قوعام • 28 اقپان، 2020

جەر تەلىمى نەگە يگەرىلمەي تۇر؟

76 رەتكورسەتىلدى

وسىدان ءتورت جىل بۇرىن قىزىلوردا قالاسىندا تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن ينفرا­قۇ­رىلىمى تارتىلعان 980 گەكتار اۋماق اشىلىپ، 5 مىڭنان استام ادامعا جەر تەلىمى بەرىلگەن ەدى. باسپانا سالۋ ءۇشىن ءوتىنىش بىلدىرگەندەر سانى جىلدام كوبەيىپ كەلە جاتقان وبلىس ورتالىعى ءۇشىن بۇل ايتارلىقتاي وقيعا بولدى.

 

جاڭا اۋداندا ۇلكەن شارا ۇيىم­داس­تىرىلىپ، كەزەگى كەلگەندەرگە جەردى ۋاقىت­شا جالداۋ قۇقىعىن بەرەتىن قاۋلى سالتا­نات­­تى جاعدايدا تابىستالدى. سىر­دىڭ باس قا­لا­سىن­داعى بۇل باس­تاما ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن باق-تىڭ باستى جاڭالىعىنا اينالدى. 

جالپى ۋچاسكە سانى 5 مىڭنان اسقانىمەن ولاردىڭ ىشىندە كوميسسيا شەشىمىمەن قاۋلى العاندار 4003 بولىپ تۇر. زاڭ تالاپتارىنا سايكەس ولار 3 جىل ىشىندە باسپانا سالىپ، جەر تەلىمى جەكەمەنشىككە ءوتۋى ءتيىس بولاتىن. بىراق كەسىمدى ۋاقىت وتكەنىمەن جاڭا اۋداندا ازىرشە 1035 ادام عانا ءۇي قۇرىلىسىن تولىق سالىپ بىتكەن. بۇل ماسەلەگە جاقىندا وتكەن ەسەپتى كەزدەسۋىندە وبلىس اكىمى قۋانىشبەك ىسقاقوۆ ارنايى توقتالىپ، قالا باسشى­لىعى­نا شارۋانى شيراتۋدى تاپسىر­دى. ويتكەنى جەر كەزەگىنە تىركەل­گەندەر جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلە جاتىر. قازىر وبلىس بويىنشا 96 882 ادام كەزەكتە تۇر. ونىڭ 61،7 پايىزى وبلىس ورتالىعىنان جەر تەلىمىن الۋعا ءۇمىتتى.

ماسەلەنى زەرتتەۋ ءۇشىن قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرلان بەردى­باەۆقا جولىقتىق. اكىم ورىن­باسارى جەر تەلىمىنىڭ يگەرى­لۋى قازىر باستى نازاردا تۇرعانىن ايتادى. وسىعان بايلانىستى قۇرىلعان كوميسسيا جاعدايدى تۇراقتى باقىلاپ وتىر.

– جاڭا اۋدان تۇرعىندارىنىڭ قاتارى كوبەيگەنى ءبارىمىز ءۇشىن كەرەك. ويتكەنى ول ماڭعا مەملەكەت ميللياردتاعان قارجى جۇمساپ، ينفراقۇرىلىم تارتتى. ەگەر ەسىڭىزدە بولسا، 2016 جىلعا دەيىن جەر العاندار باسپاناسىن سالىپ بولعاننان كەيىن جول، ەلەكتر جەلىسىن، كارىز جۇيەسىن، سۋ، گاز قۇبىرىن تارتۋدى سۇراپ جۇرەتىن. قىزىلوردادان جەزقازعانعا قاراي شىعاتىن كۇرە جول بويىنداعى بۇل اۋماققا زاڭ تالاپتارىنا سايكەس ءبارى الدىن الا تارتىلدى، – دەيدى ەرلان بەردىباەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، جاقىندا اۋماققا ءۇي تولىق تۇسپەسە دە گاز بەرگىزىلە باستاعان. قاراۋسىز جەرگە اركىم-اق ءۇيىر بولادى عوي، سول اۋداندا ەلەكتر جەلىلەرى، گاز تاراتۋ قوندىرعىسىنىڭ قۇرىلعىلارى قولدى بولىپ جاتىر. ۇيلەر ءجيى تۇسسە مۇنداي جاعداي بولماس ەدى.

كوميسسيا شەشىمىمەن قازىر ونداعى 1035 ادامنىڭ جەرگە جەكە مەنشىك قۇقىعىن العانىن ايتتىق. ودان بولەك 489 ۋچاسكەدە باسپانا قۇرىلىسى جارتىلاي اياقتالىپ تۇر. تاعى 503 ادام ىرگەتاسىن عانا قۇيىپ قويسا، 687 جەر تەلىمىنىڭ يەسى قۇرىلىسقا ەندى كىرىسكەن. ال 120 جەر تەلىمى كەيىن قايتارىلىپ الىندى.

ەرلان بەردىباەۆ كوميسسيا مۇشەلەرى ماسەلەگە بارىن­شا تۇسىنىستىكپەن قاراپ وتىرعانىن ايتا­دى. باستاپقىدا باسپانا سالۋعا قارجىسى بولماي قينا­لىپ جۇرگەندەردىڭ مەرزىمىن ۇزارتىپ تا بەرگەن. بىراق قازىر وسى سەبەپتى سىلتاۋعا اينالدى­رىپ العاندار كو­بەيىپ تۇر. سون­دىقتان دا الداعى ۋاقىت­تا بۇل ماسەلەنى سوت شەشىمى ارقى­لى رەت­تەۋ ويدا بار. كەيبىر جەر تەلىمى ينفرا­قۇ­رى­لىم جەلى­لە­رىنىڭ ۇستىنە ءتۇسىپ قالعان جاع­داي­لار دا بولعان. ولارعا باسقا ۋچاسكە ۇسىنىلىپ، ماسەلە دەر كەزىندە شەشىمىن تاپتى. 

قالا شەتىندەگى بۇل اۋدان­عا مار­شرۋت­تى كولىك تە قاراس­تى­رىل­ما­عا­ن. وندا­عىلار بالاسىن مەكتەپكە، با­لا­باق­شاعا قالاعا جىبەرەدى. سول ءۇشىن شاھار اكىم­دى­گى جەرگىلىكتى اۆتو­بۋس پار­كى­مەن كەلىسىپ، كۇنىنە 2-3 مارتە شاعىن سى­يىمدىلىقتاعى كولىك جىبە­رىپ تۇر. 

– تاڭعى ساعات 6.00-دە اۆتوبۋس­پەن بارعان كەزىمىز بولدى. باي­قا­­عانىمىز، كو­لىك كەلىپ تۇر-اۋ دەپ اسىعا قوي­ماي­تىن­دار كوپ ەكەن. جو­لاۋ­شىلاردى سا­عاتتاپ كۇتىپ، زارىقتىرىپ با­رىپ زورعا جينالعانداردى وتىر­عىزىپ، ءجۇرىپ كەتكەن اۆتوبۋس­تان كەيىن شىققاندار بار اشۋ-ىزاسىن الەۋمەتتىك جەلىگە توگىپ جاتادى. نەگىزى، ءبىزدىڭ ادام تاسىمالىمەن اينالىسىپ جۇرگەن مار­شرۋتتى كولىكتىڭ باعىتىن بۇزىپ، باسقا اۋدانعا جىبەرۋىمىزدىڭ ءوزى زاڭسىز، بۇل جەكە كاسىپكەر بيزنەسىنە كەدەرگى كەلتىرۋ بولىپ سانالادى. بىراق ەلگە بولسىن دەگەن نيەتتەگى ازامات­تار شى­عىن­عا باتقانىنا قارا­ماستان ءبىز­دىڭ وتىنىشىمىزگە تۇسى­نىس­تىك­پەن قاراپ وتىر. بىراق جاڭا اۋداننىڭ تۇرعىندارى وسىنى تۇسىنبەي، وزىمىزگە ءمىن تاعادى، – دەيدى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى.

جەرگىلىكتى اكىمدىك بۇل اۋدان­­­عا تۇر­عىندار وزدەرى قويۋى ءتيىس قوقىس كون­تەينەرىن دە دە­­مەۋ­شىلەر ەسەبىنەن  ورنا­تىپ بەرىپ وتىر. سونىڭ وزىندە «مەنىڭ ۇيىمنەن الىسقا قويدىڭ» دەپ ارىزدانۋشىلار كوپ ەكەن. تۇرعىندار تالابىنا ساي الەۋ­مەت­تىك دۇكەن، فەلدشەرلىك پۋنكت پەن ۋچاسكەلىك پوليتسيا بە­ك­­ەتى اشىلدى.  بالالار ءۇشىن ويىن الاڭى دا سالىندى. بىراق وعان ورتاق يگىلىك ەكەن دەپ جانا­شىرلىقپەن قاراپ جاتقان ادام از.

ەرلان قۇلاحمەت ۇلى كوپ­تە­گەن ادام­دا «مەن جەر كەزە­گىن نەشە جىل كۇتتىم، ەندى ءۇي سالعانىمشا مەملەكەت مەنى مازالاماۋ كەرەك» دەگەن پىكىر قالىپتاسقانىن ايتادى. بىراق ءبارىمىز باعىنۋعا ءتيىستى زاڭعا مۇنداي ءۋاج جۇرمەيدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى، بۇل جەرلەر جەكەمەنشىككە وتكەنشە العان ادام ەشكىمگە ساتا الماي­دى، بىرەۋدىڭ اتىنا اۋدارىپ بەرۋدىڭ دە جولى جوق. جالعا الۋ مەرزىمى اياقتالعانعا دەيىن باسپانا سالىنباسا، مەملەكەت ەسەبىنە قايتا الىنادى. سوعان قاراماستان قازىر، كەيىن زاڭ­داستىرىپ بەرمەككە ۋادە قىل­عاندار ۋچاسكەسىن ساۋداعا شى­عا­رىپ جاتىر. سول سوزگە سەنىپ باس­پانا سالعاندار ەرتەڭ ۇيدەن دە، جەردەن دە ايىرىلىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن.

ەرلان قۇلاحمەت ۇلى قازىر قالا بو­يىنشا جەر كەزەگىندە تۇرعانداردىڭ 40-50  پايىزى عانا باسپاناعا  شىن مۇقتاج ەكەنىن ايتادى. ولار تەك كەزەگى كەلگەنىن كۇتىپ ءجۇر. اكىمدىك الداعى ۋاقىتتا  جەر تەلىمىن الاتىنداردىڭ كەسىمدى مەرزىم ىشىندە ءۇي سالۋعا مۇم­كىن­دىگى بار-جوعىن انىقتاپ، ولار­دىڭ كەزەگىن ساقتاي وتىرىپ، باس­پا­نا تۇرعىزۋعا دايىندىعى بار تۇر­عىن­دار­عا جەر بەرۋدى ويلاستىرىپ وتىر. ەشتەڭە سالماي، ۋا­قىتىن وتكىزىپ الىپ جەردەن دە، كەزەكتەن دە قاعىلىپ قالا­تىن­دار ءۇشىن وسى ءتيىمدى. بىراق بۇل زاڭعا قايشى كەلمەۋى كەرەك.

وسىدان ءتورت جىل بۇرىن بەرىلگەن ءتورت مىڭ جەر تەلىمىنىڭ جىرى وسىنداي بولىپ تۇر. ودان بەرى دە كەزەككە تۇر­عاندار قاتارى قالىڭدادى. قازىر قالا بويىنشا باسپانا سالۋعا جەر سۇراپ ءوتىنىش بەرگەندەر سانى 59695 ادامعا جەتتى.

 

قىزىلوردا

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلدىك نىشاندار تاريحى

قازاقستان • بۇگىن، 18:14

اتىراۋ: ءۇي قاماققا قامالعان قىز

ايماقتار • بۇگىن، 18:00

بيىل اۋىلعا تابيعي گاز جەتەدى

ايماقتار • بۇگىن، 14:29

ۇقساس جاڭالىقتار