الدىمەن باۋبەك باتىر كىم؟ قىسقاشا توقتالايىق. عۇلاما تاريحشى ەرمۇحان بەكماحانوۆ «قازاقستان ءحىح عاسىردىڭ 20-40 جىلدارىندا» اتتى مونوگرافياسىندا: «كەنەسارى شاقىرعان كەڭەسكە ءارتۇرلى رۋلاردىڭ وكىلدەرى جينالدى, اتاپ ايتقاندا, كەڭەسكە مىنا ادامدار قاتىستى: بەگىمبەت رۋىنان – يمان, تاۋكە باتىر, ارعىننىڭ تولەك تارماعىنان – جاۋكە باتىر, قاراۋىل رۋىنان – باۋبەك, كەرەي رۋىنان – قوشقارباي باتىر, تورتقارا رۋىنان – بايگەلدى جانە ايگەر, بەردى رۋىنان – سۇگىرباي. ...كەڭەستە تورعاي مەن ىرعىز اۋدانىن تاستاپ كەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى», دەپ جازدى. مىنە, كىلەڭ ىعاي-سىعايلاردىڭ ساناتىندا اتالعان باۋبەك باتىر حان كەنە باسقارعان كوتەرىلىستىڭ اقىرىنا دەيىن قاتىسىپ, ەرجۇرەكتىگىمەن, ادالدىعىمەن, تەرەڭ پاراساتتىلىعىمەن كوزگە تۇسكەنى تاريحتان بەلگىلى.
باۋبەك باتىردىڭ كوزسىز ەرلىگى, ماقسات پەن مۇرات جولىنداعى قايسارلىعى حاقىندا ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن قالامگەرى تىڭ دەرەكتەرمەن ادىپتەلگەن شىعارمالار جازدى. نەمەسە ۇلت تاريحىنا قاتىستى ەڭبەكتەرىندە ونىڭ ەرەن بولمىسىنا قاتىستى شىنايى تۇيىندەر جاسالدى. ايتالىق, جازۋشى ءى.ەسەنبەرليننىڭ «قاھار» رومانىندا كەنەسارى باتىرلارىنىڭ شوعىرىندا باۋبەك ءباھادۇردىڭ شالت قيمىلدى كۇرەسكەرلىگى كەرەمەت كەلبەتتەلەدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن بۇل تاقىرىپ اياسى كەڭەيە ءتۇستى. سولاردىڭ ىشىندە جۋرناليست ا.بايجانوۆتىڭ «كەنەسارى حان مەن بەكتاۋىل باۋبەك» اتتى دەرەكتى حيكاياتىن ەرەكشە اتايمىز. اقىندار ق.امانجولدىڭ, ق.مىرزابەكتىڭ باتىر ناركەسكەندىگىن جەلى ەتكەن جىرلارى وقىرماندار كوڭىلىنەن شىقتى. باسقا دا تۋىندىلار كورىكتى ويلارىمەن كوكەيدە سايراپ تۇر. ءبارىنىڭ دىتتەگەنى – باۋبەكتەي باتىردىڭ بۇگىنگى ەل ەگەمەندىگىنىڭ قاينار باستاۋىنداعى شەشۋشى ۇرىستارعا قاتىسىپ, جانىن پيدا ەتكەنىن بۇگىنگى ۇرپاققا ناسيحاتتاپ, ۇلگى ەتۋ. وسىدان ەكى جىل بۇرىن شىققان «جاقسىنىڭ جاقسىسى باۋبەك باتىر» دەگەن ۇجىمدىق ەڭبەك تە سونى ماقسات ەتەدى.
جاقسى اۋدانىندا كىندىك قانى تامعان باۋبەك باتىر رەسەيدىڭ تۇمەن گۋبەرنياسىنىڭ ەسىل ۋەزىنە 16 جىلعا جەر اۋدارىلىپ, سوندا دۇنيەدەن وزادى (1820-1884 ج.ج.). 2015 جىلى جوعارىدا ەسىمى اتالعان ق.شاياحمەتوۆ باستاعان بابا ۇرپاقتارى تۇمەنگە بارىپ, باۋبەك باتىردىڭ زيراتىن تاۋىپ, باسىنا بەلگى ورناتتى. ەلوردا ىرگەسىندەگى قوسشى اۋىلىنىڭ ءبىر كوشەسى باتىر ەسىمىمەن اتالادى. وسى تۇستا ايتا كەتەرلىك ءبىر جايت, 1993 جىلى باتىرعا اس بەرىلىپ, تۋعان جەرىنە كەسەنە سالىنعانىنىڭ كۋاسى بولعان ەدىك. قازىر ول كەسەنە جولدان قياستاۋ, ون شاقىرىمداي قاشىقتىقتا قالعان. اۋىل ىدىراپ كەتتى. سوعان بايلانىستى باتىر ۇرپاقتارى كەنەسارى حاننىڭ باتاسىن العان ءارى سەنىمدى سەرىگى بولعان باۋبەك باتىرعا ەسكەرتكىش ورناتىلۋىن قالايدى. جانە ونىڭ تۇرعىزىلاتىن جەرى قيما اۋدانىنان شىعا بەرىستەگى جاقسى مەن جارقايىڭعا بۇرىلاتىن كۇرە تاس جولدىڭ قاپتالىنداعى قىراتتىڭ ناق توسىنە كوتەرىلگەنىن ءجون دەپ بىلەدى. وسى ويلارىن حاتتاما تولتىرىپ تياناقتاپ اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنە جونەلتىپتى.
الگىندە ايتتىق, بيىل باۋبەك (بەكمىرزا ۇلى) باتىردىڭ تۋعانىنا 200 جىل تولادى. ەرلىك – ەلگە مۇرا. ەندەشە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىرىن تىكتەۋ جولىندا جانىن قيعان ەرگە ەلدىك قۇرمەت كورسەتىلگەنى ساۋاپتى ءىس بولماق. ءتيىستى مەكەمەلەر بۇل ويدى قۇپ السا يگى.
قايسار ءالىم,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
