بۇگىنگى ۇرپاعىمىز العان ازاتتىق, ەلىمىز يە بولعان ەگەمەندىك – حالقىمىزدىڭ سان عاسىرلار بويعى ەجەلگى ارمانى. ونىڭ جولىندا حالىقتىڭ قانشاما قاھارمان ۇلى قانىن توكتى, جانىن قيدى. بوداندىقتان قۇتىلۋ, بوستاندىقتىڭ تۋىن تىگۋ جولىنداعى حالىقتىق قوزعالىستار تاريحىندا 1836-1838 جىلدارداعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنىڭ وزىندىك ورنىن, ءمانىن جويمايتىن ماڭىزى بار. يساتاي تايمانوۆ سول كوتەرىلىستىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى بولسا, ماحامبەت وتەمىسوۆ وتتى جىرلارىمەن, ءورشىل كۇيلەرىمەن الاشتى ەرلىككە ۇندەگەن ۇرانشىسى.
بۇگىنگى ۇرپاعىمىز العان ازاتتىق, ەلىمىز يە بولعان ەگەمەندىك – حالقىمىزدىڭ سان عاسىرلار بويعى ەجەلگى ارمانى. ونىڭ جولىندا حالىقتىڭ قانشاما قاھارمان ۇلى قانىن توكتى, جانىن قيدى. بوداندىقتان قۇتىلۋ, بوستاندىقتىڭ تۋىن تىگۋ جولىنداعى حالىقتىق قوزعالىستار تاريحىندا 1836-1838 جىلدارداعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنىڭ وزىندىك ورنىن, ءمانىن جويمايتىن ماڭىزى بار. يساتاي تايمانوۆ سول كوتەرىلىستىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى بولسا, ماحامبەت وتەمىسوۆ وتتى جىرلارىمەن, ءورشىل كۇيلەرىمەن الاشتى ەرلىككە ۇندەگەن ۇرانشىسى.
وتەمىستىڭ ۇلى ماحامبەت باتىردىڭ اتاسى قۇلمالى ءارى بي, ءارى باتىر, سۋىرىپسالما شەشەن بولسا, اكەسى وتەمىس تە بوكەي داۋىرىندەگى بەدەلدى بيلەردىڭ قاتارىندا سانالعان. وسىنداي تەكتىلەر تۇقىمىنان شىققان ماحامبەت تە ون جاسىنان ولەڭ شىعارىپ, تۋراشىلدىعىمەن, اۋزىن اشسا وتتى جىر اقتارىلار اقبەرەن اقىندىعىمەن, ەرەن ەرجۇرەكتىگىمەن ەرەكشەلەنگەن. الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىككە توزبەي, حالىقتى تەڭدىككە, ءوز بيلىگىن ءوزى الۋعا ۇندەپ, كوپتى ماڭىنا توپتاستىرا وتىرىپ, كۇرەسكە شاقىرعان دارىندى قاسيەت يەسى رەتىندە ماحامبەت بۇكىل قازاقتىڭ ارداق تۇتار ارقالى دا ارۋاقتى, ايبىندى دا ازاتشىل ارىسىنا اينالدى.
ماحامبەتتىڭ بويىنداعى نەبىر اسىل قاسيەتتەردى كورە بىلگەن جاڭگىر حان ونى ءوز بالاسى زۇلقارنايىننىڭ تاربيەشىسى, ءارى ساراي اقىنى رەتىندە پايدالانۋدى كوزدەگەنى تاريحتان بەلگىلى. بىراق اقىن حان سارايىندا ۇزاق تۇرا المادى. حالىقتىڭ قان جىلاعان اۋىر تۇرمىسىن ءوز كوزىمەن كورگەن وت اۋىزدى, وراق ءتىلدى ماحامبەت پەن حان اراسى بىرتە-بىرتە اشىلىپ, اقىرى اقىننىڭ يساتاي تايمانوۆ قاتارىنان ءبىرجولا ورىن الۋىنا جەتكىزدى.
ماحامبەت سىندى داۋىلپاز اقىننىڭ وتتى جىرلارىن قيلى زاماننىڭ قيىن-قىستاۋ وتكەلدەرىنەن وتكىزىپ, بۇل داۋىرگە جەتكىزگەن ماڭگى وشپەس ەرلىكتىڭ يەسى – حالەل دوسمۇحامەد ۇلى. ماحامبەتتىڭ بىرەن-ساران ولەڭى قازان توڭكەرىسىنە دەيىن 
«مۇرات اقىننىڭ عۇمارقازى وعىلىنا ايتقانى» (قازان,1908ج.), «شايىر ياكي قازاق اقىندارىنىڭ باستى جىرلارى, جيۋى عابدوللا ماشتاح» (بوكەيلىك) (ورىنبور, 1912ج.) سەكىلدى كىتاپتاردا جاريالانعان ەكەن. ال ەل اراسىندا بەلگىلى اقىندار اۋزىنداعى ماحامبەت جىرلارىن حاتقا ءتۇسىرىپ, جۇيەلەۋشى, جيناپ باستىرۋشى – پروفەسسور حالەل دوسمۇحامەد ۇلى. ونى ءبىز ح.دوسمۇحامەد ۇلىنىڭ تاشكەنتتە 1925 جىلى شىققان «ماحامبەت جىرلارىنىڭ تۇڭعىش باسىلىمى» دەگەن ەسكەرتپەسى بار «يساتاي-ماحامبەت» جيناعى 1991 جىلى باسپادان قايتا شىققاندا بىلدىك. كىتاپتا يساتاي-ماحامبەت باستاعان باس كوتەرۋدىڭ اششى شىندىعى, ونىڭ وتارشىلدىق بۇعاۋىنا شىداماي تولقىعان حالىقتىڭ, ۇلتتىڭ كوتەرىلىسى ەكەنى اشىق ايتىلعان. «يساتايدىڭ كوتەرىلىسى حالىقتىڭ كوزىن اشىپ, پاتشا وكىمەتىن تانىتتى, پاتشا وكىمەتىنە سۇيەنگەن حانداردىڭ, سۇلتانداردىڭ قازاققا ناعىز دۇشپان ەكەنىن اشىق كورسەتتى», دەپ جازادى حالەل دوسمۇحامەد ۇلى. سونداي-اق, اقىن ولەڭدەرىن اۋىزەكى جەتكىزۋدە ماحامبەت قازا تاپقاندا ءۇش جاستاعى قاراويدان كۇندىك جەردەگى اۋىلدا وسكەن قۇيما قۇلاق, توكپە جىراۋ مۇرات موڭكە ۇلىنىڭ, ىعىلمان شورەكوۆتىڭ دە ەڭبەگى زور.
ءبىز وسى جولداردى جازا وتىرىپ, ماحامبەت جايلى جازىلعان تالاي-تالاي پوەزيالىق, پروزالىق, درامالىق شىعارمالاردى بىلاي قويعاندا ءارىسى حالەل دوسمۇحامەد ۇلىنىڭ, بەرىسى ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ «شاندوز», انەس سارايدىڭ «يساتاي مەن ماحامبەت» كىتاپتارىنداعى جازىلعان دەرەكتى, دايەكتى جايلاردى قايتالاۋدى دا, جاڭعىرتۋدى دا ماقسات تۇتقان جوقپىز. سوڭعىسى ءبىزدىڭ قولدان كەلمەسىن دە جاسىرمايمىز.
ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز «...ەدىل مەنەن دەندەردەن, ساعىز بەنەن جەمدەردەن, ونان دا تالىپ وتكەن ەر...», اقبەرەن اقىندىقتىڭ, ەرەن ەرلىك پەن كەمەل كىسىلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن ماحامبەتتىڭ ءيسى قازاق ءۇشىن ورتاق بولۋمەن قاتار يندەرلىكتەرگە ەتەنە جاقىندىعىن دا كورسەتۋ.
اقىن ماحامبەتتىڭ تالاي-تالاي اقيىق اسقاق جىرلارى وسى وڭىردە ومىرگە كەلىپ, كۇيشى, كومپوزيتور ماحامبەتتىڭ كۇيلەرى كۇمبىرلەدى, باتىر ماحامبەت تۇلپارىنىڭ تۇياق ءىزى قالدى. ول ول ما, ماڭگىلىككە ءوزى قالدى وسىندا. ماحاڭ بەيىتىنىڭ باسىندا تۇرىپ, اقىن بەرقايىر امانشين «اناۋ كۇن, مىناۋ اۋا سەن دەمالعان, بۇگىندە ايمالادى ءبىزدى بەتتەن» دەپ ايتقانىنداي, وسىناۋ بەتەگەلى, جۋساندى جازىق, شەجىرە دالا, اناۋ كۇن سونىڭ ءبارىن كورىپ قالدى.
ءيا, كورىپ قالدى. ولار سوناۋ 1846 جىلدىڭ سۇرعىلت كۇزىندەگى سۇرقاي وقيعانى بىلەدى. سول ءبىر كۇنى قاراوي اسپانىن قارا بۇلت قاپتاپ, قارا قۇزعىن قالىقتادى, قاتىگەز قاراقشى قولىن قانعا مالدى. ءدال وسىندا, ءوز وتىنىڭ باسىندا قاس دۇشپانى بابانىڭ باسىن شاپتى. «جايىقتىڭ بويى كوك شالعىن, كۇزەرمىز دە جايلارمىز, كۇمىستى سىندى كۇرەڭدى, كۇدىرەيتىپ كۇندە بايلارمىز...» دەپ الدىنا ماقسات قويعان ماحامبەت دەگەنىنە جەتە المادى. «اينالايىن اقجايىق, ات سالماي وتەر كۇن قايدا...» دەپ ارماندا كەتتى.
بابانىڭ وسىدان كەيىنگى ەكىنشى ءومىرى اۋدانمەن تىكەلەي بايلانىستى. ويتكەنى, ماحاڭنىڭ قانى تامعان, ونى ماڭگىلىككە قوينىنا الىپ جاتقان قاراوي جازىعى يندەر اۋدانىنىڭ اۋماعىندا, ونىڭ ورتالىعى – يندەربور كەنتىنىڭ شىعىسىندا قىرىق بەس شاقىرىم جەردە. سوندىقتان اۋدان جۇرتشىلىعى ماحامبەت ەسىمىن ەرەكشە قاستەرلەيدى, ونىڭ شىعارماشىلىعىن ناسيحاتتاۋدى ودان ءارى جەتىلدىرە ءتۇسۋدى ابزال دا ابىرويلى بورىش سانايدى.
ەندىگى اڭگىمە بابانىڭ جەرلەنگەن جەرى جونىندە. وسىعان بايلانىستى ۇزاق جىل اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ اپپاراتىندا جۇمىس ىستەگەن جەكسەن باحيتوۆتىڭ اۋداندىق «دەندەر» گازەتىنىڭ 1995 جىلعى 29 قىركۇيەكتەگى ءنومىرىندە «بابا قابىرى قالاي تابىلدى», دەگەن كولەمدى ماقالاسى شىقتى. اقتوبە قالاسىندا بولعان ونكۇندىك سەميناردان كەلىپ, ادەتتەگىدەي اۋپارتكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى جۇماش وتەعاليەۆكە كىرسەم, اماندىق-ساۋلىقتان كەيىن: «ماحامبەتتىڭ بەيىتى تابىلاتىن بولدى, ەستىدىڭ بە؟» دەدى. سودان كەيىن حاتشى ءمان-جايدى تۇگەل باياندايدى.
1913 جىلى قاراباۋ اۋىلىنان كەلە جاتىپ, اكەسى التى جاسار قۇراق اتتى بالاعا «كۇندەردىڭ كۇنىندە كەرەك بولار» دەپ ماحامبەتتىڭ بەيىتىن كورسەتىپ, قۇران وقىپ, دۇعا ەتىپ, بەلگى ءۇشىن باس جاعىنا قامشىنىڭ سابىن تىعىپ كەتەدى. وسى جايدى قۇراق بەكتۇرعانوۆ كۋلاگينو (قازىر ەسبول) سەلوسىندا تۇراتىن ەرتەدەن بىلەتىن, جولى تۇسكەندە قاتىناسىپ, قالدەسىپ تۇراتىن رۋلاسى قۇسپان ەسبوسىنوۆتىڭ ۇيىندە وتىرىپ اڭگىمەلەيدى. بۇل حاباردىڭ قۇندىلىعىن جەتە تۇسىنگەن, ونىڭ ەشكىمدى بەيجاي قالدىرماسىن جاقسى بىلگەن قۇسپان اۋدان باسشىلىعىن حاباردار ەتەدى.
رەسپۋبليكانىڭ باتىس ءوڭىرىن ارالاپ جۇرگەن عالىم قاجىم جۇماليەۆ پەن اقىن تايىر جاروكوۆ ق.بەكتۇرعانوۆتىڭ حابارىن گازەت ارقىلى ءبىلىپ, وبلىس باسشىلىعىنا ۇسىنىس جاساپتى. سودان كەيىن قولعا الىنىپ, 1959 جىلدىڭ كۇزىندە ماحامبەت بەيىتىنە ەسكەرتكىش بەلگى قويىلدى. ماحامبەتتىڭ سۋرەتى سالىنىپ, ءبىر شۋماق ولەڭى جازىلعان ەسكەرتكىش-بەلگىنى (سۋرەتتە) قولى شەبەر قاراپايىم قۇرىلىسشى جىگىت ا.نوۆيكوۆ جاسادى. بەلگىنى قىسقا مەرزىمدە جاساپ, ورنىنا قويۋ سياقتى اسا ماڭىزدى قىزمەتتى اۋاتكومنىڭ ءتوراعاسى زينوللا عۇماروۆ باستاعان دوشۋ شەنەنوۆ, عيلىمعالي سايحانوۆ, اتاش دوساليەۆ, وتەپ قۇسنيدەنوۆ سىندى باسشى ازاماتتار مۇقيات اتقارۋعا اتسالىسقان.
قۇراق بەكتۇرعانوۆتىڭ ايتقاندى ۇمىتپايتىن, كورگەندى اينىتپايتىن زەرەكتىگى, زەردەلىلىگى ءۇشىن جۇرتشىلىق مىڭ العىس سەزىمىن بىلدىرەدى. دەگەنمەن, ول بەيىتتى تاۋىپ, اكەسى قويعان بەلگىنى تانىعانىمەن «ءدال سول جەردە ماحامبەت سۇيەگى جاتىر ما ەكەن», دەگەن ءدۇدامال وي كەيبىرەۋلەردىڭ كوڭىلىندە جۇرگەنى جاسىرىن ەمەستى. ءسويتىپ, بۇل جايدى انىقتاۋ دا قولعا الىندى.
جەكسەن باحيتوۆ جوعارىدا كەلتىرىلگەن «بابا قابىرى قالاي تابىلدى؟» دەگەن ماقالاسىندا بۇعان كەڭىنەن توقتالعان.
«1966 جىلدىڭ جاز ايى. اۋپارتكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى جاردەم كەنجەتاەۆتىڭ كابينەتىندە بوگدە ەكى ادام وتىردى, – دەپ جازادى ول. – حاتشى ماعان ولاردى تانىستىردى. «ماحامبەت بەيىتىن قازۋعا باراسىڭدار, ءبىر جەڭىل ماشينا تاپ, كىسىلەردى ىرىكتە. ورىندالۋىن ماعان ايت», – دەدى. سوندا نوەل شاياحمەتوۆ «وبستوياتەلستۆو گيبەلي ماحامبەتا ۋتەميسوۆا» دەگەن قۇجاتتى داۋىستاپ وقىپ بەردى. قازعاندا سۇيەكتىڭ ماحامبەتتىكى مە, الدە, باسقانىكى مە, بىردەن تانىلاتىن بولدى. باس سۇيەكتىڭ قالاي شابىلعانى, باستىڭ وزىندە قىلىشتىڭ نەشە تاڭباسى بارلىعى, كولەمى قانداي – ءبارى ايتىلعان.
ودان ءارى ول وزىمەن بىرگە بەيىتتى قازۋعا اۋاتكوم توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قايىرعالي تولەنباەۆ, كەنىشتىڭ پارتكوم حاتشىسى حاميت نۇرمانوۆ, وبلىستىق مۇراجاي ديرەكتورى س.بيسەنوۆتىڭ قاتىسقانىن, جالپى باسشىلىقتى انتروپولوگ عالىم نوەل شاياحمەتوۆ جاساعانىن, ءتىپتى توپىراقتى ارشۋدىڭ كوبىن ءوزى اتقارعانىن جازادى.
– ءسويتىپ, قازۋعا كىرىسىپ كەتتىك, – دەيدى جەكسەن باحيتوۆ ودان ءارى – كوڭىل قوبالجۋلى. – قابىر قۇبىلادان گورى ءتۇستىككە قاراي باعىت الىپ قازىلعان دەۋگە بولارلىق. بۇل ءبىر جاقسى نىشان بولدى. بۇل ارادا بۇرىن بەيىت بولماعان. قازا تاپقان اقىندى ءىنىسى مەن ايەلى اسىعىس كومگەندە, قازاننىڭ جيىرمالارىندا كۇن قىسقارىپ, قاراڭعى لىق تۇسە باستاعان كەزدە قۇبىلانى وسىلاي باعدارلاعاندىق دەپ ويلادىق. ازعانتاي ۋاقىتتان سوڭ, ويىپ جاسالعان سىقىرلاۋىقتىڭ بولەگى شىقتى. بۇل ءبىزدى تىپتەن قۋانتتى. بازارشىلاردى از جۇكپەن كۇتىپ قالعان جالعىز ۇيدە جاندامانىڭ بەتىن جاباتىن قاراعاي تاپتىرا ما, ونى سىقىرلاۋىقپەن جاپقان دەپ توپشىلادىق. ەندى سالدەن كەيىن كۇرەك قاتتى نارسەگە شىق ەتە ءتيدى. ن.شاياحمەتوۆ ءوزى قازىپ, باستى شىعارىپ الدى. باس كەۋدەنىڭ ورتا تۇسىندا, ەتبەتىنەن اياق جاعىنا قاراپ جاتىر ەكەن. قۇجاتتا ايتىلعان تاڭبانىڭ ءبارى بار. سۇيەك تۇگەل قازىپ الىندى. ن.شاياحمەتوۆ اسىقپاي تۇگەل جيناپ, ءسۇرتىپ ابدەن تازالاپ, قاعاز ءجاشىككە سالدى.
قابىردى اشۋدى دالىرەك جازىپ وتىرعانىم, بۇل وتە ماڭىزدى جۇمىس دەپ ويلايمىن. اتاقتى ادامنىڭ سۇيەگىن 120 جىلدان كەيىن اشىپ كورۋ, بولعان قايعىلى وقيعانىڭ ءىزىن باعدارلاۋ, ال كورگەندى ءدال سول كۇيىندە ايتىپ بەرۋ بۇگىنگى كۇنى بارشاعا كەرەك, دەپ ۇقتىم.
ءسويتىپ, انتروپولوگ عالىم سۇيەكتى الماتىعا الىپ كەتتى. گەراسيموۆ ءادىسىمەن ونىڭ ماحامبەت وتەمىس ۇلىنىڭ سۇيەگى ەكەنى دالەلدەنگەنى تۋرالى حابار دا جەتىپ جاتتى. بىراق, سۇيەك ورنىنا اكەلىنە قويمادى. جوعارى بيلىكتە ماحامبەتتى قايتا جەرلەۋگە بايلانىستى ءارتۇرلى ۇسىنىس ايتىلىپ, ءبىر توقتامعا كەلگەنشە, ون جەتى جىل ءوتىپ, اقىرىندا بۇرىنعى ورنىنا جەرلەۋ ءجون دەلىنگەن.
ماحامبەت وتەمىس ۇلىن قاراويداعى ورنىنا قايتا جەرلەۋ 1983 جىلى 15 مامىردا جۇزەگە استى. شاراعا اۋداننىڭ بارلىق ەلدى مەكەندەرىنەن, ەڭبەك ۇجىمدارىنان, مەكەمەلەر مەن مەكتەپتەردەن, كورشىلەس وبلىس پەن اۋدانداردان كوپ ادام قاتىناسىپ, اقىن ءومىرى جايلى بايانداما وقىلىپ, وننان استام كيىز ءۇي تىگىلىپ, قازان كوتەرىلدى, اس بەرىلدى, كونتسەرت قويىلدى.
سوندا اقىن ەسىمىن ۇلىقتاۋ, شىعارماشىلىعىن ناسيحاتتاۋ باعىتىندا تۇراقتى شارالار وتكىزۋ جونىندە كەلىسىلدى. سوعان سايكەس جىلما-جىل 15 مامىردا ماحامبەت پوەزياسىنىڭ كۇنى وتكىزىلەتىن بولدى. اۋداندىق مۇراجايدا اقىنعا ارنالىپ بۇرىش اشىلدى. باتىر ەسىمىندەگى جۇلدە ءۇشىن جاسوسپىرىمدەر اراسىندا ەركىن كۇرەستەن قالاارالىق جارىس وتكىزۋ ومىرگە ەندى. اۋداندىق گازەت رەداكتسياسىنداعى ادەبي بىرلەستىككە اقىن ەسىمى بەرىلىپ, «دەندەر» گازەتىندە جاريالانعان جىلدىڭ ەڭ ۇزدىك ماتەريالدارىنا ماحامبەت اتىنداعى سىيلىق بەرىلەتىن بولدى. ماحامبەت كۇيلەرىن ۇيرەنىپ, وبلىس ساحناسىنا ەڭ ءبىرىنشى شىعارعان دا يندەرلىك ونەرپازدار. اۋداندا ماحامبەت ەسىمىندە مەكتەپ, يندەربوردا ۇلكەن كوشە بار. 1995 جىلى ماڭعىستاۋدىڭ ۇلۋتاسىنان قاراويدا ماحامبەتتىڭ بيىكتىگى 12 مەترلىك مازارى تۇرعىزىلدى.
م.وتەمىس ۇلى پوەزياسىنىڭ كۇنىندە ونىڭ جىرلارى جاتقا ايتىلادى, جەرگىلىكتى تالاپكەرلەردىڭ ماحامبەتكە ارناعان ولەڭدەرى وقىلادى. شارا قاراويعا كەلىپ, بابا رۋحىنا ارناپ دۇعا وقىپ, تاعزىم ەتۋدەن باستالادى. 1986 جىلى كەزەكتى ماحامبەت پوەزياسىنىڭ كۇنىندە نۇرعيسا تىلەنديەۆ باستاعان «وتىرار سازى» وركەسترى قاتىسىپ, اشىق اسپان استىندا, كەڭ دالا توسىندە كورگەن, ەستىگەن ادامنىڭ ەسىنەن كەتپەستەي تاماشا كونتسەرت بەرگەن. اسىرەسە, نۇرعيسانىڭ «ماحامبەت» كۇيى ەرەكشە شابىتپەن ورىندالىپ ەدى.
حح عاسىردا ماحامبەتكە كوپ كوڭىل بولىنبەدى دەسەك, قۇلاققا جاعىمسىزداۋ ەستىلگەنىمەن اسىرا ايتقاندىق بولمايدى. اقىن, باتىر, كۇيشى رەتىندە تانىلعان م.وتەمىس ۇلىنىڭ بىردە-ءبىر رەت مەرەيتويى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە اتاپ وتىلمەسە, ولاي دەمەسكە امال قايسى. جالپى, ماحامبەت سىندى تاريحي تۇلعاعا بايلانىستى شارالاردى ءبىر عانا اۋداننىڭ ەنشىسىنە قالدىرىپ قويۋ ءجون ەمەس دەمەكپىز. قىسقا ءجىپتىڭ كۇرمەۋگە كەلمەۋىنەن قاراويدا كەلىپ-كەتۋشىلەر ءۇشىن ءۇي تۇرعىزۋ, باتىر قۇدىعىن جابدىقتاۋ, يندەربور مەن قاراوي اراسىنداعى جولدى قالىپقا كەلتىرۋ, ونىڭ ءون بويىنا اقىن ولەڭدەرىن تاسقا ويىپ جازىپ, قوندىرۋ سياقتى, ءتاپ-ءتاۋىر شارالار جوسپارلانعانىمەن جۇزەگە اسپاستان قالدى.
ماحامبەت وتەمىس ۇلى – حالىقتىڭ ازاتتىعى مەن تەڭدىگى جولىندا قىلىشتىڭ ۇشىمەن دە, ازاتكەر, اسقاق جىرىنىڭ كۇشىمەن دە قىزمەت ەتكەن قايراتكەر. ءوزى ارمان ەتكەن اق جولدا قانىن توگىپ, جانىن پيدا ەتكەن حالقىمىزدىڭ ءبىرتۋار ارىستاي ۇلى, اقبەرەن اقىنى, ەرجۇرەك باتىرى ماحامبەتكە قانداي قۇرمەت كورسەتسەك تە كوپتىك ەتپەس ەدى. 2003 جىلى اقىننىڭ 200 جىلدىعى مەملەكەت پەن قوعام قايراتكەرلەرى, عالىمدار, اقىن-جازۋشىلاردىڭ قاراويداعى شاراعا بەلسەندى قاتىسۋىمەن اسەرلى, مازمۇندى ءوتتى. اقىننىڭ 210 جىلدىعىنا وراي بايىتىلسا, كولەمى كەڭەيتىلە تۇسسە, ابايى ورتاق, جامبىلى ورتاق قازاقتىڭ ماحامبەتى دە ورتاق ەكەنى ءىس جۇزىندە دالەلدەنە تۇسسە دەگەن تىلەك كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنعانداعى ماقساتتىڭ نەگىزگى ءتىنى. بۇعان بايلانىستى قولىندا بيلىگى, قورجىنىندا قارجىسى بارلار بىرلەسە قولداپ, قوعامداسا قولعا السا دەگەن تىلەك بار. ءبىر كەزدە قۇرىلدى دەگەن ماحامبەت قورىنان دا حابار-وشار جوق بولىپ كەتتى.
تاعى ءبىر جايدى قاپەرگە بەرگەندى ءجون كورىپ وتىرمىز. بەلگىلى جازۋشى, عالىم مۇحتار ماعاۋين باسقارعان رەداكتسيالىق القا شىعارعان «بەس عاسىر جىرلايدى» جين
