وتكەن قىستا, كادىمگى قاقاعان قىسقى شىلدەنىڭ كەزىندە قاتارداعى دارىگەر دميتري گەراسيموۆ ويلاماعان جەردە قايتىس بولدى. تۇكىرىك جەرگە تۇسپەيتىن ايازدى كۇنگى دارىگەر جانازاسى كوپكە دەيىن قوستانايلىقتاردىڭ ەسىنەن شىعا قويماس. جانازاعا بەتتەگەن ادام قاراسىنىڭ كوپتىگى سونداي, جول پوليتسەيلەرى شىركەۋ تۇرعان ورتالىق كوشەدەگى كولىك قوزعالىسىن توقتاتۋعا ءماجبۇر بولدى. گەراسيموۆتىڭ قايتىس بولعانىن ەستىگەن ورىس-قازاعىنىڭ ءىشى ۋداي اشىدى. اسىرەسە, بالاسىن ەمدەتكەن انالاردىڭ ەگىلىپ جىلاعانىن كوزىمىز كوردى. ءوزى قىزمەت ەتكەن ۇجىمى ارناپ قويعان ازا كىتابىنا وكىنىشتەن جۇرەگى كۇيىپ, كوزىنىڭ جاسى تامشىلاپ وتىرىپ جازعان كوڭىل ايتۋلاردى جاي وقي سالۋ دا قيىن. قوستاناي قالاسى عانا ەمەس, ءتىپتى, تۇتاس ءوڭىر ەكى-ءۇش كۇن بويى دارىگەر قازاسىن ازالادى.
قوستانايداعى تراۆماتولوگ جانە ورتوپەد دميتري گەراسيموۆتى كوزىنىڭ تىرىسىندە ەل گازەتى «ەگەمەن» دە بايقاعان ەدى. گازەتتىڭ 2017 جىلعى 15 ماۋسىمداعى سانىندا «دارىگەر گەراسيموۆ, كومەگىڭىز كەرەك!» دەگەن شاعىن ماقالامىز شىققان بولاتىن. سول جولى دميتري ۆلاديميروۆيچ بالالاردىڭ جاراقاتى بۇگىندە وتە كۇردەلى ەكەنىن ايتقان ەدى. قازىر ويىن بالاسى ءتۇرلى تەحنيكالاردان, ەلەكتر توعىنان, جارىلعىش زاتتاردان, ادام جەپ قوياتىن قاسقىر يتتەردەن, ادامداردىڭ «قاسقىرىنان» زارداپ شەگەدى. ونىڭ سىرتىندا بالانىڭ ىشتەن كەمىس تۋى دا جىلدان-جىلعا جيىلەپ كەلە جاتقانى ونىڭ جۇمىس تاجىريبەسىندەگى بەلگىلى جاي. ءبىز كەزدەسكەن كۇنى ول سەگىز وپەراتسيا جاساپتى. ونى كەڭەس الۋ ءۇشىن بالالارىن جەتەكتەپ كۇتىپ تۇرعانداردىڭ قاراسى دا ءبىراز بولاتىن.
– دميتري ۆلاديميروۆيچ اۋرۋ بالانى كورگەندە, ءوزىن ۇمىتىپ كەتەتىن, ءبىر اتا-اناعا «كەيىن كەلىڭىز» دەگەن ءسوز ايتىپ كورگەن ەمەس. بالا اۋىر جاعدايدا تۇسسە, سول ءتۇنى ۇيىنە بارمايدى, اۋرۋحانادا, ورديناتور بولمەسىندە ۇزاق تاڭدى ۇيقىسىز اتىراتىن. ونىڭ سەنبى, جەكسەنبى كۇندەرى جۇمىسقا كەلمەگەن ءساتى بولعان ەمەس! ول دەمالۋدى بىلمەيتىن. «دۇرىس ەمدەلمەگەن كەز كەلگەن جاراقات بالانى مۇگەدەك ەتەدى» دەگەندى قايتالاپ وتىراتىن ءارى سونى جۇرەگىنە وتە جاقىن الاتىن, – دەيدى ارىپتەسى, شاكىرتى سانجار جاعىپاروۆ.
– ول 12 قاڭتار, سەنبى كۇنى ءوزىن سونداي جاعدايسىز سەزىنىپ وتىردى. بىراق ء«بىر اتا-انا اۋرۋ بالاسىن اكەلۋ كەرەك» دەپ جۇمىسىنا شىعىپ كەتتى. ۇيگە اياعىن زورعا باسىپ كەلدى. ال 13 قاڭتار, جەكسەنبى كۇنى ول جاتىپ قالدى, قينالا باستادى. ءبىز دەرەۋ اۋرۋحاناعا اپاردىق, 14 قاڭتار كۇنى قايتىس بولدى. ول جەكسەنبى كۇنى جاتىپ قالماعاندا, جۇمىسقا بارامىن دەر ەدى, – دەيدى جارى يۋليا گەراسيموۆا.
– مەن مەديتسينا ينستيتۋتىنا ەندى تۇسكەندە ول التىنشى كۋرستا وقىدى. مەن ديپلوم العان سوڭ, وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىندا ونىڭ قولىنا كەلدىم, بىرگە 17 جىل قىزمەت ەتتىك. العاشقى كۇننەن باستاپ, مەنىڭ ەڭ ءبىرىنشى ۇستازىم بولدى, ماعان اۋرۋدى قابىلداۋدان باستاپ, وپەراتسيانىڭ ۇساق-تۇيەگىنە دەيىن جەتەلەپ ءجۇرىپ ۇيرەتتى. ول وسىندا كەلگەن جاستاردىڭ بارلىعىنا ۇيرەتۋدەن شارشامايتىن. مەنىڭ ارىپتەسىم عانا ەمەس, دوسىم, دوسىم عانا ەمەس, اكەمدەي قامقورىم بولدى. ادامگەرشىلىكتى جوعارى قوياتىن, زيالى ادام ەدى. ول قايتقالى مەن ءالى وزىمە كەلە الماي ءجۇرمىن, دميتري ءۆلاديميروۆيچتىڭ ورنى ۇڭىرەيىپ قالدى, – دەيدى سانجار مارات ۇلى.
2012 جىلى دميتري گەراسيموۆ جازعان ماقالالار جەلىسى قازاقستان تراۆماتولوگتارى-ورتوپەدتەرى سەزىنە قاتىسۋشىلاردىڭ ۇزدىك تاجىريبەلەرى قاتارىندا جارىق كوردى. 2010 جىلى رەسەيلىك عالىم, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, جاراتىلىستانۋ اكادەميگى ن.ن.سمەلىشەۆپەن بىرلەسىپ, «رۋكوۆودستۆو پو چرەكوستنومۋ وستەوسينتەزۋ» اتتى كىتاپ شىعاردى. بۇل قازىر رەسەيدە دە, قازاقستاندا دا ورتوپەدتەر مەن حيرۋرگتەر ستولىنىڭ ۇستىندە جاتاتىن ادىستەمەلىك قۇرال بولىپ سانالادى. كىتاپتى مىڭ دانا ەتىپ شىعارىپ, تەگىن تاراتتى. «عىلىممەن اينالىسقان جاقسى, اتتەڭ ۋاقىتىم جوق. تۇستەن كەيىن وپەراتسيالار قايتا جالعاسادى. ايىنا اۋرۋحانانىڭ وسى بولىمشەسىنەن 130-140 بالانى ەمدەپ شىعارامىز. ال بۇل سان جاز ايلارىندا 160-قا دەيىن جەتەدى» دەگەن ەدى دارىگەر. سول جولى بىلىكسىزدىكتەن اۋرۋى اسقىنعان بالالاردى قايتا ەمدەۋ ەڭ قيىن جۇمىس ەكەنىن ايتىپ قالعان. ونداي بالالاردى گەراسيموۆكە قازاقستاننىڭ وزگە وبلىستارىنان, رەسەيدەن اكەلىپ جاتاتىن.
يۋليا گەراسيموۆادان دميتري ءۆلاديميروۆيچتىڭ قانداي ماراپاتتارى بولعانىن سۇراعانبىز.
– وبلىس اكىمىنىڭ, مينيسترلىكتىڭ گراموتالارىن الىپ ءجۇردى, «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىن تاقتى. ارينە, جىلى ءسوز نەگە جامان بولسىن, ۇيگە اكەلگەندە ءبىز قۋاناتىنبىز, بىراق ءوزى ماراپاتقا, اتاققا بوي الدىرعان كىسى ەمەس, ول تۋرالى ءسوز ايتپايتىن, – دەيدى يۋليا گەراسيموۆا. دوستارى دميتري ءۆلاديميروۆيچتىڭ بايلىقتى قۋماعانىن دا ەسكە الادى. ول قوستانايدىڭ وتكەن عاسىردىڭ اياعىندا سالىنعان بۇرىنعى ۇيلەرىندەگى پاتەردە قاراپايىم تىرلىك كەشتى. ءبىلىمدى بايلىق دەپ ءبىلىپتى. ۇلى ۆولوديا دا مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ بەسىنشى كۋرسىندا وقيدى, اكەسىنىڭ جولىمەن تراۆموتولوگ-ورتوپەد بولۋعا دايىندالىپ ءجۇر.
جىل سايىن «قالانىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعى پالەنباي ادامعا ۇلەستىرىلەدى. ونىڭ ىشىندە قالا اكىمى اپپاراتىنىڭ جەتەكشىسى بولعان, مادەنيەت باسقارماسىن, ءماسليحاتتى باسقارعاندار دا, قالا تۋرالى ءبىر-ەكى ماقالا جازعاندار دا ءجۇر. ماراپاتتى, اتاقتى «ىڭعايىن كەلتىرىپ» سۇراپ الاتىندار دا بار. العان گراموتالارىن, «العىس حاتتارىن» كابينەتىنە مۋزەي سەكىلدى اينالا ىلەتىندەردى كورگەندە گەراسيموۆتىڭ ماراپاتسىز-اق حالىقتىڭ ماحابباتىنا, سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنۋدىڭ ەرەكشە ۇلگىسىن كورسەتىپ كەتكەنىنە ءتانتى بولاسىڭ. جۇرتشىلىق مۇنى گەراسيموۆتىڭ قازاسىندا-اق مويىنداعانداي ەدى. كوشەگە ونىڭ ەسىمى بەرىلمەي, قايتا گەراسيموۆ ەڭبەكقورلىقتىڭ, ماماندىعىنا شىن بەرىلگەن شىنايىلىقتىڭ, بىلىكتىلىكتىڭ, ادالدىقتىڭ, ادامگەرشىلىك پەن زيالىلىقتىڭ كوشەسىن سالىپ كەتكەندەي ەدى. قازاقتىڭ «كوشەلى ادام ەدى» دەيتىنى وسىندايدان ايتىلدى ما ەكەن؟ الاياقتىققا بەرگىسىز پىسىقتىعىن, مەيىرىمسىزدىگىن, قۋىس كەۋدەلىگىن نەشە وردەن, نەشە ماراپات جابا المايتىندار گەراسيموۆ سالىپ كەتكەن كوشەمەن جۇرەر بولسا, قوعامنان دا جۋسان ءيىسى اڭقىعان دالاداي ءبىر تابيعي تازالىق ەسەر ەدى-اۋ...
دميتري ءۆلاديميروۆيچتىڭ توپىراعى تورقا بولسىن.
قوستاناي
