ايماقتار • 20 اقپان، 2020

مەگاپوليستەگى ماڭىزدى جوبالار

28 رەتكورسەتىلدى

الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ جۇرتشىلىق الدىندا العاشقى ەسەبىن بەردى. ءتورت مىڭ ادام قاتىسقان باسقوسۋدا تۇرعىندار تاراپىنان قويىلعان ساۋالدار ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردى قامتىدى. ايتالىق قالانىڭ ەكولوگيالىق احۋالى، كولىك كەپتەلەگىن رەتتەۋ ماسەلەسى تۇرعىنداردى تولعاندىرىپ وتىر.

ەلىمىزدەگى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 18،5 پايىزىن، بارلىق سالىق پەن سالىقتىق ەمەس ءتۇسىمنىڭ 23،6 پا­يىزىن، ساۋدا وپەراتسيالارىنىڭ 41 پايىزىن يەلەنىپ، رەسپۋبليكاداعى ەڭبەككە جارامدى حالىقتىڭ 15 پايىزىن جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان الماتى – ەل ەكونوميكاسىنىڭ كۇرەتامىرى.

باسپانا – جاستار ءۇشىن باستى پروبلەمانىڭ ءبىرى. باسقوسۋدا قالا اكىمى جۇمىسشى جاستاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتۋعا ارنال­عان «الماتى جاستارى 3.0» باع­دار­­لا­ماسى ازىرلەنگەنىن اتاپ ءوتتى. «بۇل بىرەگەيلىگى تومەن پايىز­دىق مولشەرلەمە. ياعني، 13 ملن تەڭ­گەگە دەيىنگى قارىز جىلدىق 5% جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن بولادى»، دەدى ب. ساعىنتاەۆ.

باعدارلامانىڭ تارتىبىنە سايكەس نەسيەنى قايتارۋ مەرزىمى 3 جىل­دان 25 جىلعا دەيىن ازامات­تاردىڭ تولەم قابىلەتىنە بايلانىس­تى ەسەپتەلەدى. باستاپقى جارنا – 10%. بۇل باعدارلاماعا اكىمدىك 10 ملرد تەڭگە، قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى 3 ملرد تەڭگە بولگەن. قاتىسۋشىلاردىڭ باس­تاپقى جانە قايتالاما تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىن ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى دە قوسا قاراس­تى­رى­لىپ­تى. قالا اكىمى باعدار­لا­­مانىڭ ماقساتتى اۋديتوريا­سى – بيۋد­جەتتىك سالانىڭ جاس قىز­مەت­كەر­لەرى (35 جاسقا دەيىن) ەكە­نىن اتاپ ءوتتى. ولار مۇعالىم­دەر، دارىگەرلەر، جوو وقىتۋشى­لارى، مادەنيەت، سپورت سالاسى­نىڭ وكىلدەرى، جۋرناليستەر مەن عالىمدار.

ب.ساعىنتاەۆ مەگاپوليستە الەۋ­­مەت­تىك ماڭىزى بار قوعامدىق كولىك­­تەردىڭ باعىتتارى سۋبسيديالاناتىنىن ايتتى. ء«بىزدىڭ باس­تى ماقساتىمىز – جول ءجۇرۋ تاريف­تەرى­نىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ. سون­دىق­تان 2021-2022 جىلدارعا ءبىز ۇسىن­عان ەسەپ بويىنشا ورتاشا تاريف­پەن 154 الەۋمەتتىك باعىتقا 200 تەڭگە كولەمىندەگى سۋبسيديا 47،4 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى»، دەدى اكىم.

قالادا كوبىنەسە گازبەن جۇرە­تىن اۆتوبۋستاردى ساتىپ الۋعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. 2019 جىلى العاشقى 10 ەلەكتروبۋس ىسكە قوسىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە قالا ەكولوگياسىنا زيان تيگىزبەۋگە، سونداي-اق شاھار تۇر­عىندارىنىڭ جايلىلىعى مەن مو­بيلدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.

سونىمەن بىرگە جولاۋشىلار تاسىمالىن سۋبسيديالاۋ سوماسى دا ارتادى. الماتىداعى قوعامدىق كولىكتەردە جول ءجۇرۋدىڭ ورتاشا قۇنى 200 تەڭگەنى قۇرايدى، ونىڭ 80 تەڭگەسىن جولاۋشىلار تولەيدى. ايىرماشىلىق قالالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن وتەلەدى. سونىمەن قاتار بيۋدجەتتەن قالا تۇرعىندارىنىڭ جەڭىلدىگى ءۇشىن جولاقى سۋبسيديا­لانادى (وقۋشىلار، ستۋدەنتتەر، مۇگەدەكتەر ءۇشىن).

مارشرۋتتىق جەلىسى 5 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايتىن قالادا بىلتىر تۇرعىنداردىڭ ءوتىنى­شى بويىنشا 14 جاڭا باعىت اشىل­عان. ونىڭ 8-ءى قالا سىرتىنا باعىتتالادى. 2020 جىلى كۇن سايىن 291 اۆتوبۋس شىعاتىنداي 24 قا­لالىق جانە قالا ماڭىنداعى باع­دارلار اشۋ جوسپارلانعان. سون­داي-اق الماتى – قاپشاعاي قالا ماڭى مارشرۋتىن ۇيىم­داس­تىرۋ ماسەلەسى شەشىمىن تابۋعا ءتيىس. بۇل شارالار ورتاشا جولاۋ­شىلار اعىنىن كۇنىنە 850 مىڭ­نان 1،2 ملن ادامعا دەيىن ۇلعاي­تۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونى­مەن قاتار قتج ۇك اق-مەن ال­ماتى وبلىسىنىڭ جاقىن قالا­لارىنا ەلەكتر پويىزدارىن ىسكە قوسۋ جوباسى ازىرلەنۋدە.

كەزدەسۋدە تۇرعىندار كوگىلدىر وتىن قوستىرۋ ماسەلەسىندەگى كەدەرگىلەردى العا تارتىپ، قوسىلۋ قۇنىنىڭ قىمباتتىعىنا نارازى ەكەنىن ءبىلدىردى. قالادا راسىمەن دە مۇنداي پروبلەمانىڭ بار ەكەنىن راستاعان اكىم اسىرەسە گاز قۇبىرىنىڭ جوقتىعىنا بايلانىستى شاعىمداردىڭ كوپتىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل قيىندىقتى ەڭسە­رۋ ءۇشىن قالا اكىمدىگى حالىق بان­كىمەن بىرلەسىپ، مەگاپوليس تۇر­عىن­دارىنىڭ گازبەن جىلىتۋ جانە ءۇي ىشىلىك جابدىقتارعا قوسىلۋى ءۇشىن 0%-بەن نەسيە بەرۋ مۇمكىندىگى تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزگەن. قازىر نەسيە بە­رۋ مەرزىمى قاراستىرىلۋدا. سون­داي-اق حالىق بانكىنىڭ الەۋمەتتىك از قامتىلعان ازاماتتاردى گازعا جانە گازبەن جىلىتۋ ءۇشىن ۇي­­ىشى­لىك جابدىقتارعا وتەۋسىز نە­گىز­دە سۋبسيديالاۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە تۇر. ءوسىمپۇلسىز نەسيە ادامدارعا گازعا قوسىلۋعا قارا­جات الۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. اتالعان نەسيەنى 1 جىلعا رەسىمدەۋگە بولادى. جالپى، قالا بويىن­شا جەكە سەكتورداعى 2912 ءۇي گاز­داندىرىلماعان كۇيىندە قالىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 1791 ءۇي جە­لىگە قول جەتكىزە السا، 1121 ءۇيدىڭ قوسىلۋ مۇمكىندىگى جوق. جەتكى­زۋشىلەرمەن بىرگە قالعان 1121 ۇيگە سىرتقى جەلىلەردى جۇرگىزۋ بويىنشا جۇمىستار قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. باسقوسۋدا ءسوز العان الماتىلىق كاسىپكەر سەرگەي سپيتسىن مەدەۋ اۋدانىنداعى جاعدايى تومەن 50 وتباسىنا گاز قوسىپ بەرۋدى قارجىلاندىرۋعا دايىن ەكەنىن ايتتى. اتىمتاي ازامات بارشا بيزنەس قاۋىمداستىق وكىلدەرىن وسى يگى باستامانى قولداۋعا شاقىردى.

قالانىڭ بەلسەندى تۇرعىندارى تۇتاس جينالعان ەسەپتىك كەزدەسۋدە مەكتەپتەگى ورىن تاپشى­لى­عى ماسەلەسى دە ايتىلماي قال­عان جوق. بۇل پروبلەما الا­تاۋ اۋدا­نىن­دا­عى «راحات» شاعىن اۋدا­نى­نا تيەسىلى. اكىمنىڭ ايتۋىن­شا، وقۋ جىلى باستالعانعا دەيىن 2021 جىلى ءمجا اياسىندا 12 900 ورىندى 8 مەكتەپ سالۋ جوسپارلانۋدا. بۇل 8 مەكتەپتىڭ بىرەۋى «راحات» شاعىن اۋدانىندا اشىلادى. 2020 جىلدىڭ وزىندە وقۋ جىلىنىڭ باسىنا قاراي 1800 ورىندى 2 مەكتەپ، قولدانىستاعى مەكتەپتەرگە 2017 ورىندى 5 قوسىم­شا قۇرىلىس بوي كوتەرەدى.

الماتى – حالىقتىڭ ءوسۋ قار­قىنى جوعارى ءىرى مەگاپوليس ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. ورتا ەسەپپەن العاندا وقۋشىلار سانى جىلىنا 12 مىڭ بالاعا ارتىپ كەلەدى. 2019 جىلى 13 ءبىلىم بەرۋ نىسانى جانە 3174 ورىنعا ارنالعان 162 جەكەمەنشىك مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلگەن. 2020 جىلى 27 ءبىلىم بەرۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىسى جالعاسۋدا.

سونداي-اق مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن وڭتايلاندىرۋعا جەكە بيزنەس تە بەلسەندى اتسالىسۋدا. 2020-2022 جىلى جەكە ينۆەس­تيتسيالار ەسەبىنەن 2240 ورىندى 4 مەكتەپ، 8 مىڭ بالاعا ارنالعان 300 بالاباقشا اشۋ جوسپارلانعان.

قالاداعى سەيفۋللين مەن جان­سۇگىروۆ كوشەلەرىندە جول ايرى­عىن سالۋ ءۇشىن بۇزۋ قاراستى­رىلعان 117 ءۇيدىڭ يەسىنە، سونىمەن بىرگە اباي داڭعىلىن كەڭەيتۋ ءۇشىن سۇرىلگەن 59 ءۇيدىڭ يەسىنە وتەماقى تولەنگەن.

مەگاپوليس تۇرعىندارى جەر ۋچاسكەلەرى مەن جەكە تۇرعىن ۇيلەردى زاڭداستىرۋ ماسەلەسىن دە كوتەردى. بۇل تۋرالى: «بۇگىندە 700-دەن استام جەر تەلىمى زاڭ­داس­تى­رىلدى»، دەدى اكىم. قالعان 200 ۋچاسكە سۋ قورعاۋ ايماعىن­دا نەمە­سە قىزىل سىزىقتا ورنا­لاس­قان. وسىعان بايلانىستى ب.سا­عىن­­تاەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا اكىمدىك مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگان­دار­مەن قاجەتتى زاڭنامالىق وزگەرىستەر ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدە.

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىكتى دارىپتەيتىن قوماقتى قور

رۋحانيات • 05 ماۋسىم، 2020

ەكى قىلمىستىق توپ ۇستالدى

ايماقتار • 05 ماۋسىم، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار