قوعام • 20 قاڭتار، 2020

قىمباتقا الىپ، ارزانعا بەرەتىنى نەسى؟!

288 رەتكورسەتىلدى

بۇگىندە «يمپورتتىڭ ءبارى كەرەمەت، ءبارى ساپالى» دەيتىن ۇعىم-تۇسىنىك سانادان ىسىرىلا باستا­عان­داي. سوندىقتان ءوز ەلىمىزدە وندى­رىلەتىن، سونىڭ ىشىندە، اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن جەرلەستەرىمىزدىڭ تابي­عي، قۇنارى مول ونىمدەرىنە دەگەن ىقى­لا­سى­مىز ويانىپ كەلەدى.

ءيا، كالورياعا باي، وتاندىق تازا ءونىمنىڭ قادىرىن ءبىلىپ، ونىڭ ءمان-ماڭىزىن ءتۇسىنۋ، سوعان قاراي بەت بۇرۋ قازاقستاندا جاسالعان ونىمدەرگە دەگەن سۇرانىستىڭ ارتۋىنىڭ باستى العىشارتى بولماق. الايدا، سۇرانىسقا ساي جاۋاپ بەرۋ، ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قولداعى بار رەسۋرستى ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت-اق.

حالىق مەيلىنشە كوبىرەك تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باسىم بولىگى سىرتتان جەتكىزىلەتىنى، وتاندىق وندىرۋشى­لەردىڭ يمپورتقا ءوز دەڭگەيىندە باسە­كە­لەسە الماي وتىر­عانى قىنجىلتپاي قوي­مايدى. ويت­كە­نى ەلىمىزدىڭ اۋىل شار­ۋاشىلىعى سالا­سىنىڭ الەۋەتى زور، سىرت­تان تاسىمالداناتىن ونىمدەردى وتان­دىق وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ دا وندىرە الاتىن قاۋقارى بار بولا تۇرا شەتەلدىك وندى­رۋ­شى­لەرگە بارىنشا تاۋەلدىلىكتەن ارىلا الار ەمەسپىز. ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى مال شارۋا­شى­لىعىنىڭ ساپالىق كور­سەت­كىش­تەرى جاقسارا ءتۇستى. مال سانى دا جامان ەمەس سەكىلدى: قازىر قازاقستاندا 20 ميل­ليونعا جۋىق قوي-ەشكى، 8 ميلليون 200 مىڭ سيىر، 3 ميلليونعا تارتا جىلقى بار. دەسەك تە، مەملەكەت تاراپىنان كورسە­تىلىپ جاتقان قولداۋلاردى جوق­قا شىعا­را­تىن كەيبىر كەلەڭسىز جاع­دايات­تار­عا جول بەرىلۋى حالىقتى ويلاندىرىپ وتىر. سونىڭ ءبىرى – مالدى سىرتقا مىڭ-مىڭداپ تىرىدەي ساتۋ ماسەلەسى.

ەلىمىزدە 2019 جىلى مالدى تىرىدەي شەتەلگە ساتۋ بويىنشا كوڭىلسىز جاعداي ورىن الدى. بۇعان كورشى مەملەكەتتەردە، اسىرەسە وزبەكستاندا مال شار­ۋا­شى­لىعىنا مولىنان قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلۋى ولاردىڭ بىزدەن ءىرى قارا مال مەن ۋاق مالداردى جاپپاي ساتىپ الۋى­نا جول اشتى. قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ قولداۋىمەن اسىل تۇقىمدى مال باسى كوبەيگەنىن، ءتورت ت ۇلىگىمىزدىڭ ساپالىق كورسەتكىشى جوعارىلاعانىن بىلەتىن سىرت ەلدەگىلەر اعىلىپ كەلىپ، باعانى ىشكى نارىقتان كوتەرىڭكىلەۋ ەتىپ بەلگىلەپ، ماقسات-مىندەتتەرىن كەدەرگىسىز ورىندادى.

اتالعان ماسەلەنى پارلامەنت قابىر­عا­سىندا قوزعاعان سەناتور ءالي بەك­­­تاەۆ­­­تىڭ ايتۋىنشا، 2019 جىلدىڭ ال­عاشقى توعىز ايىندا 333 مىڭنان استام مال تىرىدەي شەتكە ساتىلعان (!). ال 2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىن­شا قازاقستاننان تىس جەرگە 88 مىڭعا جۋىق مال جونەلتىلىپتى. از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندەگى ايىرماشىلىقتى ەسەپتەسەك، 2018 جى­لمەن سالىستىرعاندا 2019 جىلى 3،8 ەسە كوپ ساتىلعانىن كورەمىز. سىرت­قا كەتكەن ءىرى قارانىڭ سانى 2 ەسە، ال ۋاق مالدىڭ سانى 7 ەسەگە ارت­قان. ونىڭ 80%-ىن وزبەكستان ازا­مات­تارى ساتىپ العان. بۇل جەردە تاعى ءبىر كۇ­يىن­دىرەتىنى، شەتكە ساتىلعان مال­دىڭ 50%-عا جۋىعى رەپرودۋكتيۆتى انا­لىق باس بولىپ وتىرعانى. دەمەك، ءبىز­دىڭ ەلىمىزدىڭ قارجىسىمەن ساپاسى جاق­سار­عان، شارۋالارىمىزدىڭ ماڭداي تەرىمەن وسى­رىلگەن مالدى شەتەلدىكتەر ەت جانە ەت ونىمدەرىن شىعارۋ ءۇشىن عانا ەمەس، وزدە­رىنىڭ ت ۇلىكتەرىن اسىل تۇقىمدى ەتۋ، كوبەي­تۋ ماقساتىندا دا «سورىپ» جاتىر. ۇتقان كىم، ۇتىلعان كىم؟.. بۇل جەردە ەكى ارا­­داعى دەلدالداردىڭ دا «ەكى جەپ بيگە شىعىپ» جۇرگەنى انىق.

سونداي-اق سەناتور بۇل جاعدايدىڭ مال سانى بويىنشا ءالى دە 1991 جىلداعى كور­سەتكىشكە جەتە قويماعان ەلىمىزدەگى مال باسىنىڭ وسۋىنە كەرى اسەرىن تيگىزە­تى­نىن ايتادى. ارينە كىم بولسىن ءوز مالىن قان­شا­عا، كىمگە، قايدا ساتاتىنىن ءوزى شەشە­دى، ءوز ەركى. بىراق قالاي دەسەك تە مەم­لە­كەتتىك مۇددە تاسادا قالماۋ كەرەك. سون­دىق­تان «وگىزدى دە ولتىرمەي، اربانى دا سىن­دىرماي» ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ەلىمىز­دە شارۋانىڭ مالىن شەتەلدىكتەر ۇسىن­عان باعادان ارتىقتاۋ پۇلعا وتكىزۋگە جا­عداي جاساۋ ماڭىزدى. ونىڭ جولى – وزى­مىزدە مالدى سويىپ، ەتىن قايتا وڭدەي­تىن، تەرەڭ وڭدەيتىن ءوندىرىستى بارىنشا ورىس­تەتۋ. سوندا شەتەلگە ءتىرى مال ساتىپ، ونىڭ وڭدەلگەن، تۇرلەنگەن ءونىمىن ءوزىمىز قىم­­باتقا قايتا ساتىپ الماس ەدىك، بۇدان بو­لەك وتاندىق وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ ەل ىشىن­دەگى دايىن رەسۋرسىن ءتيىمدى پاي­دا­لان­عان بولار ەدىك. وسى ورايدا، وڭدەلگەن ونىمدەر ساتۋعا مۇددەلىلىك تانىتپاي، تەك شيكىزات ساتۋمەن شەكتەلۋ بۇلجىماس ادەتىمىزگە اينالىپ كەتپەسە ەكەن دەيمىز. 

قورىتا ايتقاندا، 2019 جىلى ورىن العان سىرتقا تىرىدەي كوپتەپ مال ساتۋ ءىسى 2020 جىلى دا قايتالانباسا، سول ءۇشىن ۇكىمەت ەلدىڭ وسى تىلەگىنە وراي ناقتى شارالار قابىلداسا دەيمىز. ايتپەسە...

سوڭعى جاڭالىقتار

تەاتردىڭ ونلاين تارتۋى

رۋحانيات • كەشە

ءۇي جانۋارىنان ۆيرۋس جۇعا ما؟

كوروناۆيرۋس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار