارلاماسى 2012 جىلعى ادام الەۋەتىنىڭ دامۋ يندەكسىن انىقتاۋ رەيتينگىندە قازاقستانعا 187 ەلدىڭ اراسىنان 69-شى ورىندى بەلگىلەگەن.
مىنە, وسى رەيتينگتىك كورسەتكىشتەردىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ءومىردىڭ ءار سالاسى بويىنشا جىلدان-جىلعا العا باسىپ كەلە جاتقاندىعىن كورسەتەدى.
ءبىز وسى ماقالانى جازۋ بارىسىندا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق رەيتينگىنە قاتىستى تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىققا تاپ بولدىق. ءبۇكىلالەمدىك بانكتىڭ بيزنەستى جۇرگىزۋ جونىندەگى 2013 جىلعى Doing Business ەسەبى بويىنشا قازاقستان ەندى 49-شى ورىندى يەلەنگەن ەكەن. بۇل وسى ۇيىمنىڭ 2011 جىلعى ەسەبىنەن تاعى دا 7 ورىنعا العا جىلجىعانىمىزدى كورسەتەدى. ءسويتىپ, قازاقستان جاڭا ەسەپ بويىنشا قىتايدى (91-ءشى ورىن), تۇركيانى (71-ءشى ورىن), پولشانى (55-ءشى ورىن), رەسەيدى (112-ءشى ورىن), بەلورۋسسيانى (58-ءشى ورىن), قىرعىزستاندى (70-ءشى ورىن) ارتقا تاستاعان.
«مۇنىڭ سىرتىندا قازاقستان بيىلعى جىلى بيزنەستى جۇرگىزۋ ءىسىن ەداۋىر دارەجەدە جەڭىلدەتكەن ەلدەر قاتارىنا قوسىلىپ وتىر», دەپ اتاپ كورسەتىلگەن Doing Business سايتىندا. قازاقستاننىڭ وسى جەتىستىكتەرىن حالىقارالىق ۇيىمدار مەن رەيتينگتىك اگەنتتىكتەر عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ەسىمدەرى تانىمال ساراپشىلار دا اتاپ كورسەتۋدە.
ەدمۋند فەلپس, ەكونوميكا جونىندەگى نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى: – مەن قازاقستاندا بولىپ, ونداعى ەكونوميكالىق داعدارىستى اۋىزدىقتاۋ جونىندەگى حالىقارالىق جيىنعا قاتىستىم. سوندا ماعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ مىرزانىڭ ۇسىنعان يدەيالارى مەن ءوز ەلىندە جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىستارى وتە ۇنادى. مەن بۇل ەل ۇكىمەتىنىڭ داعدارىستى ەڭسەرۋ باعىتىنداعى شارالارىنا, بيزنەسكە جاساپ جاتقان قامقورلىقتارىنا قولداۋ ءبىلدىرەمىن. الەمدىك داعدارىس اياقتالعان ساتتە قازاقستاننىڭ ودان جاقسى جاعدايدا شىعاتىنىنا, الدىڭعى قاتارلى ەلدەردىڭ بىرىنە اينالاتىندىعىنا سەنىمدىمىن.
جان لەمەر, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ ەكس-پرەزيدەنتى:
– ءبىز قازاقستاننىڭ بىرتە-بىرتە العا باسا وتىرىپ, جاعدايدى جاقسارتا تۇسەتىندىگىنە سەنىمدىمىز. مەملەكەتتەر مەن ۇكىمەتتەردىڭ كوشباسشىلارى داعدارىستان كەيىن نە بولاتىندىعى تۋرالى ويلانۋى كەرەك. وسى جاعداي قازاقستاندا بار.
بۇل ەل مەملەكەتتىك قارجىلاردى ينفراقۇرىلىمداردى جاقسا رتۋعا, جاستاردى قولداۋعا, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن نىعايتۋعا, وتاندىق بيزنەستى كوركەيتۋگە باعىتتاپ كەلەدى. مۇنىڭ ناتيجەسىن ءبىز كوپ وتپەي-اق بايقايتىن بولامىز. حالىقارالىق رەيتينگتەردە قازاقستان كورسەتكىشتەرىنىڭ كوتەرىلە ءتۇسۋى سونىڭ ءبىر بەلگىسى.
سالەح ساەد لۋتاح, دۋباي يسلام بانكى ء(باا) كەڭەسىنىڭ مۇشەسى:
– مەن قازاقستاندا بولعانىما, ونداعى حالىقارالىق تالقىلاۋلارعا قاتىسقانىما قۋانىشتىمىن. قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ بيزنەستى جاقسارتۋ جونىندە جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىستارى قيىن كەزدىڭ وزىندە تيىمدىلىگىن كورسەتۋدە. بۇل جۇمىستار جەكە بيزنەس پەن بۇتىندەي رىنوكتى جاقسارتۋ باعىتىندا بىرقاتار شارالار توپتاماسىن قاراستىرىپ, ولاردى جۇزەگە اسىرۋ نەگىزىندە ماقساتتى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلەدى. سوندىقتان قازاقستان باسشىلىعىنىڭ بۇل جۇمىستارى داعدارىس اياقتالعان كەزدە جان-جاقتى تيىمدىلىگىمەن كورىنىس تابادى دەپ ەسەپتەيمىن.
قازاقستاننىڭ جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىستارىنا بەدەلدى ساراپشىلار, مىنە, وسىنداي پىكىرلەر ءبىلدىرىپ وتىر. بۇل پىكىرلەر ءبىزدىڭ حالىقارالىق رەيتينگتەر بويىنشا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىزدىڭ ءمانىن اشا تۇسەتىن وزىندىك ءبىر تۇسىندىرمەلەر سەكىلدى.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
