ءيا, كالورياعا باي, وتاندىق تازا ءونىمنىڭ قادىرىن ءبىلىپ, ونىڭ ءمان-ماڭىزىن ءتۇسىنۋ, سوعان قاراي بەت بۇرۋ قازاقستاندا جاسالعان ونىمدەرگە دەگەن سۇرانىستىڭ ارتۋىنىڭ باستى العىشارتى بولماق. الايدا, سۇرانىسقا ساي جاۋاپ بەرۋ, ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قولداعى بار رەسۋرستى ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت-اق.
حالىق مەيلىنشە كوبىرەك تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باسىم بولىگى سىرتتان جەتكىزىلەتىنى, وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ يمپورتقا ءوز دەڭگەيىندە باسەكەلەسە الماي وتىرعانى قىنجىلتپاي قويمايدى. ويتكەنى ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ الەۋەتى زور, سىرتتان تاسىمالداناتىن ونىمدەردى وتاندىق وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ دا وندىرە الاتىن قاۋقارى بار بولا تۇرا شەتەلدىك وندىرۋشىلەرگە بارىنشا تاۋەلدىلىكتەن ارىلا الار ەمەسپىز. ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى مال شارۋاشىلىعىنىڭ ساپالىق كورسەتكىشتەرى جاقسارا ءتۇستى. مال سانى دا جامان ەمەس سەكىلدى: قازىر قازاقستاندا 20 ميلليونعا جۋىق قوي-ەشكى, 8 ميلليون 200 مىڭ سيىر, 3 ميلليونعا تارتا جىلقى بار. دەسەك تە, مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ جاتقان قولداۋلاردى جوققا شىعاراتىن كەيبىر كەلەڭسىز جاعداياتتارعا جول بەرىلۋى حالىقتى ويلاندىرىپ وتىر. سونىڭ ءبىرى – مالدى سىرتقا مىڭ-مىڭداپ تىرىدەي ساتۋ ماسەلەسى.
ەلىمىزدە 2019 جىلى مالدى تىرىدەي شەتەلگە ساتۋ بويىنشا كوڭىلسىز جاعداي ورىن الدى. بۇعان كورشى مەملەكەتتەردە, اسىرەسە وزبەكستاندا مال شارۋاشىلىعىنا مولىنان قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلۋى ولاردىڭ بىزدەن ءىرى قارا مال مەن ۋاق مالداردى جاپپاي ساتىپ الۋىنا جول اشتى. قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ قولداۋىمەن اسىل تۇقىمدى مال باسى كوبەيگەنىن, ءتورت ت ۇلىگىمىزدىڭ ساپالىق كورسەتكىشى جوعارىلاعانىن بىلەتىن سىرت ەلدەگىلەر اعىلىپ كەلىپ, باعانى ىشكى نارىقتان كوتەرىڭكىلەۋ ەتىپ بەلگىلەپ, ماقسات-مىندەتتەرىن كەدەرگىسىز ورىندادى.
اتالعان ماسەلەنى پارلامەنت قابىرعاسىندا قوزعاعان سەناتور ءالي بەكتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2019 جىلدىڭ العاشقى توعىز ايىندا 333 مىڭنان استام مال تىرىدەي شەتكە ساتىلعان (!). ال 2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاننان تىس جەرگە 88 مىڭعا جۋىق مال جونەلتىلىپتى. از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندەگى ايىرماشىلىقتى ەسەپتەسەك, 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا 2019 جىلى 3,8 ەسە كوپ ساتىلعانىن كورەمىز. سىرتقا كەتكەن ءىرى قارانىڭ سانى 2 ەسە, ال ۋاق مالدىڭ سانى 7 ەسەگە ارتقان. ونىڭ 80%-ىن وزبەكستان ازاماتتارى ساتىپ العان. بۇل جەردە تاعى ءبىر كۇيىندىرەتىنى, شەتكە ساتىلعان مالدىڭ 50%-عا جۋىعى رەپرودۋكتيۆتى انالىق باس بولىپ وتىرعانى. دەمەك, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ قارجىسىمەن ساپاسى جاقسارعان, شارۋالارىمىزدىڭ ماڭداي تەرىمەن وسىرىلگەن مالدى شەتەلدىكتەر ەت جانە ەت ونىمدەرىن شىعارۋ ءۇشىن عانا ەمەس, وزدەرىنىڭ ت ۇلىكتەرىن اسىل تۇقىمدى ەتۋ, كوبەيتۋ ماقساتىندا دا «سورىپ» جاتىر. ۇتقان كىم, ۇتىلعان كىم؟.. بۇل جەردە ەكى اراداعى دەلدالداردىڭ دا «ەكى جەپ بيگە شىعىپ» جۇرگەنى انىق.
سونداي-اق سەناتور بۇل جاعدايدىڭ مال سانى بويىنشا ءالى دە 1991 جىلداعى كورسەتكىشكە جەتە قويماعان ەلىمىزدەگى مال باسىنىڭ وسۋىنە كەرى اسەرىن تيگىزەتىنىن ايتادى. ارينە كىم بولسىن ءوز مالىن قانشاعا, كىمگە, قايدا ساتاتىنىن ءوزى شەشەدى, ءوز ەركى. بىراق قالاي دەسەك تە مەملەكەتتىك مۇددە تاسادا قالماۋ كەرەك. سوندىقتان «وگىزدى دە ولتىرمەي, اربانى دا سىندىرماي» ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ەلىمىزدە شارۋانىڭ مالىن شەتەلدىكتەر ۇسىنعان باعادان ارتىقتاۋ پۇلعا وتكىزۋگە جاعداي جاساۋ ماڭىزدى. ونىڭ جولى – وزىمىزدە مالدى سويىپ, ەتىن قايتا وڭدەيتىن, تەرەڭ وڭدەيتىن ءوندىرىستى بارىنشا ورىستەتۋ. سوندا شەتەلگە ءتىرى مال ساتىپ, ونىڭ وڭدەلگەن, تۇرلەنگەن ءونىمىن ءوزىمىز قىمباتقا قايتا ساتىپ الماس ەدىك, بۇدان بولەك وتاندىق وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ ەل ىشىندەگى دايىن رەسۋرسىن ءتيىمدى پايدالانعان بولار ەدىك. وسى ورايدا, وڭدەلگەن ونىمدەر ساتۋعا مۇددەلىلىك تانىتپاي, تەك شيكىزات ساتۋمەن شەكتەلۋ بۇلجىماس ادەتىمىزگە اينالىپ كەتپەسە ەكەن دەيمىز.
قورىتا ايتقاندا, 2019 جىلى ورىن العان سىرتقا تىرىدەي كوپتەپ مال ساتۋ ءىسى 2020 جىلى دا قايتالانباسا, سول ءۇشىن ۇكىمەت ەلدىڭ وسى تىلەگىنە وراي ناقتى شارالار قابىلداسا دەيمىز. ايتپەسە...
