ۇكىمەت • 13 ناۋرىز، 2020

COVID-19: ۇكىمەت ناقتى شەشىمدەر قابىلدادى

133 رەتكورسەتىلدى

11 ناۋرىزدا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى COVID-19 جاڭا كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسيانى پاندەميا دەپ جاريالادى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەت ارنايى الدىن الۋ شارالارىن قولعا الاتىنىن Twitter-دەگى پاراقشاسىندا جازدى.

پرەزيدەنت ءوز جازباسىندا: «قوعامدىق ءىس-شارالار ۋاقىتشا توقتاتىلادى. ازاماتتار ازىق-ت ۇلىكپەن جانە ەڭ قاجەتتى تاۋارلارمەن ۇزدىكسىز قامتىلادى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس زارداپ شەكپەۋى ءتيىس»، دەدى. ۇكىمەت قولعا العان الدىن الۋ شارالارىنىڭ بىرقاتارى كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى ور­تالىق كوممۋنيكاتسيالار قىز­مەتىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىن­باسارى ەرالى توعجانوۆ، دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ، ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ، مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا، يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى بەرىك كاماليەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن بريفينگتە ايتىلدى.

ۆيتسە-پرەمەر كوميسسيانىڭ بىرقاتار ناقتى شەشىمدەرىمەن تانىستىردى. «بۇل ىندەتتى ادام­زاتتىڭ الدىندا تۇرعان ورتاق ماسەلە رەتىندە قاراستىرۋىمىز كەرەك. پرەزيدەنت الدىن الۋ شارالارىنا بايلانىستى ناقتى تاپسىرمالار بەردى. كوروناۆيرۋسقا بايلانىستى قۇرىلعان كوميسسيا بىرقاتار شەشىمدەر قابىلدادى. ەڭ الدىمەن، 13 ناۋ­رىزدان باستاپ ەلىمىزدە مەرەكەلىك، سپورتتىق، مادەني-بۇقارالىق ءىس-شارالاردى، كونفەرەنتسيالار، سەمينارلار مەن كورمەلەردى وتكىزۋگە تىيىم سالىنادى. ەكىنشى، دەنساۋلىق ساقتاۋ، ءبىلىم بەرۋ وبەك­تىلەرىندە جانە قوعامدىق كوپ­شىلىك ورىنداردا، حالىققا قىز­مەت كورسەتۋ ورتالىقتارى، كوم­مۋنالدىق شارۋاشىلىق، تاماق ونەركاسىبى، بازارلار، قوعام­دىق تاماقتانۋ ورىندارى، ۆوكزال­دار، اۋەجايلار مەن قوناقۇي­لەر كۇشەيتىلگەن سانيتاريالىق-دەزينفەكتسيالىق رەجىمگە كوشۋى ءتيىس. سونداي-اق قارتتار مەن مۇم­كىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا ار­نالعان مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك وبەكتىلەرگە، الەۋمەتتىك وڭالتۋ ورتالىقتارىنا، مۇگەدەك بالالارعا وقۋ ورنىنا بارۋعا تىيىم سالۋ جانە ولارعا كۇشەيتىلگەن ساني­تا­ريالىق-دەزينفەكتسيالىق رە­جىمدى ەنگىزۋ; كانيكۋل كەزىندە وقۋشىلاردىڭ وڭىردەن تىس جەرلەرگە ەكسكۋرسيا جاساۋىنا تىيىم سالۋ; قوعامدىق كولىكتى جۋ، دەزينفەكتسيالاۋ; ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ 16 ناۋرىزدان باس­تاپ 5 ءساۋىر ارالىعىندا كانيكۋلعا شىعۋىن قامتاماسىز ەتۋ; 16 ناۋ­رىزدان باستاپ كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىن قاشىقتىقتان وقىتۋعا، ونىڭ ىشىندە، ءبىلىمدى باعالاۋدىڭ بارلىق تۇرلەرىن قاشىقتىقتان جۇرگىزۋگە اۋىستىرۋ;
1 «ا»، 1 «ب»، 2 جانە 3-ساناتتارداعى ەلدەرمەن حالىقارالىق جولاۋشىلار قاتىناستارىن شەكتەۋ جانە وسى ساناتتاعى ەلدەرگە حا­لىقارالىق، سپورتتىق، مادەني، تۋ­ريستىك ءىس-شارالارعا شىعۋعا تىيىم سالۋ سياقتى ۋاقىتشا شارا­لار قابىلدانادى»، دەگەن ە.توع­جانوۆ حالىقتى تەك رەسمي اقپارات كوزدەرىنە سەنۋگە، دۇرلىكپەۋگە، الدىن الۋ شارالارىن ۇستانۋعا جانە ساقتاۋعا شاقىردى.

ا.ايماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، مەكتەپ وقۋشىلارى كوك­تەم­گى كانيكۋلعا كەستە بويىنشا 21 ناۋرىزدا شىعۋى ءتيىس ەدى. بىراق دەمالىس ەپيدەميولوگيالىق جاع­دايعا بايلانىستى وزگەرىپ وتىر. ال بالاباقشالار جۇمىسىن جال­عاس­تىرا بەرەدى. جاعداي وزگەرسە جەدەل شارالار قابىلدانادى. «كا­نيكۋل اياقتالعانعا دەيىن احۋالدى قاداعالاپ وتىرامىز، ەگەر باسقاداي جاعداي ورىن السا وقۋشىلاردى دا قاشىقتىقتان وقىتۋعا تۋرا كەلەدى. بىراق 68 مەكتەپتە مۇلدەم ينتەرنەت جوق. بۇل ماسەلە بويىنشا ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىرمىز»، دەدى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى.

ول قاشىقتىقتان وقىتۋ فور­ماتىنا كوشۋگە بارلىق ۋنيۆەر­سي­تەت­تىڭ قاۋقارى جەتكىلىكتى ەكەنىن جەتكىزدى. «ەلىمىزدەگى ۋنيۆەرسي­تەت­تەر ۇلكەن قالالاردا ورنالاس­قان، سوندىقتان بارلىق جەردە تەحنيكالىق جانە ينتەرنەت جىلدامدىعى جاعىنان مۇمكىندىك بار. قاشىقتىقتان وقىتۋ جاڭادان شىققان جۇيە ەمەس. بىزدە ۋنيۆەرسيتەتتەر بىرنەشە جۇيە بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. بىراق ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ بەرىپ وتىرعان ورتاق تالاپتارى بار. ءبىز 1،5-2 اي بۇرىن وسى جۇمىستى باستاپ كەتكەن بولاتىنبىز. كوللەدجدەر مەن جوو-لاردى تەس­تىلەۋدەن وتكىزىپ، قاشىقتىقتان جۇ­مىس ىستەي الاتىندارىن تەكسەر­دىك. ءتيىستى ماماندار مەن وقۋ ورىن­دارىنىڭ باسشىلارىنان قۇرالعان جۇمىس توبى الگوريتمدى انىقتادى. سوندىقتان جۇمىس وسى تارتىپتە جۇرگىزىلەدى»، دەدى مينيستر.

سپيكەرلەر قوعامدىق ءىس-شا­رالاردىڭ ۋاقىتشا توقتاتىلۋىنا جەكە-جەكە توقتالدى. ە.توع­جا­نوۆتىڭ ايتۋىنشا، سپورتتىق جارىستار توقتامايدى، بىراق كورەر­مەنسىز وتەدى. «بۇل – حالىقارالىق تاجىريبە. بارلىق ەۋروپا ەلىندە ۇلكەن قۇرامالار كورەرمەنسىز الاڭعا شىعادى. بىزدە دە وسىنداي شەشىم قابىلداندى»، دەدى ول.

سونداي-اق ساۋدا ورىندارى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە دۇكەندەر اشىق بولادى. بىراق كينوتەاترلار جۇمىسىن توقتاتادى. «فيلم از دەگەندە ءبىر ساعات كورسەتىلەتىنىن بىلەسىزدەر. عيمارات ىشىندە كوپتەگەن ادامنىڭ ءبىر ۋاقىتتا ۇزاق بولۋى ءتۇرلى ماسەلەنى تۋىنداتادى. سول سەبەپتى وسىنداي شەشىم قابىلدادىق»، دەدى ۆيتسە-پرەمەر.

ە.توعجانوۆ ناۋرىز مەيرامىنا ارنالعان ءىس-شارالار تۋرالى دا تولىقتىرىپ ءوتتى.  «ناۋرىز – ەجەلدەن كەلە جاتقان حالقىمىزدىڭ ءداستۇرى مەن سالتىنا ەنگەن مەيرامى. بىراق ادام ءومىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ەڭ ماڭىزدى ماسەلە. سوندىقتان ناۋرىز مەيرامىندا ادام كوپ جينالاتىن ۇلكەن تويلاردىڭ بار­لىعىنا تىيىم سالىنادى. ال ازا­ماتتاردىڭ ءبىر-بىرىمەن كورىسۋىن، كەزدەسىپ قۇتتىقتاۋىن ەشكىم قا­داعالاپ تۇرا المايدى»، دەگەن ۆي­تسە-پرەمەر تۋعان كۇن باسقوسۋ­لارى مەن توي-تومالاقتى دا مۇم­كىندىگىنشە كەيىنگە شەگەرۋدى ايتتى.

ال ابايدىڭ 175 جىلدىعىنا ارنالعان ءىس-شارالاردىڭ قالاي وتەتىنى تۋرالى سۇراققا جاۋاپ بەرگەن اقتوتى رايىمقۇلوۆا: «مۇنداي ءىس-شارالاردى جاڭا فورماتتا وتكىزۋ جاعىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. مىسالى، ونى تەلەديدار، الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى وت­كىزۋدى ويلاستىرۋدامىز. حاكىم اباي­دىڭ تۇلعاسىن ءتۇسىنىپ، ۇلىق­تاۋ شارالارى دا جاڭا فورماتتا وتكىزىلەدى»، دەدى.

يندۋستريا جانە ينفرا­قۇ­رىلىمدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ب.كاماليەۆ حالىقارالىق رەيس­تەردىڭ اي­تار­لىقتاي قىسقاراتىنىن اتاپ ءوتتى. «ەۋرووداق ەلدەرىمەن جانە ۇلى­بريتانيامەن اپتاسىنا 29 رەيستىڭ 14-ءىن قىسقارتتىق. تۇركياعا اپتا­سىنا قاتىنايتىن 43 رەيستىڭ 15-ءىن عانا قالدىردىق. بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە اپتاسىنا 32 رەيس بولاتىن، ونىڭ 12-ءسىن عانا قالدىرىپ وتىرمىز. كەشە عانا ءبىزدىڭ مينيسترلىكتە بارلىق شەتەلدىك اۋەكومپانيالاردىڭ وكىلدەرىمەن جينالىس ءوتتى. جو­لاۋ­شىلاردىڭ تالابىنا ساي بارلىق اۋەكومپانيالارى بيلەتتەردى ايىپ­پۇلسىز قايتارۋى كەرەك. ساپار­دى باسقا ۋاقىتقا اۋىستى­رۋ ءۇشىن دە ايىپپۇل تالاپ ەت­پەۋى ءتيىس. قانداي دا ءبىر اۋەكوم­پانيا­سى مۇنى ورىنداماسا اۆياتسيا­لىق اكىمشىلىكتىڭ تاۋلىك بويى جۇ­مىس ىستەيتىن بايلانىس ورتالى­عىنا قوڭىراۋ شالىپ نەمەسە مي­نيسترلىككە حابارلاسىپ شاعىم­دارىن بەرسىن»، دەدى ۆيتسە-پرەمەر.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى 6 قاڭتاردا وتكىزگەن كوروناۆيرۋسقا بايلانىستى العاشقى ءباسپاسوز ءماسليحاتىنان بەرى وتانداس­تارىمىزعا قاۋىپتى مەملەكەتتەرگە بارماۋدى ەسكەرتىپ كەلەدى. وسىنى قايتالاي ايتقان ەلجان ءبىرتانوۆ ءار ازامات بۇل ىسكە جاۋاپ­كەرشىلىكپەن قاراۋى كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق ول قازىر­گى كەزدە شەتەلدەن كەلىپ جاتقان بارلىق جولاۋشىلار ساۋال­داما تولتىرۋعا مىندەتتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «ساۋالداما ەلەك­تروندى جۇيەگە ەنگىزىلىپ، جەرگى­لىكتى مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە تاپسىرىلادى. وندا مەديتسينا قىز­مەتكەرلەرى وسى ازاماتتاردى باقىلاۋعا الادى. الايدا كەي­بىر ازاماتتار جاۋاپسىزدىق تانى­تىپ، قاي ەلدەن كەلگەنىن تولتىرماي جاتادى. بۇل ماسەلەنى شە­شۋ ءۇشىن باسقا دا تەحنيكالىق مۇم­كىندىكتەردى قاراستىرىپ جاتىرمىز. باس سانيتاردىڭ قاۋلىسى بويىنشا كارانتيننەن باس تارتىپ نەمەسە قاشىپ جۇرگەن كىسىلەر اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. ەگەر ول اۋىرىپ، باسقالارعا اۋرۋ جۇقتىرسا قىلمىستىق جاۋ­اپ­كەرشىلىككە تارتىلاتىنىن باسا ايتقىم كەلەدى»، دەدى ول.

ە.ءبىرتانوۆ ەپيدەميولوگيالىق جاعدايعا بولجام جاساۋ جانە ول تۋرالى ايتۋ – دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مىندەتى ەكەنىن ايتا كەلىپ: «بولجامدى ماتەماتيكالىق جانە ستاتيستيكالىق فورمۋلالارمەن ارنايى ماماندار عىلىمي-زەرتتەۋ ارقىلى جاسايدى. قازىرگى كەزدە 120 مەملەكەتتە 125 مىڭنان استام ناۋقاس تىركەلدى. وسى ەلدەردىڭ كوبى ءبىزدىڭ ەلمەن اۋە، تەمىر جول جانە باسقا دا تاسىمالداۋ جولدارى ارقىلى تىكەلەي قارىم-قاتىناستا. جىل باسىنان بەرى شەتەلدەن 1 ملن-نان استام ادام ەلگە كەلدى. ارينە ولاردىڭ ينفەكتسيانى تاسىمالداۋ مۇمكىندىگى بار. مۇنداي عىلىمي بولجامدار ەڭ الدىمەن الدىن الۋ شارالارىن – ءدارى-دارمەك، مەديتسينالىق جابدىقتار ساتىپ الۋعا، ماماندار دايىنداۋعا قاجەت»، دەدى. 

جيىندا سپيكەرلەر ماسكا ماسەلەسىنە دە جاۋاپ بەردى. «ماس­­كامەن قامتۋ ماسەلەسى پرە­مەر-ءمينيستردىڭ تىكەلەي باقى­لاۋىندا. قازىر كۇنىنە 230 مىڭ ماسكا وندىرىلەدى. مۇنى 250 مىڭعا دەيىن كوتەرۋ قاراستىرىلىپ جاتىر. ەلىمىز بويىنشا 1700 ءدارى­حا­نانى ماسكامەن قامتۋ كوزدەلگەن. دە­گەنمەن، دارىحاناداعى ماسكا باعا­سىن 100 پايىز باقىلاۋ مۇم­كىن ەمەس بولىپ تۇر»، دەدى ە.توعجانوۆ.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىكتى دارىپتەيتىن قوماقتى قور

رۋحانيات • 05 ماۋسىم، 2020

ەكى قىلمىستىق توپ ۇستالدى

ايماقتار • 05 ماۋسىم، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار