رۋحانيات • 15 اقپان، 2020

الماتىدا «قۇنانباي» كىتابىنىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى

104 رەتكورسەتىلدى

الماتىداعى «مۇحتار اۋەزوۆ مۋزەي-ۇيىندە» اكادەميك ەرلان سىدىقوۆتىڭ «قۇنانباي» اتتى جاڭا كىتابىنىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى. ايگىلى قۇنانبايدىڭ تاريحي بولمىسىن ايشىقتاعان ىرگەلى ەڭبەك ماسكەۋدىڭ «مولودايا گۆارديا» باسپاسىنان «جزل» سەرياسىمەن جارىق كورىپ وتىر. جاقىندا وسى تولىمدى زەرتتەۋ ەڭبەكتىڭ تۇساۋى ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا كەسىلگەن بولاتىن.

كىتاپتىڭ تانىستىرىلىمى ۇلت رۋحانياتىنىڭ التىن بەسىگىنە بالاناتىن الماتىدا، ۇلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ مۋزەي-ۇيىندە ءوتۋىنىڭ وزىندىك سيمۆوليكالىق ءمانى بار. نەگە دەسەڭىز، داڭقتى سۋرەتكەر ايگىلى «اباي جولى» رومانىن ءدال وسى شاڭىراقتا ومىرگە اكەلگەن.  سونىمەن قاتار وسىنداعى حالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە 80-جىلدارى قۇنانبايدىڭ شىنايى تاريحي تۇلعاسى تۋرالى العاش ماسەلە كوتەرىلگەن بولاتىن. شاراعا جينالعان بەلگىلى تاريحشىلار مەن قابىرعالى قالامگەرلەر ابايدىڭ 175-جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا جارىق كورگەن تاريحي-عۇمىرباياندىق تۋىندىعا جوعارى باعا بەردى. 

ۇلت جانە الەمدىك رۋحانيات تاريحىندا ۇلكەن ورنى بار قازاق تۇلعاسى تۋرالى تولىمدى ەڭبەك جايلى اۆتوردىڭ ءوزى بىلاي دەيدى: 

«قۇنانباي وسكەنباي ۇلىنىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىنە دەگەن ۇلكەن اۋديتوريا – رەسەي وقىرمانىنىڭ العاشقى قىزىعۋشىلىعى جانە سۇرانىمى بار ەكەنىن بۇرىننان بايقايتىنمىن. ەندى نارىق تالابىنا ساي بۇل تارالىم سانى ارتا ءتۇسىپ، الەم وقىرمانىنا جول تارتادى دەپ ويلايمىن. قۇنانباي رەسەي يمپەرياسى تۇسىندا بي جانە بولىس بولا ءجۇرىپ، ەلى ءۇشىن تالاي ماڭىزدى ىستەردى اتقارعان ادام. سوندىقتان زەرتتەۋشىلەر مەن جۇرتشىلىق تاراپىنان ونىڭ تۇلعاسىنا قاتىستى قاراما-قارسى پىكىرلەردىڭ بولۋى ابدەن مۇمكىن.

جاسىراتىنى جوق، كەشەگى كەڭەستىك تسەنزۋرا دالا بيلەۋشىسى، "قارادان شىعىپ حان بولعان" قۇنانباي تۋرالى تەرىس پىكىر قالىپتاستىردى. كوركەم ادەبيەتتە جاعىمسىز كەيىپكەر رەتىندە تانىلدى. ايداۋدا بولعان ايگىلى پولياك زيالىسى ادولف يانۋشكەۆيچ ساياحات كۇندەلىگىندە: «قۇنانباي ءبيدىڭ جاسى باراق سۇلتاننان ءبىراز ۇلكەن. بۇل دا دالا وڭىرىندە اتى كەڭ جايىلعان ادام. قاراپايىم قازاقتىڭ بالاسى. تابيعات وعان كەسەك اقىل، عاجايىپ ەس جانە جۇيرىك ءتىل بەرگەن. ىسكەر، ءوز اتالاستارىنىڭ يگىلىگى تۋرالى قام جەيدى. دالا زاڭدارى مەن قۇران قاعيدالارىنىڭ جەتىك بىلگىرى. قازاقتارعا قاتىستى رەسەيلىك ۋستاۆتاردى بەس ساۋساعىنداي بىلەدى. قارا قىلدى قاق جارعان بي جانە ونەگەلى مۇسىلمان. ودان اقىل سۇراۋعا جاس تا، كارى دە، كەدەي دە، باي دا شالعاي-شالعاي اۋىلداردان كەلىپ جاتادى... ال، بىراق بارلىق بايلار قۇنانبايدىڭ كەبىسىن كيگىزۋگە جارامايدى»​ دەپ تاڭعالادى. قۇنەكەڭنىڭ ايرىقشا تۇلعاسى عىلىم مەن ونەر قايراتكەرلەرى ەڭبەكتەرىندە ءبىرشاما زەردەلەنگەن. اسىلى، اقىلدى دا رۋحتى تۇلعا عانا ويشىل، دانا، كورەگەن بولماق. الەمگە ۇلى ابايداي دانىشپان، دارا اقىندى سىيلاعان اكە ارمانى ۇلت ارمانىمەن ۇشتاسقان».

ەرلان ءباتتاش ۇلى سىدىقوۆ - تاريح عىلىمى مەن رۋحاني مۇرالاردىڭ زەرتتەلۋىنە زور ۇلەس قوسىپ جۇرگەن كورنەكتى عالىم ءارى زەردەلى ولكەتانۋشى. ونىڭ ابايدىڭ اينالاسى مەن سەمەي قالاسىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحى، ۇلت تاريحىنداعى حاندار مەن تۇلعالار تۋرالى تاڭداۋلى ەڭبەكتەرى عىلىمي قاۋىمعا جاقسى تانىس. باسقاسىن ايتپاعاندا، وسى «مولودايا گۆارديا» باسپاسى «جزل» سەرياسىمەن شىققان «شاكارىم» اتتى تانىمدىق-عۇمىرباياندىق ەڭبەگى الەمنىڭ التى تىلىنە اۋدارىلىپ، اباي شاكىرتىنىڭ تۇعىرىن ودان ءارى بيىكتەتە ءتۇستى.

سوڭعى جاڭالىقتار

بەنزين باعاسى ارزاندادى

ەكونوميكا • كەشە

14 وتباسىعا قول ۇشىن سوزدى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار