رۋحانيات • 06 ناۋرىز، 2020

ءسوز سويىل №90

7033 رەت كورسەتىلدى

بوزىمنىڭ بوزداۋى

 جۇمادا كۇنى تولماسا دا ايلىق بەرە قالعانداعى بوزىمنىڭ قۋانىشىن كورسەڭ: كوزى ك ۇلىمدەپ، ءوزى ۇلبىرەپ، ءسوزى جارقىن-جارقىن شىعادى.

 

 – ءاپ بارەكەلدى! قىشىعان الاقانىم قىبىرسىز قالدى. ەندى كىمنەن قارىز السام ەكەن دەپ شاراداي باسىم شاقشاداي بوپ وتىر ەدى. ە، كازىرگىلەرگە سەنىمنەن قالدىق، قارىز بەرۋدى قويدىق ەمەس پە. بايىعان سايىن قالتىراۋىق دەگەن سول دا. اقشاسىز كۇنىڭ قاراڭ، سەنبى-جەكسەنبى ۇيىمنەن بەزىپ كەتكىم كەلىپ ەدى، ءاي جاساعانداراي، كوز جاسىمدى كورگەن ەكەن. ناعاشى جۇرت دەي مە، قايناعا بولادى دەي مە، ايتەۋىر سىپايى ادامدار كەلەدى دەگەن. بارىڭدى سالماساڭ، بازارىڭدى اشپاساڭ، بۇرىن ەسىك-ءتور كورمەگەندەردەن ۇيات. ءبىزدىڭ ايلىققا قاراپ قارىزدانىپ وتىرعانىمىزدى نەعىلسىن، جۇدەپ-جاداشى: ء“ويبۇي، انا استاناداعى اساباستىڭ اناۋىسى ارىقتاپ ءبىتىپتى. ءبىز بارىپ ەدىك... اناۋ دا، مىناۋ...” دەپ اۋىلعا كەمى ءبىر موشەك اڭگىمە ارقالاپ كەتەرى ءسوزسىز. قۇرىسىن، دۇنيەدە قورقارىم – ءسوز، بارىمدى سالايىن، بازارىمدى اشايىن – ايتەۋىر كەلگەندەر ريزا بوپ، كەتەرىندە ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ قايتقانىن قالايمىن. ۇيدەگىنىڭ ايتۋىنشا، وزىدە بىلە بەرمەيتىندەر بولسا كەرەكتى، ايتەۋىر سىنى مىقتى سىيلى ادامدار كورىنەدى...

 ...ءيا، ايلىق الماعاندا عوي، كۇنىم قاراڭ، قايدا بارام!؟ بۇنىمدى بىلگەندەي رەتىن كەلتىرىپ، اقشانى جۇماعا بەرىپ وتىرعان بۇحالتەرياداعى قىز-كەلىنشەكتەرگە مىڭ راحمەت!...

* * *

 ەكى كۇنگى “ەركىن” كۇندى ارتقا تاستاپ، دۇيسەنبىدە قىزمەتىمىزگە تۇمسىق سۇعىپ تابالدىرىق اتتاي قالىپ ەدىك، قۇلاعىمىزعا بوزىمنىڭ ۇيرەنگەن اۋەزدى اۋەنى “مايداي” جاقتى. ۇنىندە ۇرەي. قاتتى بۇرالعان قىل ىشەكتەي قاتقىل بولعانمەن، ءسوز سوڭىندا ءدىرىل باسىم، وكىنىش باسىم. قۇلاقشىندا بۇعىنىپ كەلگەن قوس قۇلاعىمىزدى قالقيتا قويدىق.

 – اتاڭا نالەتتىكىن جۇما كۇنى بەرە قالعانىن ايتساڭشى... (اقشانى ايتىپ وتىر). تۇگەل جۇمساپپىن! سويتسەم، كەتەرىندە بىلدىك، كەلگەندەر – ۇيدەگىنىڭ ارىدەن قوسىلاتىن، ناقپا-ناق ايتقاندا – ءبىر بەرەسى، التى الاسى جوق اعايىن-جاماعايىندارىنىڭ قۇرداسىنىڭ جەكجاتتارىنىڭ جيەنشارى ەكەن... بۇنىڭ بىزگە كىم بوپ كەلەتىنىن ءبىز تۇرماق كەلگەندەردىڭ ىشىندەگى اقساقال-سىماعىنىڭ ءوزى ەجىكتەپ-ەسەپتەپ ايتا المادى... قايدان بىلەيىن، ونى بىلگەندە ءبۇيتىپ بازارىمدى اشىپ، بارىمدى سالماس ەدىم... نەگىزى، مىنا ءبۇحالتىر قىزداردى ايتامىن – ۋاقىتىسى كەلمەي ايلىقتى الاقانعا سالا قويعاندارىن ايتساڭشى... ءىشىم اشيدى، سۋسىپ كەتكەن، كەلۋىنەن كەتۋى جىلدام قايران اقشا...

 ...جۇمادا بەرمەي، بۇگىن العانىمدا عوي، شىركىن! بالاما باس كيىم، وزىمە ءىش كيىم، اناعان انانى، اجەمە انەۋكۇنگىسىن الىپ، ءاي، ءبىراز جىرتىق-تەسىك بىتەلەر ەدى-اي!.. بارىنە، بۇگىنگە قالدىرماي جۇمادا قولىمىزعا ۇستاتا سالعان بۇحالتىرياداعىلار كىنالى!

 ...ءيا، ەندى ولار وسىلارىن ءتۇسىنىپ، قايىرىمدىلىق جاساپ، كوز جاسىمدى كورىپ – كەلەسى اۆانسىنى ۇزارتىپ جىبەرمەي ەرتەرەك بەرە سالسا عوي...

 

ەرسۇلتان ماعجان

الماتى وبلىسى

9

ايەلدەر ء«الديى»

– كۇيەۋىڭە تۋعان كۇنىنە نە سىيلادىڭ؟

– ءوزىمنىڭ سۋرەتىمدى الىپتاستالىنبايتىنداي ەتىپ ويىپ تۇرىپ ىشىنە ورنالاستىرىپ كۇمىس تەمەكى قاپ سىيلادىم.

– وھو، وعان ول ءدان ريزا بولعان شىعار؟

– ايتا المايمىن، بىراق سودان سوڭ تەمەكىسىن بىردەن قويىپ كەتتى.

* * *

ءبىر ايەل ەكستراسەنسكە كەلىپ ەركەكتىڭ سۋرەتىن كورسەتىپ:

– مىنا كىسى ماعان تۇرمىسقا شىق دەپ قويماي ءجۇر. ءسىز ونىڭ ماماندىعى مەن تابىسىن ايتا الاسىز با؟ – دەيدى.

– ارينە! بۇل – اتاقتى ۇرى، تاپسىرىسپەن ءىس بىتىرەتىن تاجال!

– ءاپ، باسە! كوڭىلىم ورنىنا ءتۇستى. بىرەۋلەر «ينجەنەر» دەپ بوپسالاپ بولمايدى!

* * *

– نە ىستەسەم ەكەن! اقىلىم جەتپەيدى! كۇيەۋىم ىلعي بۇرىنعى ايەلىن ەسىنە الا بەرەدى.

– سەنىڭ باعىڭ بار ەكەن! مەنىكى ىلعي بولاشاق ايەلى تۋرالى كوكەزۋلەنىپ كوسىپ وتىرادى!

* * *

  – جاقىندا ءبىلدىم، ءجۇرىپ جۇرگەن جىگىتىمنىڭ ايەلى بار ەكەن!

– بولاتىن جاعداي. مەنىكىن ايتساڭشى، جاقىندا ءبىلدىم، ءجۇرىپ جۇرگەن جىگىتىمنىڭ كۇيەۋى بار ەكەن!..

 

 

وتباسىنداعى «وشاعان»

ايەلى:

– ۇيگە بىرەۋ كىرىپ كەتكەن سياقتى، تەز تۇرىپ قاراشى.

كۇيەۋى:

– تۇرعاندا مەن نە ىستەي الامىن؟

– ەڭ بولماسا، ءيتتى وياتساڭشى...

*  *  *

كۇيەۋى ءىسساپاردان كەلسە، ۇيىندە ءبىر ەركەك ۇيقىنى سوعىپ جاتىر ەكەن. اشۋلانعان ول ايەلىنە:

– مىناۋىڭ كىم تاعى؟

– كىم بولۋشى ەدى؟ ماعان توندى، ساعان كولىكتى كىم ساتىپ الىپ بەردى؟ دۋبايعا جولداما بەرىپ، ساياجايىمىزدى جوندەپ بەرگەن كىم؟ جۇمىسىمىز بار، قۇدايعا شۇكىر، بالالار دا توق. وسىنىڭ ءبارى كىمنىڭ ارقاسى دەپ ويلايسىڭ؟

– وندا، تىم بولماسا، ۇستىنە كورپە جا­ۋى­پ قويمايسىڭ با، جاۋراعان شىعار بايعۇس...

*  *  *

كومپيۋتەرگە ەس-ءتۇسسىز بەرىلىپ كەتكەن جىگىت ۇيلەنەدى. وتباسى قۇراعاندارىنا ەكى كۇن وتسە دە جىگىت كومپيۋتەرىنەن باس الماي كۇنى-ءتۇنى سوعان شۇقشيىپ كەلىنشەگىنە ەش جولاي قويمايدى.

شىدامى تاۋسىلعان جاس كەلىنشەك كۇيەۋىنىڭ ارتىنان كەلىپ قۇشاقتاپ ەركەلەي قۇلاعىنا:

– وتاعاسى، مەن شە؟.. سەن مەنى مۇلدەم ۇمىتتىڭ عوي! – دەپ سىبىرلاعاندا، كۇيەۋى كەلىنشەگىنىڭ قولىن يتەرە:

– كەشىرشى... ەرتەڭ تاعى ءبىر كومپيۋتەر ساتىپ الامىز، – دەگەن ەكەن.

*  *  *

كەشكى 22:00-دە ايەلى كۇيەۋىنە:

– وتاعاسى، وسى ساعان ەڭ كەرەگى مەن بە، الدە فۋتبول ما؟ – دەگەندە، كۇيەۋى ءبىر ساعات 50 مينۋتتان سوڭ:

– البەتتە سەن! – دەگەن ەكەن. 

 

«بوبەگىم – وزىڭە بەرگەن كومەگىم» 

– ءسۇر بويداقتىڭ سۋسىما سىلدىر ءسوزى

– جانىم، بالجان، مەكتەپتى بىتىرەر-بىتىرمەستەن قالاي ۇيلەنەمىز؟ وقۋعا ءتۇسۋ كەرەك، اتا-انانىڭ ءۇمىتىن اقتاۋ كەرەك. قالاي بالا اسىرايمىن، ءالى ءوزىم بالامىن. مەنىڭ كوزىمدى اشىپ كورگەن، اۋزىمدى اشىپ سۇيگەن العاشقى ماحابباتىم! ساعان دەگەن عاشىقتىعىم تىم كۇشتى! ەسكەرتكىشكە قالدىرام بويىڭداعى تۇڭعىشتى! قوش!

– جانىم، قاتيرا! ءبىرىنشى كۋرستى بىتىرمەي جاتىپ قالاي ۇيلەنەمىز؟ اتا-انانىڭ موينىنا ءوزىم ءمىنىپ جۇرگەنىم دە جەتپەي مە؟ ەندى سەنى مىنگەستىرسەم، سەنىڭ ارتىڭا انا كىشكەنتاي مىنگەسەم دەيدى. جوق، بولمايدى! مەنىڭ ۇيلەنەتىن جاعدايىم جوق. كەش، جانىم! بويىڭداعى بوبەگىم – وزىڭە بەرگەن كومەگىم. قوش!

–  و، التىنىم، اقبالا! ءوزىڭ ايتشى، مەن قالاي ۇيلەنەم؟ ديپلوم قورعاۋ كەرەك. بالا-شاعا اسىرايتىن جاعداي مەندە جوق. «پاتەر جالداپ» دەيسىڭ بە؟ قازىر 300 دوللاردان كەم جالعا كىم پاتەر بەرەدى؟ ۇكىمەتتىڭ ستيپەندياسىمەن اشتان ولەمىز عوي. ويلان، جانىم! اقىماق بولما! مەنى شىن سۇيەتىنىڭ راس بولسا، وتقا سالما! بوسقا نالىپ، جىلاما! بويىڭداعى تەنتەكتى قالدىرام ساعان مۇراعا. قوش!

– كۇنىم مەنىڭ، كۇنسۇلۋ! «ماگيستراتۋراعا تۇسپەي ۇيلەنبەيمىن»، دەپ قاسقالداقتىڭ قانىن ءىشىپ، انت ەتكەم. انتتى قالاي بۇزامىن؟ ەكەۋمىزدىڭ ارامىزداعى ماحاببات مۇنشا تەرەڭگە بارادى دەپ ويلاماپ ەدىم. مەن سەنىڭ كوڭىلىڭدى كوتەرۋ ءۇشىن جاي انشەيىن جاستىقپەن... ماستىقپەن... مەنى سۇيەتىنىڭ راس بولسا، ماعان كىنا تاقپاسسىڭ... سارعايتپا بوسقا ساناڭدى، «كوزىمدەي كورىپ ءجۇرسىن»، دەپ قالدىرام ءبىر بالامدى. قوش!

– ايىم مەنىڭ، ايسۇلۋ! سەنىڭ ايتقانىڭنىڭ ءبارى ورىندى. دەگەنمەن ماعان ۇيلەنۋگە ءالى ەرتەرەك. مەن عىلىم قۋعان اداممىن. ال عالىم بولاتىن ادامعا قىرىققا كەلمەي ۇيلەنۋگە بولمايدى. وتباسى دەگەن قول بايلاۋ. كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعاماي، ەكى قابات تۇرماق، ءتورت قابات بولساڭ دا ۇيلەنە المايمىن. سەن مەنى ءتۇسىن، شىن سۇيسەڭ كەشىرە ءبىل. بۇلاي بەرمە كوزىڭدى. قالدىرايىن قيماستان، ساعان دا ءبىر قوزىمدى. قوش!

 ايتپاقشى، جوعارىدا اتتارى اتالعان ماحابباتتارىم – 8 ناۋرىز مەرەكەلەرىڭ قۇتتى بولسىن!

 

ايمۇحانبەت بەيسەمبەكوۆ

شىعىس قازاقستان وبلىسى

 

ايەلدەردىڭ قۇلاعىنا التىن سىرعا

– كەشە كەلىنشەگىم قولىما دوربا بەرىپ دۇكەنگە جۇمساعانى…

– سودان؟

– ويپىر-اي، كىرىپ ەدىم… سوڭعى ون جىلدا وندا عاجاپ وزگەرىستەر بولىپتى، ارالاپ ايىزىم قاندى…

*  *  *

– ۇيگە كەشتەتىپ كەلىپ، بايقاماپپىن. كويلەگىمە ەرىن دالابى بادىرايىپ تۇرىپ جاعىلىپ قالىپتى!..

– ە، ايەلىڭ استان-كەستەڭ بولعان شىعار؟

– ايتپا! كۇنى-ءتۇنى: ء«دال سوندايدى اپەر دە اپەر!» دەپ قۇلاق ەتىمدى جەۋدە!

*  *  *

– سەن مەنىمەن مۇندا سىرا ءسىمىرىپ وتىرعاندا ايەلىڭ نە ىستەيدى؟

– وتىن جارىپ، قىسقا دايىندالادى.

– سەن عوي جىلى جەردە سىرا ءسىمىرىپ راحاتتانىپ وتىرسىڭ، ال ايەلىڭ سۋىقتا بۇرسەڭدەپ وتىن جارىپ ءجۇر؟!.

– ە، ول بەيباق سىرانى جاقسى كورمەسە، نە ىستەيىن…

*  *  *

– الل-و-وۋ، باكە، بالىق اۋلاۋعا شىقساق قايتەدى؟

– بارمايتىن بولدىم.

– نەعىپ-ەي؟

– ايەلىم ۇيدە اراق ىشۋگە رۇقسات بەردى…

*  *  *

– ايەلدەن جولىم بولماي، ءجۇنجىپ بىتەتىن بولدىم!..

– قوي-ەي، بىلۋىمشە باسقالاي ەمەس پە؟

– العاشقىم – ايداپ شىققان، ەكىنشىم – كەتىپ تىندى، ءۇشىنشىم – كوپ جىلدىڭ ءجۇزى بولدى مەنىمەن بىرگە…

2

 

ءبىر كەلىنشەكتىڭ اڭگىمەسى

تابيعاتىمنان الاڭعاسارمىن. اسى­رەسە رولگە وتىرعاندا ءبارىن ۇمىتامىن. كۇيەۋىم ماشينا ايدامايدى، مەنىڭ قاسىمدا وتىرىپ ولاي-بۇلاي دەپ ايتىپ وتىرماسا، ۇمىتىپ كەتە بەرەم.

ءبىر كۇنى قايىن ءسىڭلىمنىڭ ماشيناسى وتالماي قالدى دا، سونى سۇيرەپ تارتاتىن بولدىم. كۇيەۋىم قارىنداسىنىڭ قاسىنا وتىرىپ العان. كولىگىمە وتىرىپ، ماشينا سۇيرەپ كەلە جاتقانىمدى ۇمىتىپ كەتىپپىن. جىلدامدىقتى اجەپتاۋىر باسسام كەرەك، انالار ارتىمنان ءارى-بەرى ايعايلاپتى، مەن ەستىمەيتىن كورىنەمىن. ولار ايعايعا باسىپ، وندا وتىرعان كۇيەۋ اشۋلانادى كەپ. ءبىر جەرگە كەلگەندە دەرەۋ تورموز باسقام عوي، ارتتاعى ماشينا كەلىپ تارس سوعىلعاندا عانا ەسىمە ءتۇسىپ، شوشىپ كەتتىم. قاراسام، كۇيەۋىم اشۋدان قاپ-قارا بولىپ كەتكەن، ماشينادان ءتۇسىپ جاتىر ەكەن... ءتۇستىم دە قاشتىم. ول قۋىپ كەلەدى، مەن قاشىپ كەلەم...

جولداعى كولىكتەگىلەر:

– قارىنداس، قاشپا... ول ءوزى كىنالى! ءبىز كۋا بولامىز! – دەپ ايعايلاپ جاتىر. ولار قايدان ءبىلسىن، مەنىڭ قو­جا­­ناسىرلىعىم كۇ­يەۋىم­­نىڭ قا­نىن­ ءجيى قاي­­نا­تا­تى­نىن...

ساراش قوڭىرباەۆا

 

ءمۇيىستى جۇرگىزەتىن بەرىك سادىر

سوڭعى جاڭالىقتار

«بارىس» ۇتىلىپ قالدى

سپورت • 06 ناۋرىز، 2021

ەلدوس سمەتوۆ كۇمىس الدى

سپورت • 06 ناۋرىز، 2021

«قايرات» – قولا جۇلدەگەر

ايماقتار • 06 ناۋرىز، 2021

ءار سالا ۇزدىكتەرىنە قۇرمەت تانىتتى

ايماقتار • 05 ناۋرىز، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار