الپىسىنشى جىلداردان باستاپ قازاق سۋرەت ونەرى ەرەكشە قارقىنمەن دامىدى. ۇلتتىق يدەيامىزدى, ۇلتتىق ماسەلەلەرىمىزدى تەرەڭنەن قوزعاۋدا سۋرەت ءتىلى وتە استارلى, ايشىقتى ءرول اتقاردى. بۇل تۇرعىدا قىلقالام قاسيەتىن تەرەڭ مەڭگەرگەن ءابىلحان قاستەەۆ, مولداحمەت كەنباەۆ, ساليحيتدين ايتباەۆ باستاعان تالانتتار شوعىرىن العا تارتساق جەتكىلىكتى. بابادان جالعاسقان بۋىرقانعان بۇلا ونەردى بۇگىنگى جاستارعا جەتكىزىپ جۇرگەن شەبەر جۇماقىن قايرامباي «سۋرەت ءتىلىن, تەك مۋزىكامەن عانا سالىستىرۋعا بولادى» دەپ ەسەپتەيدى.
سۋرەتشىلەردىڭ كارتيناسىن كورۋ مەن ولاردى تىڭداۋ ەكى باسقا دۇنيە. اڭگىمەسىن «مەنى قۇدايدىڭ سۋرەتشى عىپ جاراتقانىنا شۇكىر دەيمىن! قۇدىرەتتىڭ كۇشى قانداي, اينالاڭدا تۇمسا تابيعات تۇنىپ تۇر, بىراق سونى كوبىمىز كورە بەرمەيمىز. بىلايشا باسىپ, تاپتاپ ءوتىپ كەتە بەرەمىز. ال سۋرەتشىنىڭ مىندەتى سونى توقتاتىپ, كوزدەرىنە كورسەتۋ», دەپ باستاعان تۋىندىگەر قازاق سۋرەت ونەرىنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنى تۋرالى وي ءوربىتتى. ۇلت تاريحىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن ارعىسى ابىلايحان, بەرگىسى جامبىل سىندى بىرقاتار تۇلعالاردىڭ پورترەتىن كەسكىندەگەن ول ۇلىلاردىڭ بولمىس-ءبىتىمىن, مىنەزىن, ىشكى دۇنيەسىن اقتارۋ وڭاي بولماعانىن ايتادى.
– ابىلايحاننىڭ العاشقى بەينەسىن جاساۋ مەنىڭ باعىما بۇيىردى. قازىر قاراپ وتىرساق, باتىرلارىمىزدىڭ ءبارى بىردەي بولىپ كەتتى. بارىنە دۋىلعا كيگىزىپ, اتقا مىنگىزىپ, قولدارىنا قالقان مەن قىلىش ۇستاتىپ قويدىق. ايتەۋىر, مىناۋ بوگەنباي, اناۋ قابانباي دەپ ايتا بەرەمىز. ارنايى كوميسسيا قۇرىپ تۇبىندە مۇنى ءبىر ىزگە ءتۇسىرۋىمىز قاجەت. ابىلاي بەينەسىن جاساۋدىڭ تاريحى ءوز الدىنا ۇلكەن اڭگىمە. ونى قالاي بولسا سولاي سالا بەرۋگە بولمايدى. ال ءبىز كورگەن سۋرەت «نابروسكا» بولسا دا تۇپنۇسقادان سالىندى. ەندى بۇعان قوسىمشا تاريحي, ادەبي ەڭبەكتەردەگى ابىلايحاننىڭ وبرازى, ونداعى اق ءتۇس, مىنە وسىلاردىڭ ءبارىن قاراپ, سۇرىپتاپ, سارالاپ كەپ ابىلايدىڭ پورترەتىن جازدىم. تاريحشىلاردان قالپاقتىڭ ۇزىندىعى قانشا بولادى دەپ سۇرادىم, ويتكەنى تۇپنۇسقانىڭ وزىندە دە قالپاق سىيماي تۇر. مەن سىيعىزىپ سالايىن دەپ ەدىم, ەشبىر ولشەمگە كەلمەي قويدى, سودان مەن دە كەسىپ تاستادىم. كىم قالاي ويلايدى, ونى وزدەرى بىلەدى, ال ماعان وبرازى كەرەك بولدى. «ابىلايعا» ومىرلىك بارلىق ماتەريالدارىمدى تۇگەل قامتىپ, سارقىپ سالدىم دەسەم دە بولادى», دەيدى قىلقالام يەسى.
ۇلى اباي بەينەسىن دە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كەنەپ بەتىنە تۇسىرگەن ول حاكىم پورترەتىن سالۋدا تەرەڭ ىزدەنىسكە بارعان. «اباي ول باسى دوڭگەلەك, تولىق كىسى. وسى تۇلعاسىنا ونىڭ اقىندىق ارمانى مەن ماقساتىن, ماحابباتى مەن مۇڭىن, اشۋ-ىزاسىن ەنگىزدىم. ءسويتىپ ەم, ول كىسى رامكاعا سىيماي قالدى. مىنە, وزدەرىڭىز دە كورىپ وتىرسىزدار. دەمەك, اباي ەشبىر ولشەمگە سىيمايدى, ال ونى ءوزىنىڭ ولشەمىمەن سالۋ نەمەسە سىيعىزۋ سونشالىقتى ءساتتى بولا بەرمەيدى. مەن ءۇشىن اۋەلى قۇداي, سودان سوڭ اباي بار, وسى قوس قۇندىلىق ءومىرىمنىڭ دە, ونەرىمنىڭ دە شامشىراعى دەپ بىلەمىن!» – دەيدى جۇماقىن قايرامباي.
ءدارىس بارىسىندا سۋرەتشىنى قازاق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ بولاشاعى الاڭداتاتىنىن بايقادىق. «تالانتتار تاسادا قالماسا» دەگەن شەبەر بۇل تۇرعىداعى بىرقاتار ولقىلىقتاردى دا جىپكە ءتىزدى.
«سانكت-پەتەربۋرگتەگى مەن وقىعان اكادەميانى ەكاتەرينا ءىى سالدىرعان. وعان 300 جىل بولدى. ال بىزدە اكادەميا ءالى جوق. ءبىزدىڭ ونەر اكادەمياسى دەگەنىمىز – ارتىستەرمەن ارالاسىپ كەتكەن. سۋرەتشىلەر اكادەمياسى قىرعىزداردا, تاجىكتەردە, تۇركىمەندەردە دە بار. شەبەرحانالارىمىز ىڭعايسىز: جان-جاعىنان كۇن تۇسەدى, ال بىزگە كۇن تۇسپەۋ كەرەك. ءسويتىپ ءجۇرىپ, بالالارىمىزدى قارايمىز, شەتەلگە بارعاندا شەبەرلىك ساباعىن وتكىزەمىز. قاراپ وتىرساق, قازاقتىڭ بالالارى قۇداي بەرگەن بە, ايتەۋىر جارتىسىن ايتساڭ بولدى قاعىپ الادى, شەتىنەن تالانتتى», - دەيدى سۋرەتشى.
شىعارماشىل جاستاردىڭ باسىن قوسقان يگى شاراعا مۇرىندىق بولعان بەلگىلى عالىم كەنجەحان ماتىجانوۆ بىزدەگى سۋرەت ونەرى باسقا دا رۋحاني باعىتتارعا قاراعاندا, قالتارىستا دامىپ جاتقان سالا ەكەنىن ايتادى. سۋرەتتىڭ تاريحى سوناۋ كوشپەلى مادەنيەت, ارى تەرەڭدەسەك ساق داۋىرىنە دەيىن بارىپ, سوڭى شوقانعا دەيىن جالعاسىپ جاتىر. بەلگىلى ءبىر كەزەڭدەردە, اسىرەسە يسلام داۋىرىندە سۋرەت ونەرىنە ءمان بەرىلمەۋىنىڭ تاريحي سەبەپتەرى بولعانى بەلگىلى. ال كيەلى ونەردىڭ كوشىن العا سۇيرەۋ ءۇشىن تالانتتارىمىزدى جاس ۇرپاققا تانىتۋدىڭ ءجونى بولەك.
