ءدال وسى دۇربەلەڭدى تۇستا ەكىنشى زىمىران (يران) ۋكراينانىڭ جولاۋشىلار تاسىمالدايتىن «بوينگ-737-800» ۇشاعىن تەگەراننىڭ ۇستىندە اتىپ ءتۇسىردى. بارلىعى 167 بەيبىت جولاۋشى مەن 9 ەكيپاج مۇشەسى تۇگەل وپات بولدى. ايتەۋىر, يران وكىمەتىنىڭ جۇزدەگەن ادام ءومىرىن قيعان قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى قاتەلىكتى از كۇننىڭ ىشىندە موينىنا الۋى, كىنالى اسكەريلەردىڭ اۋىر جازاعا تارتىلاتىنى تۋرالى اقتالۋى وڭىردەگى ساياسي شيەلەنىستى ءبىرشاما باسەڭدەتتى. ءبىزدىڭ ەندىگى ايتپاعىمىز, ءۇشىنشى زىمىران تۋرالى...
الەم دۇرلىككەن قاڭتاردىڭ ونكۇندىگىندە ۇشىپ شىققان جەرى بەلگىسىز, ۇشۋ باعىتى بەيمالىم ءۇشىنشى زىمىران تۋرا ءبىزدىڭ اقتوبەنىڭ اۋماعىنا كەلىپ قۇلادى. كەشىگىپ تە بولسا, ول تۋرالى ەلىمىزدىڭ قورعانىس مينيسترلىگى تومەندەگىدەي رەسمي تۇسىنىك بەردى. «...قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى 1995 جىلعى مەملەكەتارالىق كەلىسىمگە سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىنداعى پوليگوندى جالعا العان رەسەي فەدەراتسياسى قورعانىس مينيسترلىگى سىناق ورتالىعىنىڭ جوسپارلى وقۋ-جاتتىعۋلارى ۋاقىتىندا ءبىر زىمىراننىڭ سىنىعى بەلگىلەنگەن ورىنداردان تىس جەرگە قۇلاۋى ورىن الدى. جارىلىس بولعان جوق». ال ەگەر جارىلىس بولسا شە؟! بەلگىسىز زىمىراننىڭ ناعىز يادرولىق وقتۇمسىق ەمەستىگىنە كىم كەپىل؟!
ويىمىز دالەلدى بولۋى ءۇشىن 90-جىلداردىڭ باسىندا, تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنداعى ءبىر وقيعانى ەسكە سالا كەتۋدى ءجون كوردىك. پارلامەنتتىك «حالىق كەڭەسى» گازەتىندە «اتپەن سۇيرەگەن اتوم بومباسى» دەگەن وتكىر ماقالا جازىلدى. گازەت ءتىلشىسى – بۇگىندە قازاقستان جۋرناليستيكاسىنىڭ قايراتكەرى سەرىك جۇمابەك ۇلى, پاۆلودار وبلىسىنىڭ ماي اۋدانىنا بارىپ وقيعا بولعان جەردەن رەپورتاج جازدى. ايدالادان ۇشىپ كەلگەن زىمىران قالىڭ قامىس وسكەن مي باتپاققا «كۇمپ» ەتكەن. جارىلماعان. ءشوپ شاۋىپ جۇرگەن جىگىتتەر قۇيرىعى كورىنىپ جاتقان زىمىراننىڭ قاناتىنا ارقان بايلاپ قوس اتقا جەگىپ, بالشىقتان سۋىرىپ الماققا ارەكەتتەنەدى. الايدا وراساندىعىنان شوشىنىپ, دەرەۋ اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتقا باياندايدى. كوپ كەشىكپەي كۇللى اۋدان كولەمىن اسكەر قورشاپ, الگى «اتوم» بومباسىن, ولاي دەمەسكە دالەل دە جوق, قازاقستاننىڭ ناعىز سىناق الاڭى كەزى, ەل كوزىنە كورسەتپەي زىم-زيا جوق ەتەدى. بارى وسى. بالشىققا نەمەسە سۋسىعان قۇمعا ۇرىنعان زىمىران قازىق قاققانداي كىرەدى دە كەتەدى, جارىلمايدى دەگەننەن حاباردارمىن...
بۇگىنگىنىڭ ەڭ سوراقىسى – وتىز جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىزدە قانشاما سىناق الاڭدارى جابىلدى دەسەك تە, رەسەيدىڭ كاپۋستين يار پوليگونىنان «توپول» دەپ اتالاتىن, ءۇش ساتىلى كونتينەنتارالىق بالليستيكالىق زىمىرانى كۇللى قازاقستاننىڭ اۋماعىن ءارى نۇر-سۇلتان مەن الماتىنىڭ قاق ورتاسىن كوكتەي ۇشىپ كەلىپ (2250 كم), ءدال بالقاشتىڭ ماڭىنداعى سارىشاعان اۋماعىندا جارىلىپ جاتاتىندىعى. وتكەن جىلدىڭ سوڭعى زىمىرانى دەرەك بويىنشا كول ماڭىنا 29 قاراشادا كەلىپ قۇلادى. كوزى مەن قۇلاعى ساۋ ەل ازاماتتارى بۇدان ۇزاق جىلدان بەرى حاباردار. جاسىرىپ-جاۋىپ, قىسىلىپ-قىمتىرىلىپ جاتقان ەشكىم جوق. تمد ەلدەرى اراسىنداعى ۇقشۇ (ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى) تالاپتارىنا ساي جەر-كوكتى شارلاپ ۇشىپ جۇرگەن بۇل زىمىراندار ءجاي جاتتىعۋ زىمىراندارى ەكەن-مىس. ءۇش ساتىلى ءبىر «توپول» كبز شىنداپ وقتاعاندا قۋاتى 550 كيلوتوندىق يادرولىق وقتۇمسىق سانالادى. ناگاساكي مەن حيروسيمانى جەر بەتىنەن سىپىرعان الاپات ەكى اۆيابومبانىڭ قۋاتى 18 بەن 22 كيلوتوننادان اسپاعانىن بىلەمىز! ارقايسىسىندا اسا قىمبات بەريلي مەن پلاتينانى قوسپاعاندا, ءوزىمىز كۇندە قولمەن ۇستاپ جۇرگەن التىننىڭ 200 گرامى, كۇمىستىڭ 4,6 كيلوگرامى, ءۇش تونناداي وزگە دە قارا جانە ءتۇستى مەتالدان قۇرالاتىن بىرەگەي «تەرەكتىڭ» كەڭىستىككە ءۇش ساتىلى زىمىرانمەن كوتەرىلىپ, ودان سارىشاعانداعى نىسانعا قۇلديلاي كەلىپ نىساناعا ءدوپ ءتيىپ جارىلۋى, قالاي دەگەندە دە, شوشىنتادى...
ول ازداي, وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەگىندە سول سارىشاعانداعى ۇجىمدىق جاتتىعۋدا قىرعىزداردىڭ زەنيتتىك-زىمىراندىق بريگاداسى س-125, س-75 اتتى سەگىز زىمىراننىڭ ۇشەۋىن (!) «جوعالتىپ» الدى. ارينە, قالتادان ءتۇسىپ قالاتىن اڭشى مىلتىعىنىڭ وعى ەمەس, ۇزىندىعى ەسىك پەن توردەي زىمىران! ۇشتى-كۇيلى جوق. قايدا؟ اسكەري پروكۋراتۋرا ءىس قوزعاپ تۇيىقتالدى. سول زىمىراندار قازاقستاننىڭ قاي توڭىرەگىندە – قاي بالشىقتا, قاي قۇمدا جاسىرىنىپ جاتىر ەكەن دەپ تاعى وي قۇشاسىڭ؟!
