ەگەمەن ەلدىڭ تىرەگى – ءبىلىمدى ۇرپاق
بۇگىنگى كۇندە قازاقستان – بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىممەن قامتۋ كورسەتكىشى بويىنشا تمد ەلدەرى اراسىندا كوش باستاپ كەلەدى.
12 جىلدىق وقىتۋعا كوشۋگە دايىندىق الداعى باستى باسىمدىقتاردىڭ قاتارىنان سانالادى.
ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى تابىستى ىسكە اسۋدا.
الماتى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باستىعى عاليا امانوۆامەن اڭگىمە
– عاليا ماتانقىزى, جەتىسۋ جەرىندە بيىل قانشا مەكتەپ جاڭادان سالىنىپ, قانشاسى كۇردەلى, اعىمداعى جوندەۋدەن ءوتتى؟ جالپى, جاڭا وقۋ جىلىنا دايىندىق قالاي؟
– ەلباسى ءداستۇرلى جولداۋىندا: «باسەكەگە قابىلەتتى دامىعان مەملەكەت بولۋ ءۇشىن ءبىز ساۋاتتىلىعى جوعارى ەلگە اينالۋىمىز كەرەك», – دەپ ناقتىلادى. سوندىقتان مەملەكەتتىك ساياساتقا ساي مەكتەپتەردە ەلەكتروندى ءبىلىم بەرۋ ءىسىن دامىتۋعا, اعىلشىن تىلىنەن ءدارىس بەرۋدى 1 سىنىپتان باستاۋعا ەرەكشە ەكپىنمەن كىرىسۋدەمىز. نەگىزى الدىڭعى بۋىننىڭ باستى مىندەتى – جاس ۇرپاقتىڭ ساپالى ءبىلىم, سانالى تاربيە الۋىنا جاعداي جاساۋ. قۇدايعا شۇكىر, ۇستىمىزدەگى جىلى الماتى وبلىسىندا 13 جاڭا مەكتەپ, 10 بالاباقشا ىسكە قوسىلادى. سونىمەن قاتار, بيۋدجەتتەن 5 ملرد. 236 ملن. 465 مىڭ تەڭگە ءبولىنىپ, 53 ءبىلىم نىسانىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. «بالاپان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جانە جەكە مەنشىككە ءوتىپ كەتكەن بالاباقشا عيماراتتارىن كەرى قايتارۋ ماقساتىندا جوسپارلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان بارلىق ءبىلىم نىساندارىنىڭ قىسقى ماۋسىمعا دايىندىق بارىسى ءجىتى قاداعالانىپ وتىر. قاتتى جانە سۇيىق وتىن جەتكىزۋ جۇمىستارى ارنايى بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس اتقارىلۋدا. جالپى, قابىلدانعان شارالاردىڭ ارقاسىندا بارلىق مەكتەپتەر جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باستالۋىنا دايىن, بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن جانە ساپالى ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعداي جاسالعان.
– زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىن كوتەرۋ ءۇشىن قانداي كەمشىلىكتەردى تۇزەتۋ كەرەك؟ وبلىس مەكتەپتەرى ۋاقىت تالابىنا ساي جابدىقتالعان با؟ مەملەكەتتىك جالپى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنا تولىق كوشەسىزدەر مە؟
– ۋاقىت تالابىنا ساي ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىن كوتەرۋ ءۇشىن وبلىستاعى اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەردىڭ جانە ءۇش اۋىسىمدا وقيتىن مەكتەپتەر سانىن ازايتۋ ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشۋ قاجەت. بۇل تۇرعىدا جاڭا ءبىلىم بەرۋ عيماراتتارىنىڭ سالىنىپ جاتقانىنا قاراماستان, الماتى قالاسى ماڭىنداعى ەڭبەكشىقازاق, ىلە, جامبىل, قاراساي, تالعار اۋداندارىنا سىرتتان ميگراتسيالىق جولمەن كەلۋشىلەر ەسەبىنەن وقۋشىلار سانى جىلدان جىلعا وسۋدە.
2012-2013 وقۋ جىلىندا كەڭجولاقتى ينتەرنەتكە 470 ءبىلىم مەكەمەسى قوسىلدى. بۇل كورسەتكىش الدىڭعى وقۋ جىلىمەن سالىستىرعاندا 10,9%-عا جوعارى.
2006-2011 جىلدار ارالىعىندا وبلىستىڭ 316 مەكتەبى لينگوفوندى-مۋلتيمەديالى كابينەتتەرمەن جابدىقتالعان بولسا, بۇگىنگى تاڭدا 321 مەكتەپ قامتىلىپ وتىر. ال كومپيۋتەرمەن قامتۋ كورسەتكىشى 2013 جىلى 11,3 وقۋشىنى قۇرايدى (رەسپۋبليكالىق كورسەتكىش – 13), بۇل الدىڭعى جىلدارمەن سالىستىرعاندا, كومپيۋتەرلىك تەحنيكانىڭ سانى ارتقاندىعىن كورسەتەدى. وبلىستىڭ 529 مەكتەبىندە 1262 ينتەراكتيۆتى تاقتا ورناتىلعان. جاڭا موديفيكاتسيالىق كابينەتتەرمەن دە جابدىقتاۋ بارىسىندا فيزيكا كابينەتتەرى – 235, حيميا كابينەتتەرى – 120, بيولوگيا كابينەتتەرى 202-گە جەتتى. بىلتىرعى جىلى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن 224,9 ملن.تەڭگەگە 1500 كومپيۋتەر ساتىپ الىنسا, بيىل بۇل ماقساتقا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 257,5 ملن.تەڭگە ءبولىندى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان ازىرلەنگەن مەملەكەتتىك جالپى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنا سايكەس 2013-2014 وقۋ جىلىنان باستاپ اعىلشىن ءتىلى ەلىمىزدەگىدەي 1 سىنىپتان باستاپ وقىتىلادى.
– قانشا مەكتەپ «ە-learning» ەلەكتروندى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن جۇمىس ىستەيدى؟
– «ە-learning»ەلەكتروندىق جۇيەسىنە ءو تكەن جىلى 70 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى قوسىلعان ەدى. بۇل ۇيىمداردا قۇرىلىمدىق كابەلدىك جۇيەگە مونتاج جۇمىستارى ءجۇرگىزىلدى, زاماناۋي كومپيۋتەرلىك جانە پەريفەريالىق تەحنيكامەن جابدىقتالىندى, كەڭجولاقتى ينتەرنەت جەلىسىنە (4–10 مبيت/س) قول جەتكىزۋ قامتاماسىز ەتىلدى, ەلەكتروندىق وقىتۋ جۇيەسىنىڭ باعدارلامالىق شەشىمى ەنگىزىلىپ, ۇيىمدار جۇيەدە تولىق جۇمىس ىستەۋدە. اعىمداعى جىلى 75 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا جوباعا قوسىلۋ ءۇشىن ازىرلىك جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
وسىلايشا, 2013 جىلى ەلەكتروندىق وقىتۋ جۇيەسىنە 139 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ قوسىلادى. ەلەكتروندىق وقىتۋ جۇيەسىنىڭ جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن وقىتۋشىلار مەن ەلەكتروندىق وقىتۋ جۇيەسىنىڭ اكىمشىلەرىن دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا الماتى وبلىسىنىڭ پەداگوگتارى ءۇشىن رەسپۋبليكالىق ءبىلىم كوتەرۋ ينستيتۋتىنىڭ, وبلىستىق ءبىلىم بەرۋدەگى جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ورتالىعىنىڭ, جەرگىلىكتى «ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» اق فيليالدارىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وقىتۋ كۋرستارى وتكىزىلگەن ەدى. اتالعان كۋرستاردان ەلەكتروندىق وقىتۋ جۇيەسىنە قوسىلعان ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ديرەكتورلارىنىڭ وقۋ ءىسى جانە تاربيە جۇمىستارى جونىندەگى ورىنباسارلارى, ءپان مۇعالىمدەرى بارلىعى 5219 پەداگوگ ءوتتى.
– جاس ماماندارعا بيلىك تاراپىنان جاعداي جاسالا ما؟
– وبلىسىمىزعا كەلگەن جاس ماماندارعا قولداۋ كورسەتۋ, ماتەريالدىق قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە كاسىبي وسۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزۋ ماسەلەسىن وبلىس اكىمى باستى نازاردا ۇستاپ وتىر. 2012-2013 وقۋ جىلىندا جەتىسۋ جەرىنە 699 جاس مامان كەلىپ, ونىڭ 604-ءى اۋىل مەكتەپتەرىنە ەڭبەككە تارتىلدى. ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتسەم, وتكەن وقۋ جىلىندا وبلىسىمىزعا 569 جاس مامان كەلگەن ەدى. سولاردىڭ ىشىندە «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى بويىنشا 332 جاس مامان جۇمىسقا ورنالاسىپ, ولارعا 70 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە كوتەرمە جاردەماقى تولەندى.
2013-2014 وقۋ جىلىندا وبلىستاعى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن 119 جاس مامان تىركەلدى. ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا كەلگەن جاس ماماندار ەسەبىنەن بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جۇمىس ىستەپ جۇرگەن زەينەتكەر ۇستازدار سانى 278-گە ازايىپ وتىر. اۋداندىق, قالالىق ءبىلىم بولىمدەرىنىڭ باسشىلارىنا اۋىلدىق جەرلەرگە بارعان جاس مامانداردى تولىق اپتالىق جۇكتەمەمەن (18 ساعاتپەن) قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى. جاس مامانداردى جۇمىسقا تارتۋ بويىنشا ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىمەن عانا ەمەس, شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى جانە الماتى قالاسىنداعى پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىمەن دە جۇمىس ءجۇرگىزىلۋدە.
ەلباسىنىڭ «تىلدەردىڭ ءۇشتۇعىرلىلىعى» مادەني جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا جاركەنت گۋمانيتارلىق جانە ەسىك گۋمانيتارلىق-ەكونوميكالىقكوللەدجدەرى بازاسىندا وتكەن وقۋ جىلىنان «باستاۋىش مەكتەپتەگى اعىلشىن ءتىلى مۇعالىمى» جانە «اۋدارما ءىسى» ماماندىقتارى بويىنشا ماماندار دايىندالۋدا. اۋىلدى جەردە جۇمىس ىستەيتىن ءاربىر مۇعالىمگە جىل سايىن جالاقىسىنا 25% ۇستەمەاقى قوسىلىپ وتىرادى.
بۇگىنگىدەي سان الۋان اقپاراتتار ۇستەمدىگى بەلەڭ العان كەمەلدەنگەن قوعامدا وركەنيەتتىڭ بارلىق ىزگى داستۇرلەرىن بويىنا سىڭىرگەن زەردەلى جەتكىنشەكتەردى تاربيەلەۋ تەك قانا ۇلاعاتتى ۇستازداردىڭ قولىنان كەلەدى. سوندىقتان دا پەداگوگتاردىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ ەڭ باستى ماسەلەلەردىڭ بىرەگەيى. وبلىسىمىزدا جىل سايىن اۋىل مۇعالىمدەرىنىڭ كوممۋنالدىق تولەمدەرىنە قوماقتى قاراجات بولىنۋدە. ءبىلىم سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ مارتەبەسىن ءوسىرۋ ماقساتىندا وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان جۇلدە قورى قوماقتى 7 نوميناتسيا بويىنشا كاسىبي بايقاۋلار وتكىزۋ داستۇرگە اينالعان. سول بايقاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ەڭ ۇزدىك جىل مۇعالىمىنە تالدىقورعان قالاسىنان 2 بولمەلى پاتەر بەرىلەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە باقىتىن بالا تاربيەسىمەن بايلانىستىرىپ وتىرعان ۇستازدار قاۋىمىنىڭ ءوز ىسىنە دەگەن ىنتاسىن ارتتىرىپ, جىگەرىنە جىگەر قوساتىنى بەلگىلى.
ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس وقۋشىلاردىڭ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعىن دامىتۋ بويىنشا 2012-2016 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق جوسپاردى نەگىزگە الا وتىرىپ, العان ءبىلىمدەرىن كەز كەلگەن ورتادا ءتيىمدى پايدالانا بىلەتىن دارىندى بالالارمەن جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ماسەلەن, 2012-2013 وقۋ جىلىندا حالىقارالىق وليمپيادالار مەن عىلىمي جوبا جارىستارىنا وبلىستان 182 وقۋشى قاتىسىپ 130 مەدالدى يەلەندى, ونىڭ 37-ءسى التىن, 35-ءى كۇمىس, 58-ءى قولا مەدال. 2013 جىلى الماتى قالاسىندا وتكەن رەسپۋبليكالىق عىلىمي جوبالار بايقاۋىنا 36 وقۋشى قاتىسىپ, 14 مەدال يەلەندى . تالدىقورعان جانە تاراز قالالارىندا وتكەن رەسپۋبليكالىق وليمپيادا قورىتىندىسى بويىنشا 1 التىن, 7 كۇمىس جانە 12 قولا مەدالدى يەلەنىپ, رەسپۋبليكا بويىنشا جالپى كوماندالىق سىناقتا ءبىرىنشى ورىندى الىپ, «ۇزدىك وليمپيادا كومانداسى» اتاعىن تاعى ءبىر مارتە دالەلدەدى.
اڭگىمەلەسكەن
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
