يمپورتقا تاۋەلدى ازىق-ت ۇلىكتەر انىقتالدى
الدىمەن ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ ەلدەگى ازىق-ت ۇلىك باعاسىن تۇراقتاندىرۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى كەڭىنەن باياندادى. مينيستر اتاپ وتكەندەي, اعىمداعى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا ماۋسىمدىق باعانىڭ 0,3%-عا وسكەنى انىقتالدى.
– بىرىنشىدەن, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن باقىلاۋشى ورگانداردىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرى قولدانىستاعى تەتىكتەردى ءتيىمدى پايدالانۋى قاجەت, – دەدى ب.سۇلتانوۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ شوتتارى مەن دەپوزيتتەرىندە تاۋارلاردى ساتىپ الۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن بۇعان دەيىن بولىنگەن 3 ملرد تەڭگە قاراجات بوس جاتىر. ازىق-ت ۇلىك باعاسى وسكەن جاعدايدا تۇراقتاندىراتىن بىرقاتار جەدەل جانە جۇيەلى شارالار قابىلداۋ ءۇشىن بارلىق قۇرالدار مەن مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعان. دەسە دە تۇراقتاندىرۋ قورلارىن قالىپتاستىرۋ جانە پايدالانۋ تۇبەگەيلى وزگەرىستەردى تالاپ ەتەدى. ب.سۇلتانوۆ بايانداعانداي, وتكەن جىلى شىمكەنت قالاسىندا جانە ماڭعىستاۋ وبلىسىندا تاۋار ينتەرۆەنتسياسى مۇلدە جۇزەگە اسىرىلماعان.
– مەملەكەت باسشىسى تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ تيىمدىلىگى تومەن ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورلارىندا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ونىمدەردىڭ تابيعي رەزەرۆتەرىن قۇرۋ ناتيجە بەرمەگەندىكتەن, بالاما قۇرالدارعا كوشۋدى قامتاماسىز ەتۋدى جۇكتەدى. وسىنداي بالاما قۇرالداردىڭ ءبىرى – جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋ ارقىلى ساۋدا جەلىلەرىن ىنتالاندىرۋ. ءبىز ونى «اينالىم سحەماسى» دەپ اتادىق. وڭىرلەردى وسى جۇيەگە قاتىسۋعا شاقىردىق. الايدا بۇل قۇرالدى نۇر-سۇلتان جانە الماتى قالالارىنان باسقا ەشبىر ءوڭىر قولدانباي وتىر, – دەدى مينيستر.
باعا مونيتورينگى جانە ەلەكتروندى ساۋدانى دامىتۋعا حالىقتى تارتۋ قاجەت ەكەنى دە ايتىلدى. بۇل باعىتتا بىرقاتار جۇمىس اتقارىلۋدا. مىسالى, قاراعاندى قالاسىندا باعاعا مونيتورينگ جاسايتىن PRICE SCANNER ءموبيلدى قوسىمشاسى ىسكە قوسىلدى. باعالار تۋرالى بارلىق دەرەكتەر ازاماتتاردان الىنعان اقپاراتقا نەگىزدەلگەن.
مينيستر مۇنان بولەك ەلەكتروندى ساۋدا الاڭدارىن ىسكە قوسۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن مالىمدەدى.
– ماسەلەن, بۇگىندە وڭاي بازار جانە Happy food Astana سياقتى جەلىلەر اشىلدى. ولار ءونىمدى وندىرۋشىدەن تۇتىنۋشىعا دەيىن جەتكىزۋ تىزبەگىن وڭتايلاندىرۋعا جانە حالىق ءۇشىن تاۋارلاردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مىسالى, دۇكەندەردە كارتوپتىڭ بولشەك باعاسى 100-150 تەڭگە بولسا, ەلەكتروندى الاڭدارداعى باعا شامامەن 75 تەڭگەنى قۇرايدى, – دەدى ب.سۇلتانوۆ.
سونىمەن قاتار ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى حابارلاعانداي, ەلىمىزدە ءتيىمدى تاۋار وتكىزۋ جۇيەسى قۇرىلادى.
– تاۋارلاردى ساقتاۋ مەن تۇتىنۋشىلارعا جەتكىزۋدىڭ زاماناۋي ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ قاجەت. مىسالى, كوكونىستەر كوكشەتاۋ قالاسىنداعى بازارعا جەتكىزىلگەنشە, ياعني وندىرۋشىدەن تۇتىنۋشىعا دەيىنگى جولدا 3 ەسە قىمباتتايدى. دەلدالدار دا, بولشەك ساتۋشىلار دا 87 پايىزعا دەيىن جوعارى ۇستەمە باعا قويادى. ال ساقتاۋ مەن تەحنولوگيالىق شىعىنداردى ەسكەرگەندە, باعا تاعى 52 پايىزعا وسەدى, – دەدى ول. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, تاۋارلاردى ساقتاۋ مەن تۇتىنۋشىلارعا جەتكىزۋدىڭ زاماناۋي ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ ءتيىمسىز دەلدالدار جەلىسىنەن ارىلتادى جانە قوسىلعان قۇننىڭ بارلىق تىزبەگى بويىنشا مارجينالدىقتىڭ اشىق دەڭگەيىن بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءتيىمسىز دەلدالداردى بولدىرمايتىن وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر ءۇشىن ءونىمدى تىكەلەي وتكىزۋ ارناسى پايدا بولادى. ءونىمدى ساقتاۋ جانە ءتيىمدى ءبولۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاسالادى.
– مينيسترلىك مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە دامۋ ينستيتۋتتارىمەن بىرلەسىپ قازاقستاندا ءتيىمدى تاۋار وتكىزۋ جۇيەسىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدە. بيىلعى 15 قاڭتاردا پرەمەر-مينيستر جانىنان جاڭا جوبالىق كەڭسە قۇرىلدى. ول اپتا سايىن مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ازيا دامۋ بانكىنىڭ قاتىسۋىمەن وتىرىستار وتكىزۋدى باستادى. بۇل بانكتىڭ باسقا ەلدەردە تاۋار وتكىزۋ جۇيەسىن قۇرۋ تاجىريبەسى مول. قازىر بانك وزبەكستان مەن قىرعىزستانداعى ءتيىستى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا, – دەدى ب.سۇلتانوۆ.
تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ بارىسىندا پرەمەر-مينيستر اسقار مامين وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا باعانى تۇراقتاندىرۋ بارىسىنداعى ولقىلىقتار ءۇشىن ءوڭىر اكىمدەرىنىڭ بىرقاتار ورىنباسارلارى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانىن ەسكە سالدى.
– قابىلدانعان شارالاردىڭ قورىتىندىسىندا جەلتوقسان ايىندا اكىمدىكتەر باعانى ۇستاپ تۇرۋ بويىنشا وڭ وزگەرىستەرگە قول جەتكىزدى. ماسەلەن, وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعانىڭ جيىنتىق ءوسىمى 1,1%-دى قۇراسا, جەلتوقساندا بار بولعانى 0,1%-دى قۇرادى. بۇل وڭىرلەردە وسى باعىتتا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇرالدار بار ەكەنىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار قاڭتار ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءبىز تاعى دا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلار باعاسىنىڭ 0,3%-عا وسكەنىن كورىپ وتىرمىز, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
كەڭجولاقتى ينتەرنەتكە 880 اۋىل قوسىلادى
كۇن تارتىبىندەگى ەكىنشى ماسەلە بويىنشا تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ بايانداما جاساپ, «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ 5 باعىتىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە 2025 جىلدان باستاپ ءىجو 30%-عا دەيىن ءوسىم بەرەدى. 300 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. تسيفرلى ەكوجۇيەگە 67 ملرد تەڭگە سوماسىندا ينۆەستيتسيا تارتىلادى. حالىقتىڭ 97%-ى كەڭجولاقتى ينتەرنەتپەن قامتىلادى.
– بۇل جوسپارلار الەمدىك بەنچمارك نەگىزىندە جاسالعان. مىسالى, ەۋرووداقتا تسيفرلى ەكونوميكا 40% ءوسىم بەرۋدە. ال وندىرىستىك شىعىندار 5-8%-عا قىسقارۋدا. بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءبىز وسى جوسپارلارعا قول جەتكىزۋىمىز قاجەت, – دەدى ا.جۇماعاليەۆ.
قازىرگى تاڭدا 117 قالا مەن 250-دەن استام حالقى بار 3324 اۋىل كەڭجولاقتى ينتەرنەتپەن قامتىلعان. وتكەن 2 جىل ىشىندە 481 اۋىل ينتەرنەتكە قوسىلىپتى, بيىل تاعى 880 اۋىل قوسىلادى دەگەن جوسپار بار.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسى قابىلداعان «مەملەكەتتىك قىزمەتتەر تۋرالى» زاڭ نەگىزىندە, سونىمەن قاتار اقپاراتتىق جۇيەلەردى ينتەگراتسيالاۋدىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ 80%-دان استامى (580 قىزمەت) ەلەكتروندى تۇردە كورسەتىلەدى. مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى اۆتوماتتاندىرۋ ارقىلى قاعاز قۇجاتتار اينالىمى 70 ملن-عا قىسقارعان. كورسەتكىشتەر كوڭىل كونشىتكەنىمەن ءىس جۇزىندە بىرقاتار مينيسترلىك اقپاراتتىق جۇيەلەرىن ينتەگراتسيالاماي وتىر.
مينيستر اتاپ وتكەندەي, ينتەگراتسيا جۇمىستارىن جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا ەستونيا تاجىريبەسى زەرتتەلدى. ناتيجەسىندە, 2019 جىلدىڭ سوڭىندا «Smart Bridge» جوباسى ىسكە قوسىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ينتەگراتسيا مەرزىمى مەن شىعىندارى 3 ەسە ازايدى.
سونىمەن قاتار تسيفرلى مەملەكەت قۇرۋدىڭ تاعى ءبىر مەحانيزمى رەتىندە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ينتەرنەت رەسۋرستارىنىڭ بىرىڭعاي پلاتفورماسى قۇرىلۋدا. وعان بريتاندىق تاجىريبە قولدانىلعان. ورتاق پلاتفورما قۇرۋ ناتيجەسىندە 2 ملرد تەڭگە شاماسىندا بيۋدجەت قاراجاتى ۇنەمدەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. قازىرگى تاڭدا 10 مەملەكەتتىك ورگان ورتاق پلاتفورماعا كوشۋگە دايىن ەكەنى انىقتالىپ وتىر.
– اسا ماڭىزدى جوبالاردىڭ ءبىرى – جەر قاتىناستارىن تسيفرلاندىرۋ. باستى ماقسات – جەر تەلىمدەرىن ونلاين بەرۋ. قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن بىرىڭعاي مەملەكەتتىك كاداستر جۇيەسى قۇرىلۋدا. جۇيە جەر كاداسترىن, جىلجىمايتىن م ۇلىك رەگيسترىن جانە ايماقتىق گەوپورتالداردى بىرىكتىرەدى. وسى جىلدىڭ ءى توقسانىندا نۇر-سۇلتان, الماتى, اتىراۋ, اقتوبە قالالارىندا جەردى ونلاين بەرۋ قاناققاقتى رەجىمدە ىسكە قوسىلادى, – دەدى مينيستر.
تاقىرىپتى قورىتىندىلاعان ا.مامين ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى جۇمىستىڭ ماڭىزىن اتاپ وتكەنىن, بۇل باعىتتاعى جۇمىستى جەدەلدەتۋدى تاپسىرعانىن, بىلتىر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن ينتەگراتسيالاۋ جوسپارىنىڭ ورىندالماۋىنا ىشكى ىستەر, دەنساۋلىق ساقتاۋ, يندۋستريا, ۇلتتىق ەكونوميكا جانە قورعانىس مينيسترلىكتەرى جول بەرگەنىن اتاپ ءوتتى.
– بۇل جۇمىستى ەرەكشە باقىلاۋعا الىپ, ونى 1 ناۋرىزعا دەيىن اياقتاۋ قاجەت. بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ ۋاقتىلى بىرىگۋى مەن ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن دەربەس جاۋاپتى ورىنباساردى بەكىتۋى ءتيىس, – دەدى ا.مامين.
پرەمەر-مينيستر بيىل مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى اۆتوماتتاندىرۋدى 90% -دىق دەڭگەيگە جەتكىزۋدى تاپسىردى. مەملەكەتتىك ورگاندار قىسقا مەرزىم ىشىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتەر تىزىلىمىنە قاجەتتى وزگەرىستەردى, ونىڭ ىشىندە 20 مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى بويىنشا وزگەرىستەردى پىسىقتاپ, ەنگىزۋى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ۇكىمەت باسشىسى حالىقتى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسىنىڭ ۇزاققا سوزىلىپ كەتكەنىن سىنعا الدى.
– Nur Otan پارتياسىنىڭ 250-دەن اساتىن حالقى بار ەلدى مەكەندەردى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى سايلاۋالدى باعدارلاماسىنىڭ ءىس-شارالارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا بايلانىس وپەراتورلارىمەن جۇمىس كەستەسى ءالى كۇنگە دەيىن بەكىتىلمەگەن. پارتيا وكىلدەرى مەن پارلامەنت دەپۋتاتتارى تاراپىنان بۇل ماسەلە بويىنشا سىن دا ايتىلدى, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, ۇزدىك حالىقارالىق تاجىريبەلەردى پايدالانا وتىرىپ IT-ماماندارىن ساپالى دايارلاۋ جونىندەگى جۇمىستى جانداندىرۋدى تاپسىردى.
