سانكت-پەتەربۋرگ ءسامميتىنىڭ باستى تاقىرىبى بولادى
بۇگىن جانە ەرتەڭ رەسەيدىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا «ۇلكەن جيىرمالىقتىڭ» ءسامميتى وتكەلى تۇر. قازىرگى كۇندەرى مۇندا G20 ەلدەرى قارجى مينيسترلەرى ورىنباسارلارىنىڭ كەزدەسۋلەرى ءجۇرىپ جاتىر. كەشە كەشكىسىن اياقتالعان جيىنداردىڭ نەگىزگى ماقساتى ەرتەڭ قىركۇيەك كۇنى جاريالاناتىن بولىپ جوسپارلانعان «جيىرمالىق توبى» مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ قورىتىندى مالىمدەمەسىنىڭ جوباسىن دايىنداۋ بولىپ تابىلادى. ال ءسامميتتىڭ وزىندە الەمدەگى دامىعان جانە دامۋشى ەلدەردىڭ كوپشىلىگىندەگى ەكونوميكا دامۋىنىڭ تەجەلىسى مەن ولاردى ۇزاق مەرزىمدى وسىمگە باستايتىن تەتىكتەردى تابۋدىڭ جايى كەڭىنەن تالقىلانادى.
سانكت-پەتەربۋرگ ءسامميتىنىڭ باستى تاقىرىبى بولادى
بۇگىن جانە ەرتەڭ رەسەيدىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا «ۇلكەن جيىرمالىقتىڭ» ءسامميتى وتكەلى تۇر. قازىرگى كۇندەرى مۇندا G20 ەلدەرى قارجى مينيسترلەرى ورىنباسارلارىنىڭ كەزدەسۋلەرى ءجۇرىپ جاتىر. كەشە كەشكىسىن اياقتالعان جيىنداردىڭ نەگىزگى ماقساتى ەرتەڭ قىركۇيەك كۇنى جاريالاناتىن بولىپ جوسپارلانعان «جيىرمالىق توبى» مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ قورىتىندى مالىمدەمەسىنىڭ جوباسىن دايىنداۋ بولىپ تابىلادى. ال ءسامميتتىڭ وزىندە الەمدەگى دامىعان جانە دامۋشى ەلدەردىڭ كوپشىلىگىندەگى ەكونوميكا دامۋىنىڭ تەجەلىسى مەن ولاردى ۇزاق مەرزىمدى وسىمگە باستايتىن تەتىكتەردى تابۋدىڭ جايى كەڭىنەن تالقىلانادى.
الەمنىڭ ەڭ دامىعان ەلدەرى باسشىلارىنىڭ العاۋىمەن كەرۋەن كەرەتىن بۇل ۇلى جيىنعا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا قاتىسادى. ءبىزدىڭ ەلباسى مۇندا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى جانە «ۇلكەن جيىرمالىق» توبىنىڭ ءىس ۇستىندەگى توراعاسى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ ارنايى شاقىرۋى بويىنشا باراتىن بولادى. كۇن تارتىبىنە قازىرگى تاڭداعى اسا ماڭىزدى حالىقارالىق ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق ماسەلەلەردى ۇسىناتىن بۇل جولعى G20 ءسامميتىنىڭ سالماعى مەن ساپاسى جوعارى بولىپ وتىرعانى سونداي, اقش-تىڭ پرەزيدەنتى باراك وباما ءوزى ءۇشىن كەزەك كۇتتىرمەيتىن كەلەلى ءىس سانالعان سيرياعا اۋەدەن شابۋىل جاساۋدىڭ جايىن كونگرەستە تالقىلاۋعا قالدىرىپ, وسىندا ارنايى كەلمەكشى. سەبەبى, بۇگىنگى كۇندەرى جەر شارىنداعى كوپتەگەن ەلدەردە, سونىڭ ىشىندە قۇراما شتاتتار دا بار, قالىپتاسىپ وتىرعان ەكونوميكالىق احۋال كىم-كىمدى دە الاڭداتپاي قويماس ەدى.
ەندى وسىنشالىقتى ۇلكەن ماڭىزى بار القالى جيىننىڭ الدىندا ونىڭ تەگى مەن تاريحى, ماقساتى مەن مىندەتى, جوسپارى مەن جوباسى جايلى ءبىرشاما اڭگىمەلەپ بەرگەن ورىندى بولماق.
تەگى مەن تاريحى
«جيىرمالىق توبىنىڭ» باستاۋ الار باستاپقى شاعى 1976 جىلى قۇرىلعان «ۇلكەن جەتىلىك» (G7) جۇيەسىنىڭ الەمدىك اۋقىمداعى ەكونوميكانى رەتتەپ وتىرۋعا باعىت ۇستاعان «جۇمىس كوميتەتى» قۇرىلۋىنان ارنا تارتادى. وعان اقش, كانادا, فرانتسيا, گەرمانيا, يتاليا, جاپونيا جانە ۇلىبريتانيا مەملەكەتتەرى كىردى. 1997 جىلى «ۇلكەن جەتىلىك» ءوزىنىڭ ساياسي پىكىرتالاس شەڭبەرىنە رەسەي فەدەراتسياسىن تارتتى. 1999 جىلى اقش پەن كانادا الەمدىك ءىرى دەرجاۆالار ورتالىق بانكتەرى قارجى مينيسترلەرىنىڭ باستارىن بىرىكتىرەتىن «جيىرمالىق توپ» دەگەندى قۇردى. ول باستاپقىدا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر قارجى مينيسترلەرى مەن ورتالىق بانكتەرى وكىلدەرى كەڭەسىنىڭ فورۋمى رەتىندە پايدا بولدى. جاڭا توپتىڭ الدىنا 1997-1998 جىلدارى شىعىس ازيادان باستالىپ, كۇللى الەمدى ءدۇر سىلكىندىرگەن قارجى داعدارىسىنا لايىقتى تويتارىس بەرۋ مىندەتى قويىلدى. بۇل دۇربەلەڭ, اسىرەسە, رەسەي, برازيليا, ارگەنتينا سەكىلدى ەلدەرگە قاتتى سوققى بولىپ ءتيدى. داعدارىس ءوزىنىڭ شىلاۋشىن شىلبىرى ارقىلى باسقا مەملەكەتتەرگە تەز تاراپ, ولاردى ەكونوميكالىق كۇيرەۋ حالىنە جەتكىزەتىنىن انىق كورسەتىپ بەردى. بۇدان بولەك, داعدارىس وسى كەزدەردەگى بارلىق ءىس-ارەكەتىن كوپشىلىك جاعدايدى تەك ۋشىقتىرىپ جىبەرەتىن قيمىل رەتىندە باعالاي باستاعان حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ (حۆق) نۇسقاۋلارىنا قوعامنىڭ كەرى كوزقاراسىن تۋدىرىپ جاتتى. سوندىقتان G20-نىڭ بەرليندە وتكەن ءبىرىنشى سامميتىندە ازيا ەلدەرى تۇيىقتان شىعۋدىڭ جاردەمىن قوردان ەمەس, باتىستان سۇرادى.
2002 جىلى «ۇلكەن جەتىلىك» ءوزىنىڭ قۇرامىنا رەسەيدى تولىق مۇشە ەتىپ قوسىپ العاندىقتان, «ۇلكەن سەگىزدىككە» اينالدى. 2005 جىلى G8 نارىقتىق ەكونوميكاسى ەندى دامىپ, كوتەرىلىپ كەلە جاتقان برازيليا, قىتاي, ءۇندىستان, مەكسيكا جانە وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى ءتارىزدى 5 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ الدى
